Το μικρό μέγεθος, η συγκρατημένη διάθεση για ρίσκο και η απουσία οργανωμένου σχεδιασμού διαδοχής σε μεγάλο μέρος των οικογενειακών επιχειρήσεων αναδεικνύονται σε βασικά ζητήματα για την επόμενη ημέρα της ελληνικής επιχειρηματικότητας, σύμφωνα με το EY Entrepreneurship Barometer Ελλάδα 2026.
Η έρευνα της ΕΥ, που καταγράφει τις απόψεις 167 Ελλήνων επιχειρηματιών, δείχνει μια αγορά που αντιλαμβάνεται την ανάγκη μετασχηματισμού, επενδύει περισσότερο στην οργάνωση και στην τεχνολογία, αλλά παραμένει προσεκτική απέναντι σε μεγαλύτερες κινήσεις, όπως εξαγορές, πωλήσεις ή μεταβιβάσεις.
Η εικόνα αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν συνδυαστεί με τη δομή της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, με 0 έως 9 εργαζόμενους, αντιστοιχούν στο 94,5% του συνόλου των επιχειρήσεων στον μη χρηματοοικονομικό τομέα στην Ελλάδα.
Παράλληλα, οι μικρομεσαίες συνολικά αντιπροσωπεύουν το 99,9% των επιχειρήσεων, το 84,7% της απασχόλησης και το 62,8% της προστιθέμενης αξίας.
Το πρόβλημα της αριθμητικής υπεροχής των μικρών μονάδων συνδέεται με την περιορισμένη ικανότητα των επιχειρήσεων να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις, να υιοθετήσουν γρήγορα νέες τεχνολογίες, να προσελκύσουν εξειδικευμένο προσωπικό και να αποκτήσουν παραγωγικό αποτύπωμα μεγαλύτερης κλίμακας.
Επενδύσεις με προσοχή
Η έρευνα της ΕΥ δείχνει ότι οι Έλληνες επιχειρηματίες δηλώνουν πιο έτοιμοι να προχωρήσουν σε επενδύσεις σε σχέση με τους ομολόγους τους στις άλλες χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα. Η κατεύθυνση όμως των επενδύσεων δείχνει και τα όρια της σημερινής κατάστασης.
Οι επιχειρήσεις εστιάζουν κυρίως σε βραχυπρόθεσμες επενδύσεις με έμφαση στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Το 63% σχεδιάζει αναβαθμίσεις ή νέες εφαρμογές πληροφοριακών συστημάτων και λογισμικού, ενώ το 51% προτίθεται να επενδύσει σε τεχνολογίες ή συστήματα αυτοματοποίησης διαδικασιών.
Αντίθετα, υποχωρεί η διάθεση για επενδύσεις σε μηχανολογικό εξοπλισμό και νέες εγκαταστάσεις, δηλαδή σε κινήσεις που συνδέονται πιο άμεσα με την παραγωγική επέκταση και την αύξηση δυναμικότητας. Παράλληλα, οι επενδύσεις βασίζονται κυρίως στην αυτοχρηματοδότηση, με το 66% να αναφέρει επανεπένδυση κερδών και ιδίων κεφαλαίων, ενώ μόλις το 20% αναφέρει δάνεια από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
Καινοτομία πρώτα στην οργάνωση
Ανάλογη εικόνα προκύπτει και από τις προτεραιότητες στην καινοτομία. Οι Έλληνες επιχειρηματίες δίνουν προτεραιότητα στην οργανωσιακή καινοτομία, με ποσοστό 59%, έναντι 53% για την καινοτομία προϊόντος και 38% για την καινοτομία στις διαδικασίες.
Αυτό δείχνει ότι οι επιχειρήσεις αναγνωρίζουν την ανάγκη να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν. Ταυτόχρονα όμως δείχνει ότι η προσπάθεια ξεκινά περισσότερο από το εσωτερικό της επιχείρησης και λιγότερο από πιο τολμηρές κινήσεις παραγωγικής αναβάθμισης ή διεύρυνσης μεγέθους.
Στην τεχνητή νοημοσύνη, για παράδειγμα, το 83% αναφέρει αύξηση της χρήσης AI και machine learning τους τελευταίους 12 μήνες. Ωστόσο, οι επενδύσεις παραμένουν περιορισμένες, καθώς το 39% έχει επενδύσει έως 25.000 ευρώ την τελευταία τριετία και το 20% δεν έχει πραγματοποιήσει καμία επένδυση.
Η επιφυλακτικότητα στις μεταβιβάσεις
Η ίδια προσεκτική στάση φαίνεται και στο θέμα των μεταβιβάσεων. Σύμφωνα με την ΕΥ, σχεδόν επτά στους δέκα επιχειρηματίες, ποσοστό 69%, δηλώνουν ότι δεν εξετάζουν πώληση της εταιρείας τους τους επόμενους 12 μήνες.
Η οικογενειακή διαδοχή παραμένει βασικό μοντέλο συνέχειας, καθώς το 40% προκρίνει τη μεταβίβαση της επιχείρησης εντός οικογένειας. Βέβαια, ως πιο ελκυστική επιλογή εμφανίζεται η πώληση σε άλλη εταιρεία με 42%, ενώ το ενδιαφέρον για πώληση σε επενδυτές ή funds περιορίζεται στο 32%, μειωμένο σε σχέση με πέρυσι.
Η επιφυλακτικότητα αυτή έχει ισχυρή ελληνική βάση, καθώς πολλές επιχειρήσεις είναι στενά συνδεδεμένες με τον ιδρυτή, την οικογένεια, ακόμα και την τοπική αγορά. Ωστόσο, όταν οι πωλήσεις, οι συγχωνεύσεις ή οι στρατηγικές συμμετοχές δεν εξετάζονται συστηματικά ως εργαλεία ανάπτυξης, περιορίζονται οι δυνατότητες δημιουργίας μεγαλύτερων σχημάτων.
Το ανοιχτό θέμα της διαδοχής
Το πιο ευαίσθητο σημείο αφορά τις οικογενειακές επιχειρήσεις, που αποτελούν το 59% του ελληνικού δείγματος της έρευνας. Η διαδοχή και η μετάβαση στην επόμενη γενιά αναδεικνύονται ως η σημαντικότερη πρόκληση, με 45%, ενώ ακολουθεί η διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ οικογένειας και επιχείρησης, με 42%.
Παρά τη σημασία του ζητήματος, ο σχεδιασμός παραμένει ελλιπής, καθώς μόνο το 31% δηλώνει ότι έχει επίσημο πλάνο διαδοχής σε ισχύ και 3% ότι έχει αναθέσει τον σχεδιασμό σε εξωτερικούς συμβούλους. Αντίθετα, 33% δεν έχει ασχοληθεί ακόμη με το θέμα, ενώ 16% συζητά τη διαδοχή ανεπίσημα ως οικογένεια.
Αυτό σημαίνει ότι για σημαντικό μέρος των οικογενειακών επιχειρήσεων η επόμενη ημέρα παραμένει ασαφής. Και όταν η διαδοχή δεν έχει οργανωθεί, η αβεβαιότητα δεν αφορά μόνο την ιδιοκτησία. Επηρεάζει τη διοίκηση, τις επενδύσεις, τη χρηματοδότηση και τη δυνατότητα της επιχείρησης να μεγαλώσει.