Τα 35 του χρόνια γιόρτασε το Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου (ΙΕΛ) του Ερευνητικού Κέντρου Αθηνά, με μια επετειακή εκδήλωση στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, με τίτλο «Ψηφιακή καινοτομία για την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό».Στον χαιρετισμό του, ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος στάθηκε στην ίδρυση του Ινστιτούτου το 1991, όταν μια ομάδα επιστημόνων, με πρωτοπόρο τον αείμνηστο καθηγητή Γιώργο Καραγιάννη, διέκρινε την ανάγκη να αποκτήσει η ελληνική γλώσσα παρουσία στον ψηφιακό κόσμο, σε μια εποχή που αυτό δεν ήταν καθόλου αυτονόητο.
Ο κ. Θεοδωρικάκος έκανε ιδιαίτερη αναφορά στον Σταύρο Δήμα, επί υπουργίας του οποίου ιδρύθηκε το ΙΕΛ, εκφράζοντας την εκτίμηση και τον σεβασμό του για την πολιτική του προσφορά.
Ο ίδιος υπογράμμισε τη συμβολή του ΙΕΛ σε αυτή την προσπάθεια, από τα πρώτα ηλεκτρονικά γλωσσικά εργαλεία και τις εφαρμογές αναγνώρισης και σύνθεσης φωνής μέχρι τις σύγχρονες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και την ανάπτυξη ανοιχτών ελληνικών μεγάλων γλωσσικών μοντέλων.
Τόνισε ότι έχει ιδιαίτερη σημασία οι Έλληνες επιστήμονες να συμμετέχουν στη δημιουργία αυτών των τεχνολογιών, ώστε η χώρα να διαθέτει τη γνώση και την τεχνογνωσία για την κάλυψη των δικών της αναγκών.
«Η Ελλάδα δεν μπορεί να αρκείται στην εισαγωγή και στη χρήση τεχνολογιών που δημιουργούν άλλοι», δήλωσε, θέτοντας ως στόχο την παραγωγή γνώσης και νέων τεχνολογιών.
Οι επενδύσεις στις υποδομές του Αθηνά
Σε επίπεδο υποδομών, ο κ. Θεοδωρικάκος στάθηκε στο πρόγραμμα ύψους 37 εκατ. ευρώ για το Ερευνητικό Κέντρο Αθηνά, το οποίο περιλαμβάνει την απόκτηση νέου κτιριακού συγκροτήματος στο Χαλάνδρι, την ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση των εγκαταστάσεων στο Μαρούσι και έργα στην Ξάνθη. Οι παρεμβάσεις εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα άνω των 300 εκατ. ευρώ για την αναβάθμιση των υποδομών και του εξοπλισμού των ερευνητικών κέντρων της χώρας.
Ο υπουργός αναφέρθηκε επίσης στην ενίσχυση της μονάδας «Αρχιμήδης» του Αθηνά με έργο περίπου 20 εκατ. ευρώ για την εφαρμοσμένη έρευνα στην τεχνητή νοημοσύνη.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην παρουσία του ΙΕΛ στην Ξάνθη εδώ και τρεις δεκαετίες. Στις πρόσφατες παρεμβάσεις περιλαμβάνονται η αποκατάσταση ιστορικού νεοκλασικού στην παλιά πόλη και η αναβάθμιση του περιβάλλοντος χώρου των εγκαταστάσεων στα Κιμμέρια.
Ο κ. Θεοδωρικάκος τόνισε ότι στόχος των επενδύσεων είναι η δημιουργία περισσότερων ευκαιριών για τους επιστήμονες και η ισχυρότερη σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή και τις επιχειρήσεις, ώστε η γνώση να μετατρέπεται σε καινοτομία, νέα προϊόντα, υπηρεσίες και επενδύσεις.
Η γλώσσα και ο πολιτισμός στην εποχή της AI
Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης υπογράμμισε την επιστημονική και τεχνολογική προσφορά του ΙΕΛ στην ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό, μέσα από την ανάπτυξη γλωσσικών τεχνολογιών, εφαρμογών για την εκπαίδευση και τον πολιτισμό και υποδομών που υποστηρίζουν την ελληνική γλώσσα στην ψηφιακή εποχή.
Με αφορμή την παρουσία του Ινστιτούτου στη Θράκη, σημείωσε ότι η αριστεία και η τεχνολογία αιχμής μπορούν να αναπτυχθούν στην περιφέρεια, στηρίζοντας την τοπική κοινωνία και οικονομία.
Ο κ. Καλαφάτης επισήμανε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ήδη καθημερινή πραγματικότητα που αναδιαμορφώνει την οικονομία και την παραγωγή, δίνοντας έμφαση στον ρόλο των δεδομένων. «Κανείς υπερυπολογιστής δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς καύσιμα. Και το καύσιμο αυτό δεν είναι άλλο από τα δεδομένα», τόνισε.
Με τη σειρά του, ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας στάθηκε στη συμβολή του ΙΕΛ στη δημιουργία τεχνολογικών υποδομών και καινοτόμων εφαρμογών, υπογραμμίζοντας ότι το Ινστιτούτο βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων στην τεχνητή νοημοσύνη.
Ο κ. Δήμας τόνισε ότι το έργο του Ινστιτούτου αποκτά ιδιαίτερη σημασία και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς συμβάλλει στην προσπάθεια για μεγαλύτερη τεχνολογική αυτονομία και ουσιαστική εκπροσώπηση των ευρωπαϊκών γλωσσών και πολιτισμών στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Έδωσε επίσης έμφαση στην αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων στην εκπαίδευση, τη δημόσια διοίκηση, την προσβασιμότητα και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Το Αθηνά σε αριθμούς
Ο Γιάννης Εμίρης, πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και γενικός διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου Αθηνά, μιλώντας στο Euro2day.gr με αφορμή τα 35 χρόνια του ΙΕΛ, σημείωσε ότι η πορεία του αποδεικνύει πως η έρευνα μπορεί να φέρει πρακτικά αποτελέσματα, χαρακτηρίζοντας το Ινστιτούτο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη φτάνει στην οικονομία και τον πολίτη.
Το Ερευνητικό Κέντρο Αθηνά διαθέτει τέσσερα ινστιτούτα και επτά μονάδες, με το ΙΕΛ να είναι το παλαιότερο και το Ινστιτούτο Ρομποτικής το πιο πρόσφατο, ενώ απασχολεί περισσότερα από 1.100 άτομα.
Σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση, ο κ. Εμίρης διευκρίνισε ότι λίγο περισσότερο από το 10% του προϋπολογισμού προέρχεται από συνεργασίες με επιχειρήσεις, το 60% από ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα και το 10% από κρατική χρηματοδότηση.
Ο ρόλος στον «Φάρο» και τα ευρωπαϊκά έργα
Το Αθηνά συμμετέχει στον «Φάρο», το ελληνικό εργοστάσιο τεχνητής νοημοσύνης, μαζί με τον Δημόκριτο και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Το ΙΕΛ ηγείται του πυλώνα της γλώσσας, ενώ στη δράση συμμετέχουν επίσης το Ινστιτούτο Πληροφοριακών Συστημάτων και το Ινστιτούτο Βιομηχανικών Συστημάτων του Αθηνά.
Ο κ. Εμίρης υπογράμμισε ότι η γνώση και η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν εθνικό και στρατηγικό ζητούμενο, με στόχο εφαρμογές που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας.
Ο πρόεδρος του Αθηνά στάθηκε επίσης στη συμμετοχή του ΙΕΛ σε έργα υποδομής για Language Data Spaces, δηλαδή ευρωπαϊκά έργα για τη διατήρηση των ευρωπαϊκών γλωσσών, καθώς και στις δράσεις του ερευνητικού κέντρου για τα μεγάλα δεδομένα και τις εφαρμογές τους στην υγεία.
Στη ρομποτική, ξεχώρισε την εξασφάλιση έργου ύψους 30 εκατ. ευρώ για τη δημιουργία κέντρου αριστείας. Η μονάδα «Αρχιμήδης» έχει εξασφαλίσει επίσης δύο ερευνητικά έργα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERC) στην αλγοριθμική τεχνητή νοημοσύνη.
Ανάγκη συντονισμού και ένωσης δυνάμεων
Αναφερόμενος στο μέλλον, ο κ. Εμίρης έθεσε ως προτεραιότητα τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που διασφαλίζει την ελευθερία στην έρευνα, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη καλύτερου συντονισμού της ερευνητικής δραστηριότητας στη χώρα.
«Στην Ελλάδα έχουμε κατακερματισμό και πρέπει να ενώσουμε δυνάμεις, πρέπει να υπάρχει ένα σχέδιο δράσης», τόνισε, επισημαίνοντας ότι συχνά επαναλαμβάνονται αντίστοιχες προσπάθειες στην Αθήνα, τη Βόρεια Ελλάδα και την Κρήτη.
«Θα πρέπει να είμαστε καλύτερα συντονισμένοι για να έχουμε μεγαλύτερο impact σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Γιατί ο ανταγωνισμός δεν είναι εθνικός, είναι ευρωπαϊκός και διεθνής. Δεν αρκεί να είμαστε πρώτοι στην Ελλάδα· πρέπει να είμαστε δυνατοί στην Ευρώπη για να επιβιώσει η Ευρώπη, γιατί η Ευρώπη δεν θα επιβιώσει εύκολα στον διεθνή ανταγωνισμό», υπογράμμισε ο κ. Εμίρης.
Το δυναμικό του ΙΕΛ
Ο Βασίλης Κατσούρος, διευθυντής του Ινστιτούτου Επεξεργασίας του Λόγου, μιλώντας στο Euro2day.gr, σημείωσε ότι το ΙΕΛ απασχολεί σήμερα περίπου 180 άτομα, εκ των οποίων 100 στην Αθήνα και 80 στην Ξάνθη. Στο δυναμικό του περιλαμβάνονται ερευνητές, επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό διαφορετικών ειδικοτήτων, από μηχανικούς και γλωσσολόγους μέχρι αρχαιολόγους, φυσικούς και χημικούς.
Νέο μοντέλο τον Δεκέμβριο
Τον Δεκέμβριο αναμένεται να κυκλοφορήσει νέο μοντέλο στο πλαίσιο του «Φάρου», πάνω στο οποίο η ομάδα εργάζεται τον τελευταίο χρόνο, ενώ θα ακολουθήσουν και άλλες εκδόσεις, σημείωσε ο κ. Κατσούρος. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η έναρξη λειτουργίας του υπερυπολογιστή «Δαίδαλος» θα δώσει στο Ινστιτούτο τη δυνατότητα να αναπτύξει ακόμη μεγαλύτερα μοντέλα.
Έρευνα και επιχειρήσεις με διεθνή παρουσία
Με ορίζοντα το 2041, όταν το ΙΕΛ θα συμπληρώνει 50 χρόνια λειτουργίας, ο διευθυντής του Ινστιτούτου έθεσε ως στόχο τη διατήρηση της δημιουργικότητας και του ανοιχτού πνεύματος, την παραγωγή έρευνας διεθνούς επιπέδου και τη δημιουργία καινοτόμων επιχειρήσεων με παγκόσμια εμβέλεια.
Έδωσε επίσης έμφαση στον ρόλο του ΙΕΛ ως χώρου όπου οι νέοι ερευνητές θα μπορούν να αναπτύσσουν τις δικές τους πρωτοβουλίες, με το Ινστιτούτο να παρακολουθεί και να οδηγεί τις τεχνολογικές εξελίξεις σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.