Η πιο μορφωμένη γενιά στην ιστορία της Ελλάδας βρίσκεται αντιμέτωπη με το πιο σκληρό οικονομικό παράδοξο της μεταπολίτευσης.
Ενώ οι νέοι της Generation Z διαθέτουν ακαδημαϊκά διαπιστευτήρια και ψηφιακές δεξιότητες που υπερβαίνουν κάθε προηγούμενο ιστορικό κεκτημένο, η δυνατότητά τους να συσσωρεύσουν πλούτο, να αποκτήσουν ιδιόκτητη κατοικία ή να διασφαλίσουν οικονομική ανεξαρτησία παραμένει καθηλωμένη σε επίπεδα δομικής στασιμότητας.
Η μετάβαση από την εκπαιδευτική υπεραπόδοση στην οικονομική αποστέρηση συνιστά μία από τις σοβαρότερες μακροοικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις για τη μελλοντική βιωσιμότητα της ελληνικής οικονομίας.
Το φαινόμενο της «παγιδευμένης γενιάς» δεν αποτελεί απλώς μια συγκυριακή συνέπεια των διαδοχικών κρίσεων της τελευταίας δεκαετίας, αλλά αντανάκλαση βαθύτερων δομικών στρεβλώσεων στην αγορά εργασίας και στο εγχώριο παραγωγικό μοντέλο.
Η αδυναμία μετατροπής του ανθρώπινου κεφαλαίου σε παραγωγικό πλούτο δημιουργεί ένα διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ προσδοκιών και πραγματικότητας, επανακαθορίζοντας την κοινωνική κινητικότητα στην Ελλάδα.
Το παράδοξο της μόρφωσης
Η ακαδημαϊκή αναβάθμιση της νεότερης γενιάς στην Ελλάδα καταγράφει ιστορικό υψηλό, χωρίς ωστόσο αυτό να μεταφράζεται σε αντίστοιχη εισοδηματική ανέλιξη. Σύμφωνα με ακαδημαϊκά δεδομένα που δημοσιεύθηκαν στο Social Indicators Research, η Gen Z παρουσιάζει 78% υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης σε σύγκριση με τις προηγούμενες γενιές στον ίδιο ηλικιακό κύκλο, επιβεβαιώνοντας τη μαζική στροφή προς την τριτοβάθμια εκπαίδευση και τη μεταπτυχιακή εξειδίκευση.
Παρ' όλα αυτά, η πραγματική εισοδηματική της ανέλιξη περιορίζεται μόλις στο 29%, αποκαλύπτοντας μια βαθιά αποσύνδεση μεταξύ ακαδημαϊκών προσόντων και αμοιβών στην αγορά εργασίας.
Αυτή η αναντιστοιχία προσόντων και θέσεων εργασίας (qualification mismatch) υποδηλώνει ότι η εγχώρια οικονομία αδυνατεί να απορροφήσει αποτελεσματικά το υψηλού επιπέδου εργατικό δυναμικό σε θέσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Οι νέοι επιστήμονες εγκλωβίζονται σε χαμηλόμισθες εργασίες ή σε καθεστώς υποαπασχόλησης, με αποτέλεσμα την απαξίωση του ανθρώπινου κεφαλαίου και τη διατήρηση των ονομαστικών και πραγματικών μισθών σε επίπεδα που δεν επιτρέπουν την κεφαλαιακή συσσώρευση.
Οικονομική αδυναμία και οικογένεια
Η αδυναμία παραγωγής αυτόνομου πλούτου μεταφράζεται σε εκτεταμένη χρηματοοικονομική αβεβαιότητα για τη συντριπτική πλειονότητα των νέων. Μελέτες που δημοσιεύονται στο European Journal of Finance και από τον εκδοτικό οίκο Springer αποτυπώνουν την ένταση του προβλήματος, σημειώνοντας ότι το 61% των νέων της Gen Z στην Ελλάδα βιώνει συνθήκες έντονου οικονομικού άγχους και δομικής ευθραυστότητας.
Παράλληλα, το 68% των ερωτηθέντων διαβιώνει με οριακό εισόδημα, το οποίο επαρκεί αποκλειστικά για την κάλυψη των βασικών μηνιαίων τρεχουσών αναγκών, καθιστώντας την τακτική αποταμίευση ανέφικτη.
Μπροστά σε αυτή την εισοδηματική ανεπάρκεια, ο θεσμός της οικογένειας λειτουργεί ως ο μοναδικός μηχανισμός κοινωνικής προστασίας και αναπλήρωσης του ατομικού εισοδήματος. Τα ίδια ερευνητικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι το 54% των νέων εξαρτάται άμεσα από τη χρηματική στήριξη των γονέων του για τη διατήρηση ενός στοιχειώδους επιπέδου διαβίωσης. Η διαγενεακή αυτή μεταφορά πόρων, αν και αποτρέπει τη φτωχοποίηση, επιβαρύνει τους προϋπολογισμούς των γονέων και εμποδίζει τη δημιουργία νέων αυτοτελών περιουσιακών στοιχείων από τη νεότερη γενιά.
Στεγαστική παγίδα και brain drain
Ο σημαντικότερος παράγοντας που σφραγίζει το οικονομικό αδιέξοδο της Gen Z είναι η πρωτοφανής κρίση προσιτότητας της κατοικίας. Όπως προκύπτει από οικονομετρικές αναλύσεις της ακαδημαϊκής βάσης RePEc/MPRA, το 81% των νέων στην Ελλάδα δηλώνει αντικειμενική αδυναμία κάλυψης του κόστους στέγασης ή απόκτησης ιδιόκτητης κατοικίας.
Η ραγδαία αύξηση των ενοικίων και των τιμών των ακινήτων, σε συνδυασμό με την αυστηροποίηση των τραπεζικών κριτηρίων δανειοδότησης, έχει μετατρέψει τη στέγη από βασικό κοινωνικό αγαθό σε απλησίαστο επενδυτικό προϊόν.
Η στεγαστική αυτή παγίδα στερεί από τους νέους τον κατεξοχήν παραδοσιακό δρόμο δημιουργίας περιουσίας στην Ελλάδα, δηλαδή την κτηματομεσιτική ιδιοκτησία. Ως άμεσο αποτέλεσμα, το 72% των νέων επιστημόνων δηλώνει ότι εξετάζει σοβαρά ή προγραμματίζει τη μετανάστευση στο εξωτερικό, όχι πλέον μόνο για την εύρεση εργασίας, αλλά ως μοναδική διέξοδο για τη δημιουργία προσωπικής περιουσίας και την επίτευξη πραγματικής οικονομικής ανέλιξης.
Το συνεχιζόμενο αυτό Brain Drain αφήνει την εγχώρια οικονομία χωρίς το πιο δυναμικό κομμάτι του εργατικού της δυναμικού, απειλώντας τη μακροπρόθεσμη παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου της Trapped Generation απαιτεί ριζικές τομές που υπερβαίνουν τα αποσπασματικά επιδόματα.