Τι παζαρεύει ο Τραμπ για τη Γροιλανδία, αμήχανη η Ευρώπη

Η δήλωση Ντόναλντ Τραμπ ότι δεν θα ασκήσει βία για τη Γροιλανδία και οι κινήσεις για ένα συμβιβασμό υπό τη διαμεσολάβηση του ΝΑΤΟ για το νησί έχει αφήσει τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να προσπαθούν να καταλάβουν αν η εκστρατεία πίεσης του προέδρου των ΗΠΑ για την ανάληψη ελέγχου του αρκτικού εδάφους έχει πλέον λήξει -και κατά πόσον μπορεί κανείς να εμπιστευθεί τον λόγο του.

Αυτό θα συζητηθεί σήμερα στην έκτακτη σύνοδο των ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες. Στόχος να συζητηθεί ο τρόπος αντίδρασης στην επιθυμία του να αναλάβει τον έλεγχο του εδάφους που τελεί υπό τον έλεγχο της Δανίας.

Ωστόσο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανακοίνωσε, μετά από συνάντηση με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε το βράδυ της Τετάρτης, ότι είχε βρει μια «λύση» και ανακάλεσε επίσης την απειλή του να επιβάλει δασμούς σε χώρες της ΕΕ που αντιτίθεντο στη φιλοδοξία του να προσαρτήσει το αρκτικό νησί.

Η απροσδόκητη αυτή κίνηση ανέτρεψε τα δεδομένα μιας συνόδου κορυφής που είχε σχεδιαστεί για να διαμορφώσει ενιαίο μέτωπο απέναντι στον οικονομικό εξαναγκασμό του Τραμπ και την επιθυμία του να κατακτήσει ευρωπαϊκό έδαφος, σύμφωνα με τρεις αξιωματούχους της ΕΕ, και έθεσε το ερώτημα του πόσο μπορεί να διατηρηθεί η διατλαντική εμπιστοσύνη, γράφουν οι Financial Times.

«Με βάση μια ιδιαίτερα παραγωγική συνάντηση που είχα με τον Ρούτε, διαμορφώσαμε το πλαίσιο μιας μελλοντικής συμφωνίας όσον αφορά τη Γροιλανδία και, στην πραγματικότητα, ολόκληρη την Αρκτική Περιοχή», έγραψε ο Τραμπ στην πλατφόρμα του Truth Social.

«Με βάση αυτή την κατανόηση, δεν θα επιβάλω τους δασμούς που επρόκειτο να τεθούν σε ισχύ την 1η Φεβρουαρίου», πρόσθεσε ο Τραμπ. Όταν ρωτήθηκε λίγο αργότερα αν είχε μιλήσει με άλλους Ευρωπαίους ηγέτες σχετικά με τη μεταστροφή του, απάντησε: «Ναι».

Η αρχική απειλή -που είχε επίσης διατυπωθεί μέσω κοινωνικών δικτύων πέντε ημέρες νωρίτερα- για την επιβολή δασμών 10% στις εξαγωγές από τη Δανία και πέντε ακόμη κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς και από το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία, είχε πυροδοτήσει τη μεγαλύτερη κρίση στη διατλαντική σχέση εδώ και δεκαετίες.

Οι ηγέτες της ΕΕ θα θελήσουν να συζητήσουν τι ακριβώς αφορά το εν λόγω πλαίσιο, ποιες επιπτώσεις θα είχε στην κυριαρχία της Δανίας, πώς θα εμπλέκονταν οι σύμμαχοι της Δανίας στο ΝΑΤΟ και ποιο θα μπορούσε να είναι το κόστος για τους Ευρωπαίους. Ωστόσο, στο υπόβαθρο όλων αυτών θα βρίσκεται το ερώτημα κατά πόσον ο πρόεδρος των ΗΠΑ μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστος ως προς την τήρηση ενός συμφωνημένου αποτελέσματος, γράφουν οι Financial Times.

Θέτοντας στο περιθώριο ορισμένες από τις πιο επιθετικές απειλές σχετικά με τη Γροιλανδία, ο Τραμπ άφησε επίσης τους Ευρωπαίους ηγέτες σε ένα πλαίσιο συζήτησης όπου τα ανταγωνιστικά εθνικά συμφέροντα -είτε στο εμπόριο, είτε στη Γροιλανδία, είτε στην Ουκρανία, είτε στη διατλαντική συμμαχία- είναι πιθανότερο να έρθουν στο προσκήνιο.

«Εμφανίζεται πιο ευέλικτος, κάτι που είναι επικίνδυνο για την ενότητα της ΕΕ, καθώς προφανώς απευθύνεται σε διαφορετικές απόψεις μεταξύ των κρατών-μελών», δήλωσε ένας από τους αξιωματούχους που συμμετείχαν στην προετοιμασία της συνόδου.

Στη δήλωσή του, ο Τραμπ ανέφερε ότι «διεξάγονται πρόσθετες συζητήσεις σχετικά με το Golden Dome, στο μέτρο που αυτό αφορά τη Γροιλανδία», αναφερόμενος στην προτεινόμενη από την κυβέρνησή του πρωτοβουλία αντιπυραυλικής άμυνας.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι ο αντιπρόεδρός του Τζέι Ντι Βανς, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ θα συμμετάσχουν στις διαπραγματεύσεις για τη Γροιλανδία.

Η Δανία και η Γροιλανδία είναι σαφείς σε ένα σημείο από τότε που ο Τραμπ εξέφρασε για πρώτη φορά ενδιαφέρον για την απόκτηση του νησιού το 2019: το έδαφος δεν είναι προς πώληση.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Δανίας Λαρς Λέκε Ράσμουσεν αντέδρασε με επιφυλακτικότητα στην ανακοίνωση του Τραμπ, λέγοντας ότι είχε σύντομη συνομιλία με τον Ρούτε. Τόνισε ότι «δεν πρόκειται να συμβεί οι ΗΠΑ να αποκτήσουν την κυριότητα της Γροιλανδίας. Αυτό αποτελεί κόκκινη γραμμή».

Παράλληλα, άφησε να εννοηθεί ότι η Δανία είναι έτοιμη να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για τις αμερικανικές ανησυχίες ασφάλειας, στη βάση των κατευθύνσεων που είχε συμφωνήσει ο ίδιος και ο υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας με τον Βανς και τον Ρούμπιο την προηγούμενη εβδομάδα.

«Η ημέρα ολοκληρώνεται με καλύτερο πρόσημο απ’ ό,τι ξεκίνησε. Χαιρετίζουμε το γεγονός ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ απέκλεισε την κατάληψη της Γροιλανδίας δια της βίας και ανέστειλε τον εμπορικό πόλεμο», πρόσθεσε ο Ράσμουσεν.

«Τώρα, ας καθίσουμε στο τραπέζι και ας δούμε πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις αμερικανικές ανησυχίες ασφαλείας στην Αρκτική, σεβόμενοι παράλληλα τις κόκκινες γραμμές του Βασιλείου της Δανίας».

Ωστόσο, οι δηλώσεις του Τραμπ έως αργά το βράδυ της Τετάρτης υποδήλωναν ότι μόνο η απόκτηση της Γροιλανδίας θα τον ικανοποιούσε. «Δεν είναι κάτι που μπορούμε να διαπραγματευτούμε», δήλωσε ο Πέλε Ντράγκστεντ, αριστερός Δανός βουλευτής. «Η Γροιλανδία ανήκει στους Γροιλανδούς και δεν μπορείς να πουλάς ανθρώπους και χώρες».

Ο εκπρόσωπος του Ρούτε δήλωσε ότι είχε «μια ιδιαίτερα παραγωγική συνάντηση» με τον Τραμπ σχετικά με «την κρίσιμη σημασία της ασφάλειας στην αρκτική περιοχή».

«Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Δανίας, της Γροιλανδίας και των Ηνωμένων Πολιτειών θα προχωρήσουν με στόχο να διασφαλιστεί ότι η Ρωσία και η Κίνα δεν θα αποκτήσουν ποτέ ερείσματα, οικονομικά ή στρατιωτικά, στη Γροιλανδία», πρόσθεσε.

Ωστόσο, πολλοί αξιωματούχοι της ΕΕ παρέμεναν σκεπτικοί ως προς τη βιωσιμότητα της στροφής του Τραμπ προς μια διπλωματική λύση. «Είναι προφανώς ασταθής», πρόσθεσε ο ίδιος αξιωματούχος. «Μπορεί αύριο να επιστρέψει και να αποφασίσει ότι όλες οι χώρες της ΕΕ θα επιβαρυνθούν με δασμούς. Μπορεί να αποφασίσει ότι τελικά είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ και να εισβάλει [στη Γροιλανδία]. Ελπίζω ότι [οι ηγέτες της ΕΕ] δεν θα παρασυρθούν».

Μια ανησυχία για όσους εμπλέκονται σε βάθος στις διατλαντικές διαβουλεύσεις είναι ότι η Ευρώπη σπάνια μιλά με μία φωνή και ότι ο Τραμπ ενδέχεται να εκμεταλλευθεί οποιεσδήποτε δημόσιες διαιρέσεις.

Το πλαίσιο διαπραγμάτευσης

Παρά τα παραπάνω, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν εξειδίκευσε τις παραμέτρους του αποκαλούμενου «πλαισίου» και παρέμενε ασαφές τι ακριβώς συνεπάγεται η συμφωνία. Ο Τραμπ δήλωσε σε δημοσιογράφους μετά την ανάρτησή του ότι θα δημοσιοποιήσει σύντομα τις λεπτομέρειες της συμφωνίας. Αρνήθηκε να απαντήσει όταν ρωτήθηκε αν αυτή προβλέπει την απόκτηση κυριότητας της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ, λέγοντας: «Είναι μια μακροπρόθεσμη συμφωνία. Είναι η απόλυτη μακροπρόθεσμη συμφωνία και πιστεύω ότι τοποθετεί όλους σε πραγματικά καλή θέση». Ανέφερε ότι θα έχει «άπειρη» χρονική διάρκεια.

Ο ιστότοπος Axios μετέδωσε ότι το πλαίσιο περιλαμβάνει την αρχή του σεβασμού της κυριαρχίας της Δανίας επί της Γροιλανδίας. Οι New York Times, σε ξεχωριστό ρεπορτάζ, ανέφεραν ότι ανώτατοι στρατιωτικοί αξιωματικοί από χώρες του ΝΑΤΟ συζήτησαν την Τετάρτη το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να αποκτήσουν τον έλεγχο μικρών τμημάτων εδάφους στη Γροιλανδία, αν και η εφημερίδα σημείωσε ότι δεν είναι γνωστό εάν αυτή η ιδέα περιλαμβάνεται στο πλαίσιο.

Σε συνέντευξή του στο CNBC, ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν έχει μιλήσει απευθείας με αξιωματούχους της Δανίας σχετικά με τα «σχέδια επί χάρτου» («concepts of a plan») για τη Γροιλανδία, αλλά πρόσθεσε ότι υπέθετε πως ο Ρούτε έχει ενημερώσει τους εκεί ηγέτες. Είπε επίσης ότι οι ΗΠΑ θα «εμπλακούν» στα μεταλλευτικά δικαιώματα της Γροιλανδίας, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.

Ο Ρούτε, σε συνέντευξή του στο Fox News, δήλωσε ότι δεν συζήτησαν εάν η Γροιλανδία θα παραμείνει υπό δανικό έλεγχο στο πλαίσιο της συμφωνίας. Αντιθέτως, όπως είπε, το επίκεντρο των συνομιλιών τους ήταν η διασφάλιση της προστασίας του ΝΑΤΟ στην αρκτική περιοχή, η ενεργειακή παραγωγή και η αντιπυραυλική άμυνα.

«Συμφωνήσαμε και οι δύο ότι, όταν εξετάζεις το ΝΑΤΟ και το τι μπορεί συλλογικά να κάνει για να διασφαλίσει ότι ολόκληρη η αρκτική περιοχή είναι ασφαλής, συμπεριλαμβανομένης της Γροιλανδίας, πρέπει να εργαστούμε προς αυτή την κατεύθυνση», δήλωσε ο Ρούτε. «Θα υπάρξει -υπάρχει πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει».

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε ότι θα υπάρξουν πρόσθετες συζητήσεις για το σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας Golden Dome, το οποίο επικαλέστηκε για να δικαιολογήσει την επιδίωξή του για τη Γροιλανδία. 

«Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Δανίας, της Γροιλανδίας και των Ηνωμένων Πολιτειών θα προχωρήσουν με στόχο να διασφαλιστεί ότι η Ρωσία και η Κίνα δεν θα αποκτήσουν ποτέ ερείσματα -οικονομικά ή στρατιωτικά- στη Γροιλανδία», ανέφερε εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ σε δήλωση μετά τη συνάντηση Τραμπ-Ρούτε, προσθέτοντας ότι οι συζητήσεις «θα επικεντρωθούν στη διασφάλιση της ασφάλειας στην Αρκτική μέσω των συλλογικών προσπαθειών των Συμμάχων, ιδίως των επτά αρκτικών συμμάχων».