Στεγαστική κρίση: Οι 9 παρεμβάσεις για ενοίκια, κοινωνική κατοικία και Golden Visa

Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκε η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035, το πρώτο ολοκληρωμένο δεκαετές σχέδιο που επιχειρεί να διαμορφώσει ένα συνεκτικό πλαίσιο αντιμετώπισης της στεγαστικής κρίσης στην Ελλάδα.

Το κείμενο θέτει ως κεντρικό στόχο τη βελτίωση της πρόσβασης των πολιτών σε οικονομικά προσιτή και ποιοτική κατοικία, μέσα από συνδυασμό μέτρων αύξησης της προσφοράς, στήριξης των νοικοκυριών και δημιουργίας μόνιμων μηχανισμών στεγαστικής πολιτικής.

Η στρατηγική έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το στεγαστικό πρόβλημα αναδεικνύεται σε μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις της χώρας. Η άνοδος των τιμών αγοράς και ενοικίασης κατοικιών, η περιορισμένη διαθεσιμότητα ακινήτων σε περιοχές υψηλής ζήτησης, η παλαιότητα του κτιριακού αποθέματος και η πίεση που ασκούν οι βραχυχρόνιες μισθώσεις έχουν οδηγήσει σε σημαντική επιβάρυνση των νοικοκυριών, ιδιαίτερα των νέων, των ενοικιαστών και των οικογενειών με χαμηλά ή μεσαία εισοδήματα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο κείμενο της διαβούλευσης, η Ελλάδα διαθέτει συνολικό οικιστικό απόθεμα 6,6 εκατομμυρίων κατοικιών, εκ των οποίων πάνω από το 80% έχει κατασκευαστεί πριν από το 2000. Παράλληλα, περίπου 800.000 κατοικίες παραμένουν κλειστές και θεωρούνται δυνητικά αξιοποιήσιμες για την ενίσχυση της προσφοράς κατοικίας, εφόσον υπάρξουν τα κατάλληλα κίνητρα ανακαίνισης και επαναφοράς τους στην αγορά.

Η Εθνική Στρατηγική οργανώνεται γύρω από τρεις βασικούς πυλώνες και εννέα επιμέρους στόχους. Ο πρώτος πυλώνας αφορά την αύξηση της προσφοράς κατοικιών μέσω της ενεργοποίησης του υφιστάμενου αποθέματος, της ανάπτυξης κοινωνικής κατοικίας και της ρύθμισης της αγοράς βραχυχρόνιων μισθώσεων και επενδύσεων μέσω Golden Visa. Ο δεύτερος πυλώνας επικεντρώνεται στη στεγαστική συνδρομή, με μέτρα οικονομικής ενίσχυσης των νοικοκυριών και δράσεις αντιμετώπισης της αστεγίας.

Ο τρίτος πυλώνας αφορά τη διαμόρφωση ενός πλαισίου εφαρμογής και μακροχρόνιας βιωσιμότητας της στεγαστικής πολιτικής, με έμφαση στην ιδιοκατοίκηση, την ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών, την κινητοποίηση επενδύσεων και τη δημιουργία συστήματος διακυβέρνησης για τη στέγαση.

Οι 3 στρατηγικοί πυλώνες της Εθνικής Στρατηγικής

Πυλώνας 1: Αύξηση της προσφοράς κατοικιών

Στόχος είναι η ενίσχυση του διαθέσιμου οικιστικού αποθέματος και η αντιμετώπιση των στρεβλώσεων που περιορίζουν την προσφορά κατοικίας. Περιλαμβάνει:

• Ενεργοποίηση και αξιοποίηση κενών κατοικιών μέσω κινήτρων ανακαίνισης και μακροχρόνιας μίσθωσης.
• Αύξηση του οικιστικού αποθέματος μέσω νέων κατασκευών και αξιοποίησης δημόσιας περιουσίας.
• Δημιουργία αποθέματος κοινωνικής και προσιτής κατοικίας.
• Εφαρμογή της κοινωνικής αντιπαροχής για ανάπτυξη κατοικιών σε δημόσια ακίνητα.
• Αξιοποίηση ανενεργών στρατοπέδων για κοινωνική κατοικία.
• Δημιουργία Γραφείων Κοινωνικής Μίσθωσης για τη διαχείριση και διάθεση κατοικιών σε ευάλωτα νοικοκυριά.
• Δημιουργία ειδικού Ταμείου Θεματοφύλακα για την ανάπτυξη κοινωνικού αποθέματος κατοικιών, με στόχο 70.000 έως 100.000 κοινωνικές και προσιτές κατοικίες σε βάθος χρόνου.
• Πολεοδομικά κίνητρα για επενδύσεις που περιλαμβάνουν κοινωνική κατοικία.
• Ρυθμίσεις για τη βραχυχρόνια μίσθωση σε περιοχές υψηλής στεγαστικής πίεσης.
• Περιορισμός της μετατροπής κατοικιών σε τουριστικά καταλύματα μέσω νέων κανόνων για τη Golden Visa.

Πυλώνας 2: Στεγαστική συνδρομή και κοινωνική προστασία

Αφορά την άμεση στήριξη νοικοκυριών που επιβαρύνονται από το υψηλό κόστος στέγασης.

• Επιστροφή ενός ενοικίου ετησίως σε ενοικιαστές κύριας και φοιτητικής κατοικίας.
• Οικονομικές ενισχύσεις για νοικοκυριά που δαπανούν δυσανάλογο ποσοστό του εισοδήματός τους για στέγαση.
• Στοχευμένες παρεμβάσεις για νέους, φοιτητές και οικογένειες χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος.
• Δράσεις πρόληψης και αντιμετώπισης της αστεγίας μέσω προγραμμάτων στέγασης, φιλοξενίας και κοινωνικής επανένταξης.
• Υποστήριξη ευάλωτων κοινωνικών ομάδων που αντιμετωπίζουν στεγαστική επισφάλεια.

Πυλώνας 3: Θεσμικό πλαίσιο και μακροχρόνια βιωσιμότητα

Στοχεύει στη δημιουργία μόνιμου συστήματος στεγαστικής πολιτικής και στη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς κατοικίας.

• Ενίσχυση της ιδιοκατοίκησης μέσω χρηματοδοτικών εργαλείων και στεγαστικών προγραμμάτων.
• Αναβάθμιση της ποιότητας και της ενεργειακής απόδοσης του κτιριακού αποθέματος.
• Φορολογικά κίνητρα για αξιοποίηση ακινήτων και προσέλκυση επενδύσεων στην κατοικία.
• Μειώσεις και απαλλαγές στον ΕΝΦΙΑ για συγκεκριμένες κατηγορίες ακινήτων.
• Διευκολύνσεις σε γονικές παροχές και δωρεές ακινήτων.
• Κίνητρα για εργασίες ανακαίνισης, επισκευής και συντήρησης κατοικιών.
• Δημιουργία μόνιμου συστήματος διακυβέρνησης της στεγαστικής πολιτικής με παρακολούθηση δεικτών και αξιολόγηση αποτελεσμάτων.
• Κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων για τη χρηματοδότηση νέων στεγαστικών έργων και κοινωνικής κατοικίας.

Έμφαση σε κοινωνική κατοικία και κλειστά ακίνητα

Μεταξύ των σημαντικότερων παρεμβάσεων που περιλαμβάνονται στη στρατηγική είναι η ανάπτυξη ενός οργανωμένου αποθέματος κοινωνικής κατοικίας, σε μια χώρα όπου τέτοιες δομές παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Η κυβέρνηση επιδιώκει να δημιουργήσει για πρώτη φορά έναν μόνιμο μηχανισμό κοινωνικής στέγασης, ο οποίος θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς την αγορά και θα απευθύνεται σε νοικοκυριά που δεν μπορούν να καλύψουν τις στεγαστικές τους ανάγκες με όρους αγοράς.

Παράλληλα, η στρατηγική δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην αξιοποίηση των εκατοντάδων χιλιάδων κενών κατοικιών που παραμένουν εκτός αγοράς, θεωρώντας ότι η ενεργοποίησή τους αποτελεί τον ταχύτερο τρόπο αύξησης της προσφοράς και αποκλιμάκωσης των πιέσεων στις τιμές των ενοικίων.

Στο πεδίο της άμεσης στήριξης των πολιτών, η στρατηγική ενσωματώνει τα υφιστάμενα μέτρα οικονομικής ενίσχυσης και προβλέπει τη συνέχιση πολιτικών που μειώνουν το στεγαστικό κόστος για τα νοικοκυριά. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η επιστροφή ενός ενοικίου ετησίως για κύρια ή φοιτητική κατοικία, καθώς και προγράμματα στέγασης και κοινωνικής επανένταξης για άτομα που βρίσκονται σε κατάσταση αστεγίας ή στεγαστικής επισφάλειας.

Το σχέδιο συνδέεται άμεσα με τις νέες ευρωπαϊκές πολιτικές για την προσιτή στέγαση και αξιοποιεί τις δυνατότητες χρηματοδότησης που προσφέρει το Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Προσιτή Στέγαση. Η βασική φιλοσοφία του είναι ότι η στεγαστική κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με επιδόματα ή δανειακά προγράμματα, αλλά απαιτεί κυρίως αύξηση της προσφοράς κατοικιών, αξιοποίηση ανενεργών ακινήτων και ανάπτυξη μόνιμου αποθέματος κοινωνικής κατοικίας.