Πόσο χτυπά η κρίση στη Μέση Ανατολή, οικονομία και προϋπολογισμό

Ο υπ’ αριθμόν ένας αστάθμητος παράγοντας για την πορεία της ελληνικής οικονομίας -και όχι μόνο- κινδυνεύει να καταστεί η τιμή του πετρελαίου, στην περίπτωση που συνεχιστεί η πολεμική σύρραξη στην Μέση Ανατολή και οι τιμές του «μαύρου χρυσού» ξεπεράσουν τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Όλα θα εξαρτηθούν από το αν θα κλείσουν οριστικά (πρακτικά είναι ήδη κλειστά από χθες) ή όχι τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται έως και το 30% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, καθώς οποιαδήποτε διαταραχή στη διέλευση θα αντικατοπτρισθεί στις αγορές ενέργειας και κατ’ επέκταση στην κατανάλωση. Ήδη οι τιμές του Brent αυξήθηκαν περίπου 10% (στα 72 δολάρια το βαρέλι) και πολλοί αναλυτές προβλέπουν πιθανή άνοδο πάνω από τα 100 δολάρια, εάν ο πόλεμος συνεχιστεί.

Για την Ελλάδα, που παραμένει καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, αυτό μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος καυσίμων, ηλεκτρικής ενέργειας και μεταφορών. Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία έδειξε πόσο ευάλωτη είναι η ελληνική οικονομία στις εξωτερικές ενεργειακές διαταραχές.

Ένα νέο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό, να συμπιέσει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και να αυξήσει το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα σε κλάδους όπως η βιομηχανία, η αγροτική παραγωγή και οι μεταφορές.

Ο εφετινός προϋπολογισμός -ο οποίος ξεκίνησε με υποχώρηση των φορολογικών εσόδων κατά 324 εκατ. ευρώ (-5,3%) τον Ιανουάριο- καταρτίστηκε με την παραδοχή ότι η μέση διεθνής τιμή του αργού θα διαμορφωθεί στα 62,4 δολάρια το βαρέλι.

Πάνω σε αυτή την εκτίμηση στηρίχθηκαν οι προβλέψεις για ανάπτυξη, πληθωρισμό και δημοσιονομικά μεγέθη. Εφόσον η σύρραξη αποδειχθεί παρατεταμένη, οι αρχικές παραδοχές πρακτικά δεν θα έχουν καμιά αξία.

Αγωνία για τις εξελίξεις

Υπό αυτά τα δεδομένα, το οικονομικό επιτελείο βρίσκεται με το βλέμμα «καρφωμένο» στις διεθνείς αγορές ενέργειας, καθώς η διάρκεια της κρίσης απειλεί να ανατρέψει τις προβλέψεις του προϋπολογισμού για το 2026.

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, ως πρόεδρος του Eurogroup, έχει στην ευθύνη του και τον ευρωπαϊκό συντονισμό, σε μια εξαιρετικά κρίσιμη συγκυρία για την Ευρωζώνη.

Οι αναλυτές προειδοποίησαν ότι η σύγκρουση θα μπορούσε να επηρεάσει τις τάσεις του πληθωρισμού και να περιπλέξει τις νομισματικές πολιτικές των κεντρικών τραπεζών. Στο εσωτερικό, ήδη στα υπουργεία Εθνικής Οικονομίας και Ανάπτυξης επικρατεί έντονος προβληματισμός για την «καμπύλη» των τιμών του πετρελαίου και της βενζίνης στην εγχώρια αγορά.

Στον τουρισμό, που αποτελεί βασικό μοχλό ανάπτυξης (οι τουριστικές εισπράξεις το 2025 ξεπέρασαν τα 23,5 δισ. ευρώ), η ανησυχία εστιάζεται κυρίως στη διάρκεια της κρίσης. Αν η ανάφλεξη αποδειχθεί σύντομη, οι επιπτώσεις αναμένονται περιορισμένες. Ωστόσο, σε περίπτωση που η πολεμική αντιπαράθεση διαρκέσει περισσότερο, υπάρχει φόβος για επιβράδυνση κρατήσεων, ιδιαίτερα από μακρινές αγορές που είναι πιο ευαίσθητες σε γεωπολιτικούς κινδύνους.

Η εικόνα σταθερότητας της Ανατολικής Μεσογείου αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διατήρηση της τουριστικής δυναμικής. Αν και η Ελλάδα θεωρείται ασφαλής προορισμός, οι διεθνείς ταξιδιωτικές ροές συχνά επιβραδύνονται σε περιόδους περιφερειακής έντασης, με πιθανές επιπτώσεις στα τουριστικά έσοδα.

Ανεπηρέαστες δεν θα μείνουν ούτε οι επενδύσεις. Λόγω της αβεβαιότητας για τις εξελίξεις, ξένοι επενδυτές ενδέχεται να τηρήσουν στάση αναμονής, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η ενέργεια και οι υποδομές. Τυχόν επιδείνωση του διεθνούς κλίματος μπορεί να αυξήσει το κόστος δανεισμού και να επηρεάσει τις αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων. Η διεθνής χρηματιστηριακή κοινότητα περιμένει με αγωνία το σημερινό άνοιγμα των αγορών.

Στο μέτωπο της ναυτιλίας, έναν από τους πιο δυναμικούς και εξωστρεφείς κλάδους της οικονομίας, ήδη καταγράφεται αύξηση στα ασφάλιστρα κινδύνου και ανησυχία για πιθανές ανακατευθύνσεις δρομολογίων λόγω των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή. Η αύξηση του κόστους ναύλωσης και ασφάλισης μετακυλίεται στο διεθνές εμπόριο, επηρεάζοντας εισαγωγές και εξαγωγές.

Το εφιαλτικό σενάριο

Ο προϋπολογισμός του τρέχοντος έτους, έχει ενσωματώσει και ένα ακραίο σενάριο σχετικό με την «ευαισθησία» του προϋπολογισμού σε αστάθμητους εξωγενείς παράγοντες. Σύμφωνα με το «εφιαλτικό» σενάριο, στην περίπτωση που η τιμή του πετρελαίου ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι:

• Η ιδιωτική κατανάλωση θα μειωθεί κατά 0,7% σε σχέση με το βασικό σενάριο (που προβλέπει αύξηση 1% το 2026), ενώ οι επενδύσεις θα υποχωρήσουν κατά 0,9%.
• Σε πραγματικούς όρους, οι εισαγωγές θα μειωθούν λόγω πτώσης της εγχώριας ζήτησης, αλλά σε ονομαστικούς όρους θα αυξηθούν κατά περίπου 7,4%, με το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών να επιδεινώνεται κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες.
• Ο πληθωρισμός θα εκτιναχθεί στο 4,7% έναντι 2,2% στο βασικό σενάριο.
• Το πραγματικό ΑΕΠ θα επιβραδυνθεί στο 1,9% έναντι πρόβλεψης 2,4%, αν και το ονομαστικό ΑΕΠ θα αυξηθεί λόγω πληθωρισμού, οδηγώντας σε οριακή βελτίωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου και μείωση του λόγου χρέους κατά 1,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το βασικό σενάριο.

Σε κάθε περίπτωση, η έκταση και η διάρκεια της σύγκρουσης θα καθορίσουν εάν οι επιπτώσεις θα είναι διαχειρίσιμες ή αν η ελληνική οικονομία θα βρεθεί αντιμέτωπη με έναν νέο κύκλο ισχυρών εξωτερικών κλυδωνισμών, όπως συνέβη και με τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία.