Τα κλιματιστικά δοκιμάζουν σήμερα τις αντοχές του ηλεκτρικού δικτύου

Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αναμένεται να σπάσει σήμερα το φράγμα των 10.000 μεγαβατωρών, δοκιμάζοντας τα φυσικά όρια του εθνικού συστήματος μεταφοράς. Ο υδράργυρος αγγίζει την κορύφωσή του, υποχρεώνοντας το δίκτυο σε μια γιγαντιαία επιχειρησιακή άσκηση.

Ο κίνδυνος συνδέεται περισσότερο με τις νυχτερινές ώρες, όταν δεν θα έχουμε τη βοήθεια από τα φωτοβολταϊκά. Σύμμαχοι είναι οι μπαταρίες συνολικής αποθηκευτικής ισχύος 500 MW, η δυνατότητα εισαγωγής ρεύματος και η πλήρης λειτουργία όλων των μονάδων.

Σήμερα, η αιχμή του φορτίου αναμένεται να φτάσει στα ανώτατα επίπεδα που συναντάμε σε θερινές περιόδους. Ωστόσο, η μέση τιμή στη χονδρεμπορική αγορά συγκρατείται κάτω από το όριο των €142 ανά μεγαβατώρα, επίπεδο που καταγράφεται ιστορικά μόνο σε περιόδους παρατεταμένης θερμικής καταπόνησης. Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με τους ειδικούς, ότι η αγορά δεν διαβλέπει κινδύνους μη κάλυψης της ζήτησης ή κατάρρευσης του συστήματος (μπλακ άουτ). Χθες, 20 Ιουλίου, η συνολική κατανάλωση διαμορφώθηκε στις 205,07 GWh.

Η κάμψη

Τα φωτοβολταϊκά πάρκα καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του φορτίου κατά τις μεσημβρινές ώρες. Η έντονη ηλιοφάνεια προσφέρει άφθονη καθαρή ενέργεια, κρατώντας τις τιμές χαμηλά όσο ο ήλιος βρίσκεται στο ζενίθ. Ολες οι εγχώριες μονάδες παραγωγής παραμένουν ενταγμένες στο σύστημα. Το κρίσιμο τεστ εκδηλώνεται μόλις υποχωρήσει το φως της ημέρας. Μεταξύ 6 μ.μ. και 10 μ.μ. η παραγωγή των φωτοβολταϊκών μηδενίζεται, ενώ τα κλιματιστικά στα νοικοκυριά δουλεύουν στο μέγιστο. Τότε ενεργοποιούνται ακαριαία οι μονάδες φυσικού αερίου. Η εγχώρια παραγωγή συμπληρώνεται από εισαγωγές ηλεκτρισμού από γειτονικές χώρες, όπου καταγράφεται περίσσεια ισχύος.

Νέες μπαταρίες

Το εθνικό σύστημα διαθέτει φέτος ένα νέο όπλο. Η εγκατεστημένη χωρητικότητα συσσωρευτών αγγίζει πλέον τις 500 MWh, προσφέροντας αποθηκευτικό χώρο που απουσίαζε πέρυσι. Η συγκεκριμένη ισχύς ισοδυναμεί με τη λειτουργία μιας σύγχρονης θερμικής μονάδας φυσικού αερίου. Οι μπαταρίες απορροφούν τη μεσημεριανή υπερπροσφορά και την εγχέουν στο δίκτυο κατά την απογευματινή αιχμή. Η προσθήκη αυτή αποτρέπει την επικίνδυνη υποχώρηση των εφεδρειών, προσφέροντας ανάσα ασφαλείας στον ΑΔΜΗΕ.

Παγκόσμια πίεση

Η εγχώρια δοκιμασία αποτελεί τμήμα μιας παγκόσμιας δομικής μεταβολής. Η ανάλυση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας αποκαλύπτει ότι η ζήτηση για ψύξη αυξήθηκε κατά 50% από το 2015, αγγίζοντας τις 2.900 TWh παγκοσμίως. Το ποσό αυτό ξεπερνά τη συνολική ετήσια κατανάλωση ηλεκτρισμού ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο ΙΕΑ επισημαίνει ένα κρίσιμο παράδοξο. Παρότι η ψύξη αντιπροσωπεύει μόλις το 10% της ετήσιας παγκόσμιας κατανάλωσης, απορροφά το 30% της αιχμής ζήτησης στα ηλεκτρικά δίκτυα. Η εκδήλωση του φαινομένου El Niño και οι συχνότεροι καύσωνες πυροδοτούν νέες πωλήσεις συσκευών. Οι ετήσιες παραγγελίες οικιακών κλιματιστικών έφτασαν τα 200 εκατ. μονάδες. Σε σενάριο έντονων θερμικών κυμάτων, η παγκόσμια ζήτηση για ψύξη θα προσθέσει επιπλέον 700 TWh έως το 2035. Το 60% της πρόσθετης αυτής κατανάλωσης προέρχεται από την αγορά νέων μονάδων AC.

Θερμικές παγίδες

Στην Ελλάδα, η διείσδυση των κλιματιστικών αγγίζει το 70% των νοικοκυριών, καταγράφοντας από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη. Η υψηλή χρήση συναντά ένα γηρασμένο κτιριακό απόθεμα. Περισσότερες από τις μισές κατοικίες στη χώρα κατασκευάστηκαν πριν από το 1979, χωρίς θερμομόνωση.

Πρόσφατη έρευνα πεδίου της Greenpeace και του ΕΙΠΑΚ έδειξε ότι οι αμόνωτες κατοικίες μετατρέπονται σε θερμικές παγίδες, με εσωτερικές θερμοκρασίες έως και 38°C. Τα κτίρια κατακρατούν τη θερμότητα, διατηρώντας εσωτερικά τον υδράργυρο στους 28°C έως 30°C ακόμα και τη νύχτα.

Επτά στους δέκα κατοίκους δηλώνουν έντονη θερμική δυσφορία, ενώ πολλοί περιορίζουν τη χρήση κλιματιστικών λόγω κόστους. Η θερινή ενεργειακή φτώχεια εξελίσσεται σε πρόκληση για τη δημόσια υγεία.

Κρατικά μέτρα

Η πολιτεία επιχείρησε να παρέμβει στη διαχείριση της ζήτησης. Η κυβερνητική δράση «Επιχείρηση Θερμοστάτης» επέβαλε υποχρεωτική ρύθμιση των air condition στους 26°C στο Δημόσιο. Κάθε επιπλέον βαθμός πάνω από τους 25°C μειώνει την κατανάλωση ρεύματος της μονάδας κατά 6% έως 12%. Τα κρατικά προγράμματα «Ανακυκλώνω - Αλλάζω Συσκευή» χρηματοδότησαν την αντικατάσταση 475.320 παλαιών κλιματιστικών με σύγχρονες μονάδες υψηλής ενεργειακής κλάσης. Το νέο «Εξοικονομώ 2026», με πόρους €1,2 δισ. από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, στοχεύει στην ενεργειακή αναβάθμιση 62.000 κατοικιών. Οι τεχνικές παρεμβάσεις στις συσκευές δεν αρκούν, αν δεν συνοδευτούν από δομική θωράκιση του κτιριακού κελύφους.

Ο σχεδιασμός

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτιρίου υπογραμμίζει ότι οι υφιστάμενες μέθοδοι του ΚΕΝΑΚ υποτιμούν τα θερινά φορτία έως και 40%. Η εφαρμογή προτύπων υπερμόνωσης και αεροστεγανότητας μειώνει τις απαιτήσεις ψύξης κατά 90%. Η ταχεία επέκταση των συστημάτων αποθήκευσης, η ψηφιοποίηση των δικτύων με έξυπνους μετρητές και η ριζική ανακαίνιση των κτιρίων συνιστούν τον μοναδικό οδικό χάρτη. Ο καύσωνας της 21ης Ιουλίου επιβεβαιώνει ότι η ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήματος εξαρτάται από την ταχύτητα προσαρμογής στις νέες κλιματικές συνθήκες.