Πρώτο βήμα για είσοδο της Ελλάδας στη πυρηνική ενέργεια

Το πρώτο βήμα στο μακρύ δρόμο για την δημιουργία από την Ελλάδα του δικού της πυρηνικού προγράμματος σηματοδοτεί η δήλωση του Πρωθυπουργού ότι η χώρα θα εξετάσει την ανάπτυξη μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων SMR.

Σε μια συγκυρία που τα πυρηνικά βρίσκονται αρκετά ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα και η συντριπτική πλειονότητα των γειτόνων μας παίζουν ήδη σε αυτό το γήπεδο, η τοποθέτηση Μητσοτάκη από το Παρίσι ότι «θα συσταθεί κυβερνητική επιτροπή που θα μελετήσει εάν η τεχνολογία των SMR (Small Modular Reactors) μπορεί να ενταχθεί στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα», σηματοδοτεί και επίσημα την έναρξη του διαλόγου για το δύσκολο αυτό πολιτικά θέμα.

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ασφαλώς ότι αύριο κιόλας θα ξεκινήσουν οι ενέργειες για τη κατασκευή του πρώτου πυρηνικού αντιδραστήρα στην Ελλάδα. Στο ιδανικό σενάριο, εφόσον τηρηθούν κατά γράμμα οι διαδικασίες και ο κρατικός μηχανισμός ανταποκριθεί στο στοίχημα, μεσολαβούν γύρω στα 10 χρόνια από την ώρα που θα ληφθεί η πρώτη απόφαση μέχρι να κατασκευαστεί και να μπει στη «πρίζα» μια τέτοια μονάδα. Διάστημα κατά το οποίο θα έχει ωριμάσει και η πολλά υποσχόμενη, αλλά σε πιλοτικό ακόμη στάδιο, τεχνολογία των SMR.

Στη πραγματικότητα, το τάιμινγκ της δήλωσης Μητσοτάκη συμπίπτει με τη συζήτηση που έχει ανοίξει πανευρωπαϊκά για την ενεργειακή ασφάλεια που συνεπάγονται τα πυρηνικά, και προχωρά τη κουβέντα από τη θεωρία στη πράξη, καθώς αποτελεί το πρώτο βήμα του οδικού χάρτη που προβλέπει ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (IAEA) για κάθε χώρα που θέλει να αποκτήσει πρόγραμμα ανάπτυξης αντιδραστήρων.

Στη προκειμένη περίπτωση, η διυπουργική ομάδα εργασίας που θα συσταθεί για να εξετάσει την ανάπτυξη των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων, ακολουθεί τη τυποποιημένη διαδικασία του ΙΑΕΑ, γνωστή ως «Nuclear Energy Programme Implementing Organization» (NEPIO), αφού δημιουργείται ο φορέας που θα αξιολογήσει αν η πυρηνική ενέργεια θα μπορούσε να παίξει ρόλο στο ενεργειακό μείγμα της χώρας.

Εντάσσεται στο Milestones Approach του IAEA (Milestones Approach | IAEA), σύμφωνα με το οποίο προβλέπονται συνολικά τρία χρονόβορα στάδια μέχρι τη κατασκευή και λειτουργία του σταθμού.

Ποιες είναι οι τρεις Φάσεις

Στη «Φάση 1», αυτή στην οποία βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα μετά τη χθεσινή αναφορά του Πρωθυπουργού, και η οποία είναι διάρκειας ενός - δύο ετών, το κράτος πρέπει να αξιολογήσει αν η πυρηνική ενέργεια έχει θέση στο εθνικό ενεργειακό ισοζύγιο.

Η συντονιστική ομάδα που θα συσταθεί για το σκοπό αυτό θα ετοιμάσει ένα πλήρη φάκελο (μελέτη σκοπιμότητας, τεχνικές και περιβαλλοντικές εκθέσεις, νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο, δημόσια διαβούλευση, κ.λπ.), τον οποίο και θα υποβάλει εν συνεχεία στη κυβέρνηση.

Στο φάκελο θα πρέπει να συμπεριλάβει απαντήσεις σε όλα τα πιθανά ερωτήματα. Από τη δυνητική τοποθεσία κατασκευής του αντιδραστήρα, τα είδη των προτεινόμενων τεχνολογιών, το πώς θα στηθεί η εφοδιαστική αλυσίδα, μέχρι ποιο θα είναι το θεσμικό πλαίσιο, τι προσωπικό χρειάζεται για την έρευνα και για τη στελέχωση της Ρυθμιστικής Αρχής, καθώς και ποιες ενέργειες απαιτούνται για τη διαχείριση και εναπόθεση του χρησιμοποιημένου πυρηνικού καυσίμου.

Στο τέλος της «Φάσης 1», η κυβέρνηση θα εκδώσει μια έκθεση αξιολόγησης.

«Αν η αξιολόγηση είναι θετική, τότε η χώρα περνάει στην επόμενη Φάση, στην οποία κάνει τις προπαρασκευαστικές εργασίες για να διαπραγματευθεί εν τέλει την κατασκευή ενός αντιδραστήρα», σημειώνει στο Euro2day.gr ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος που έχει ασχοληθεί επί μακρόν με το θέμα.

Στη «Φάση 2», εκτός από τις πρωτοβουλίες της ίδιας της αγοράς, δηλαδή την εξεύρεση της τοποθεσίας, τη σύσταση της εφοδιαστικής αλυσίδας και φυσικά τη προετοιμασία του φακέλου αδειοδότησης και κατασκευής, περιλαμβάνονται και οι ενέργειες που πρέπει να κάνει το ίδιο το κράτος (θεσμικό πλαίσιο και στελέχωση ρυθμιστικού φορέα).

Στη «Φάση 3», ξεκινά η κατασκευή της μονάδας, αυτή μπαίνει σε λειτουργία και ξεκινά η διαχείριση της από το ηλεκτρικό σύστημα της χώρας.

Τα υπέρ και κατά των SMR

Επί της ουσίας, η χθεσινή κίνηση αποτελεί το πρώτο βήμα μιας πολύ μακράς διαδρομής, πολλώ δε μάλλον όταν η τεχνολογία των αρθρωτών αντιδραστήρων βρίσκεται ακόμη σε πιλοτικό στάδιο και οι ειδικοί τοποθετούν τη μαζική διάδοση των SMR μετά το 2040.

Συνοψίζοντας τα πλεονεκτήματα των μικρών αυτών αντιδραστήρων (συνήθως 50–300 MW ανά μονάδα), είναι ότι κατασκευάζονται σε εργοστάσιο ως modules, μεταφέρονται έτοιμοι στο σημείο εγκατάστασης, προσφέρουν υψηλότερη παθητική ασφάλεια και εφόσον καταστεί εφικτή η μαζική τους παραγωγή, τότε αυτό μεταφράζεται και σε μικρότερο κόστος επένδυσης.

Η βασική ιδέα είναι ότι εφόσον τυποποιηθούν και ξεκινήσει η σειριακή τους παραγωγή, το αρχικό κόστος της επένδυσης θα μειωθεί δραστικά (οι μεγάλοι αντιδραστήρες είναι φθηνότεροι ανά MW).

«Σήμερα στον πλανήτη υπάρχουν 80 εταιρείες που προτείνουν τη τεχνολογία SMR. Στη Δύση, αυτές οι εταιρίες έχουν ήδη εμπειρία στη κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων με χαρακτηριστικά παραδείγματα τις General Electric και Rolls-Royce.

Καλό είναι πάντως σε αυτό το αρχικό στάδιο, η συζήτηση στην Ελλάδα να μην περιοριστεί στη χρήση των SMR, αλλά να είμαστε ανοικτοί και στις υφιστάμενες τεχνολογίες μεγάλων αντιδραστήρων που ήδη κατασκευάζονται και λειτουργούν στο δυτικό ημισφαίριο», σχολιάζει στο Euro2day.gr ο Διονύσης Χιόνης, συνιδρυτής της Athlos Energy, της πρώτης ελληνικής εταιρείας που εδώ και δύο χρόνια προωθεί την ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας στην Ελλάδα.

Σαν τεχνολογία τα SMR, πέρα από τα πλεονεκτήματα, καλούνται να υπερβούν και μια σειρά από εμπόδια, όπως το να αποδείξουν ότι η μαζική παραγωγή μειώνει τα κόστη, τα ρυθμιστικά πλαισία που τους διέπουν και καθυστερούν τα projects να γίνουν πιο ευέλικτα, και φυσικά να αποκτήσουν ευκολότερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, καθώς πολλοί επενδυτές φοβούνται την επανάληψη των υπερβάσεων κόστους που έχουν παρατηρηθεί όλες τις προηγούμενες δεκαετίες κατά τη κατασκευή των συμβατικών πυρηνικών μονάδων.