Eurogroup: Επιμονή στα στοχευμένα μέτρα στήριξης

Άλλο ένα Eurogroup ολοκληρώθηκε χωρίς οι υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης να μπορούν να καταλήξουν σε ασφαλή αποτίμηση των συνεπειών της κρίσης στη Μέση Ανατολή, καθώς οι εξελίξεις «έτρεχαν» την ώρα που οι ίδιοι συνεδρίαζαν.

Επισήμως, συζήτησαν τις επιπτώσεις του πολέμου στην ευρωπαϊκή οικονομία, τις τιμές ενέργειας, τον πληθωρισμό, την ανάπτυξη και τα πιθανά μέτρα στήριξης. Ανεπισήμως, όμως, η εικόνα ήταν πολύ πιο δύσκολη. «Είμαστε σε αδιέξοδο. Δεν μπορούμε να αξιολογήσουμε κάτι που αλλάζει από ώρα σε ώρα», ανέφερε αξιωματούχος του Eurogroup στο Euro2day.gr

Ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, επιχείρησε να δώσει το στίγμα της συζήτησης με προσεκτικές, αλλά απολύτως ενδεικτικές διατυπώσεις. Όπως είπε, οι προσδοκίες για ταχεία εξομάλυνση της κρίσης στη Μέση Ανατολή «δεν επιβεβαιώθηκαν». Πρόκειται, πρόσθεσε, για μια δύσκολη πραγματικότητα την οποία η Ευρώπη οφείλει να αντιμετωπίσει «με ρεαλισμό και υπευθυνότητα».

Η παραδοχή αυτή αποτυπώνει και το βασικό πολιτικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν πλέον οι υπουργοί Οικονομικών: δεν πρόκειται απλώς για ακόμη ένα εξωτερικό σοκ που μπορεί να αποτιμηθεί με τεχνικά μοντέλα. Είναι μια κρίση σε πλήρη εξέλιξη, με άγνωστη διάρκεια, άγνωστο βάθος και απρόβλεπτες γεωπολιτικές προεκτάσεις.

Ο κ. Πιερρακάκης αναγνώρισε ότι η αβεβαιότητα παραμένει και ότι οι εξελίξεις ήδη επηρεάζουν την ευρωπαϊκή οικονομία μέσω των τιμών ενέργειας, του πληθωρισμού και της ανάπτυξης. Οι πολίτες, είπε, αισθάνονται ήδη την πίεση στην καθημερινότητά τους, ιδίως οι πιο ευάλωτοι. Το ίδιο ισχύει και για τις επιχειρήσεις, οι οποίες καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον.

Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναφορά του στο ενδεχόμενο παρατεταμένης διαταραχής στα Στενά του Ορμούζ. Ο πρόεδρος του Eurogroup είπε ότι η ευθύνη των κυβερνήσεων είναι να είναι προετοιμασμένες ακόμη και για τα πιο δύσκολα σενάρια, όπως μια παρατεταμένη διακοπή ή διαταραχή στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών, που θα μπορούσε να εντείνει περαιτέρω τις πιέσεις και να επιβραδύνει την οικονομική δραστηριότητα

Στις Βρυξέλλες, η αναφορά αυτή διαβάστηκε ως σαφής ένδειξη ότι οι υπουργοί δεν συζητούν πλέον μόνο ένα σενάριο πρόσκαιρης αύξησης των τιμών ενέργειας, αλλά και ένα πολύ πιο επικίνδυνο σενάριο ευρύτερης αποσταθεροποίησης.

Αν η κρίση αποδειχθεί σύντομη, η ευρωζώνη μπορεί να την απορροφήσει με περιορισμένες παρεμβάσεις. Αν όμως παραταθεί, η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με το χειρότερο δυνατό μείγμα: υψηλότερο πληθωρισμό, ασθενέστερη ανάπτυξη και στενότερα δημοσιονομικά περιθώρια.

Ο πρόεδρος του Eurogroup υπογράμμισε ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν το ζήτημα σε στενό συντονισμό, όχι μόνο μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης, αλλά και με τους συναδέλφους εκτός ευρώ. Η ευρωπαϊκή συντονισμένη δράση σε τόσο κρίσιμα ζητήματα, είπε, είναι ουσιώδης προϋπόθεση.

Παρά τις προειδοποιήσεις, ο κ. Πιερρακάκης προσπάθησε να κρατήσει και μια γραμμή εμπιστοσύνης ως προς την ανθεκτικότητα της ευρωζώνης. Η Ευρώπη, είπε, έχει ισχυρό σημείο εκκίνησης.

Η ευρωζώνη έχει αποδείξει την ανθεκτικότητά της, ο πληθωρισμός βρισκόταν κοντά στον στόχο πριν από το νέο σοκ και η αγορά εργασίας παραμένει ισχυρή, με ιστορικά χαμηλή ανεργία. «Αυτό είναι το θεμέλιό μας», σημείωσε, προσθέτοντας ότι πάνω σε αυτό το θεμέλιο η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί με σχεδιασμό, συνέπεια και υπευθυνότητα.

Το δύσκολο σημείο όμως είναι τα μέτρα στήριξης. Ο πρόεδρος του Eurogroup επανέλαβε τη γραμμή της Κομισιόν ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι στοχευμένες, προσωρινές, συμβατές με τους δημοσιονομικούς κανόνες και συνεπείς με τους στόχους της πράσινης μετάβασης. Παραδέχθηκε μάλιστα ότι, μέσα σε ένα περιβάλλον διαδοχικών κρίσεων, η διατήρηση αυτής της ισορροπίας «δεν είναι εύκολη», αλλά είναι «απολύτως αναγκαία».

Στη συνεδρίαση συμμετείχε και η αναπληρώτρια διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Τμήματος του ΔΝΤ, η οποία παρουσίασε στους υπουργούς την εκτίμηση του Ταμείου για τις οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο κ. Πιερρακάκης, το ΔΝΤ αναγνωρίζει τη θετική αφετηρία της Ευρώπης, αλλά προειδοποιεί ότι οι συνέπειες της κρίσης δεν κατανέμονται ισότιμα. Οι καθαροί εισαγωγείς ενέργειας και οι οικονομίες με περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες πιέσεις.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικά ήταν τα στοιχεία που παρουσίασε το ΔΝΤ για τα μέτρα της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης. Όπως είπε ο πρόεδρος του Eurogroup, περίπου το 70% του συνολικού κόστους των μέτρων που λήφθηκαν το 2022 ήταν είτε μη στοχευμένο είτε στρέβλωνε τις τιμές — ή και τα δύο.

Σε περίπτωση νέων μη στοχευμένων επιδοτήσεων, το ΔΝΤ εκτιμά ότι το 33% των επιδοτήσεων ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να καταλήξει στο πλουσιότερο 20% του πληθυσμού, έναντι μόλις 11% στο φτωχότερο 20%. Στα καύσιμα μεταφορών, η απόκλιση είναι ακόμη μεγαλύτερη: 34% στους πλουσιότερους και μόλις 9% στους φτωχότερους.

Με άλλα λόγια, το Eurogroup γνωρίζει ότι θα πιεστεί πολιτικά να στηρίξει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αλλά ταυτόχρονα φοβάται ότι μια νέα γενιά οριζόντιων επιδοτήσεων θα επιβαρύνει τους προϋπολογισμούς, θα συντηρήσει στρεβλώσεις στην αγορά και θα υπονομεύσει την αξιοπιστία των νέων δημοσιονομικών κανόνων.

Ο κ. Πιερρακάκης στάθηκε και στην ενεργειακή διάσταση, σημειώνοντας ότι τα κέρδη ενεργειακής αποδοτικότητας και το καθαρότερο ενεργειακό μείγμα έχουν καταστήσει την Ευρώπη πιο ανθεκτική. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά είχαν 12% χαμηλότερο κόστος χάρη στη μεγαλύτερη ενεργειακή αποδοτικότητα και τη στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές τα τελευταία πέντε χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης πρέπει να επιταχυνθεί.

Το συμπέρασμα της συνεδρίασης δεν ήταν καθησυχαστικό. Το Eurogroup βγήκε με μια διπλή παραδοχή: αφενός ότι η ευρωζώνη διαθέτει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από ό,τι σε προηγούμενες κρίσεις, αφετέρου ότι κανείς δεν μπορεί ακόμη να αποτιμήσει με ασφάλεια τις συνέπειες ενός πολέμου που εξακολουθεί να μεταβάλλεται την ώρα που οι Ευρωπαίοι υπουργοί επιχειρούν να τον κοστολογήσουν.

Όπως έλεγε αξιωματούχος στο Euro2day, «το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν υπάρχουν σενάρια. Το πρόβλημα είναι ότι κανένα σενάριο δεν προλαβαίνει τις εξελίξεις».