Ιράν: Χτύπημα-«έμπνευση» για νέες διαδηλώσεις ετοιμάζει ο Τραμπ

Στις επιλογές που εξετάζει εναντίον του Ιράν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ περιλαμβάνονται στοχευμένα πλήγματα εναντίον των δυνάμεων ασφαλείας και των ηγετών, προκειμένου να δώσει «έμπνευση» στους διαδηλωτές, ανέφεραν πολλαπλές πηγές που επικαλείται το Reuters, παρά την τοποθέτηση Ισραηλινών και Αράβων αξιωματούχων ότι η αεροπορία από μόνη της δεν θα ανατρέψει το θεοκρατικό καθεστώς.

Δύο αμερικανικές πηγές που γνωρίζουν τις συζητήσεις δήλωσαν ότι ο Τραμπ θέλει να δημιουργήσει συνθήκες για «αλλαγή καθεστώτος», μετά την καταστολή του πανεθνικού κινήματος διαμαρτυρίας προ ημερών, σκοτώνοντας χιλιάδες ανθρώπους.

Για να το κάνει αυτό, εξέτασε επιλογές να χτυπήσει διοικητές και θεσμούς που η Ουάσιγκτον θεωρεί υπεύθυνους για τη βία, ώστε να δώσει στους διαδηλωτές την πεποίθηση ότι θα μπορούσαν να καταλάβουν κυβερνητικά κτίρια και κτίρια ασφαλείας. Ο Τραμπ δεν έχει ακόμη λάβει τελική απόφαση για την πορεία δράσης του, όπως για το εάν θα ακολουθήσει τη στρατιωτική οδό, δήλωσε μία πηγή και ένας Αμερικανός αξιωματούχος.

Η δεύτερη αμερικανική πηγή ανέφερε ότι οι επιλογές που συζητούνται από τους συμβούλους του Τραμπ περιλαμβάνουν επίσης ένα πολύ μεγαλύτερο πλήγμα, που θα αποσκοπεί σε διαρκή αντίκτυπο, πιθανώς εναντίον των βαλλιστικών πυραύλων που μπορούν να φτάσουν σε συμμάχους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή ή των προγραμμάτων πυρηνικού εμπλουτισμού του Ιράν. Η Τεχεράνη δεν είναι πρόθυμη να διαπραγματευτεί περιορισμούς στους πυραύλους, τους οποίους θεωρεί ως το μόνο αποτρεπτικό μέσο της εναντίον του Ισραήλ, ανέφερε η πρώτη πηγή.

Η άφιξη αμερικανικού αεροπλανοφόρου και υποστηρικτικών πολεμικών πλοίων στη Μέση Ανατολή αυτή την εβδομάδα έχει διευρύνει τις δυνατότητες του Τραμπ να αναλάβει ενδεχόμενη στρατιωτική δράση, αφού επανειλημμένα απείλησε με παρέμβαση λόγω της καταστολής στη χώρα.

Το Reuters μίλησε με διψήφιο αριθμό ατόμων για τις κρίσιμες συζητήσεις σχετικά με τις επόμενες κινήσεις της Ουάσιγκτον. Τέσσερις Άραβες αξιωματούχοι, τρεις Δυτικοί διπλωμάτες και μια ανώτερη δυτική πηγή, οι κυβερνήσεις των οποίων ενημερώθηκαν για τις συζητήσεις, εξέφρασαν ανησυχία ότι, αντί να φέρουν τους ανθρώπους στους δρόμους, οι αμερικανικές επιθέσεις θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν το κίνημα, που βρίσκεται ήδη σε κατάσταση σοκ μετά την πιο αιματηρή καταστολή από τις αρχές της Ισλαμικής Επανάστασης.

Ο Άλεξ Βατάνκα, διευθυντής του Προγράμματος για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής, δήλωσε ότι χωρίς μεγάλης κλίμακας λιποταξίες, οι διαμαρτυρίες του Ιράν παρέμειναν «ηρωικές αλλά λειψές».

Ο Τραμπ κάλεσε το Ιράν την Τετάρτη να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να καταλήξει σε συμφωνία για τα πυρηνικά όπλα, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε μελλοντική επίθεση των ΗΠΑ θα είναι «πολύ χειρότερη» από τους βομβαρδισμούς του Ιουνίου εναντίον τριών πυρηνικών εγκαταστάσεων. Περιέγραψε τα πλοία στην περιοχή ως «αρμάδα» που πλέει προς το Ιράν.

Ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι η Τεχεράνη «προετοιμάζεται για στρατιωτική αντιπαράθεση, ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιεί διπλωματικά κανάλια». Ωστόσο, η Ουάσιγκτον δεν δείχνει ανοιχτή στη διπλωματία, δήλωσε. Ο Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η τρέχουσα αδυναμία του καθεστώτος ενθάρρυνε τον Τραμπ να ασκήσει πίεση και να επιδιώξει συμφωνία για αποπυρηνικοποίηση.

Το Ιράν, το οποίο ισχυρίζεται ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι μη στρατιωτικού χαρακτήρα, είναι πρόθυμο για διάλογο «βασισμένο στον αμοιβαίο σεβασμό και τα συμφέροντα», αλλά θα υπερασπιστεί τον εαυτό του «όπως ποτέ άλλοτε» εάν πιεστεί, ανέφερε η αντιπροσωπεία του Ιράν στα Ηνωμένα Έθνη σε ανάρτηση στο X την Τετάρτη.

Ο Τραμπ δεν έχει δημοσιεύσει λεπτομερώς τι επιδιώκει σε οποιαδήποτε συμφωνία. Προηγούμενα σημεία διαπραγμάτευσης της κυβέρνησής του περιλάμβαναν την απαγόρευση ανεξάρτητου εμπλουτισμού ουρανίου και περιορισμούς στους βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και στο ήδη αποδυναμωμένο δίκτυο ένοπλων αντιπροσώπων της Τεχεράνης στη Μέση Ανατολή.

Μόνο με αεροπορικές επιθέσεις δεν πέφτουν οι μουλάδες

Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος με άμεση γνώση του σχεδιασμού μεταξύ Ισραήλ και ΗΠΑ δήλωσε ότι οι αεροπορικές επιδρομές από μόνες τους δεν μπορούν να ανατρέψουν την Ισλαμική Δημοκρατία, εάν αυτός είναι ο στόχος της Ουάσιγκτον.

«Για να ανατραπεί το καθεστώς, πρέπει να σταλούν στρατιώτες στο έδαφος», δήλωσε στο Reuters, σημειώνοντας ότι ακόμη κι αν οι ΗΠΑ σκότωναν τον ανώτατο ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, το Ιράν «θα τον αντικαταστήσει με νέο ηγέτη».

Μόνο ένας συνδυασμός εξωτερικής πίεσης και οργανωμένης εγχώριας αντιπολίτευσης θα μπορούσε να αλλάξει την πολιτική πορεία του Ιράν, δήλωσε.

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι η ηγεσία του Ιράν είχε αποδυναμωθεί από τις αναταραχές, αλλά διατηρεί σταθερό έλεγχο παρά τη συνεχιζόμενη βαθιά οικονομική κρίση που πυροδότησε τις διαμαρτυρίες.

Πολλαπλές εκθέσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών κατέληξαν στο παρόμοιο συμπέρασμα, ότι οι συνθήκες που οδήγησαν στις διαμαρτυρίες εξακολουθούν να ισχύουν, αποδυναμώνοντας την κυβέρνηση, αλλά χωρίς σημαντικές ρωγμές.

Η δυτική πηγή ανέφερε την εκτίμηση ότι ο στόχος του Τραμπ φαίνεται πως είναι να επινοήσει μια αλλαγή ηγεσίας, παρά να «ανατρέψει το καθεστώς», αποτέλεσμα παρόμοιο με αυτό της Βενεζουέλας, όπου η αμερικανική παρέμβαση αντικατέστησε τον πρόεδρο χωρίς ολοκληρωτική αλλαγή κυβέρνησης.

Κατά τη διάρκεια ακρόασης στη Γερουσία των ΗΠΑ για τη Βενεζουέλα την Τετάρτη, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι «η ελπίδα» ήταν μια παρόμοια μετάβαση σε περίπτωση πτώσης του Χαμενεΐ, αν και αναγνώρισε ότι η κατάσταση στο Ιράν είναι πιο περίπλοκη. Ο Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι δεν είναι σαφές ποιος θα αναλάμβανε την εξουσία, εάν ο Χαμενεΐ έχανε την εξουσία.

Ο Χαμενεΐ έχει παραδεχτεί δημόσια ότι υπήρξαν αρκετές χιλιάδες θάνατοι κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων. Κατηγόρησε για τις αναταραχές τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και αυτούς που αποκάλεσε «στασιαστές».

Η ισχύς Χαμενεΐ από το καταφύγιο

Στα 86 του χρόνια, ο Χαμενεΐ έχει αποσυρθεί από την καθημερινή διακυβέρνηση, έχει μειώσει τις δημόσιες εμφανίσεις του και πιστεύεται ότι διαμένει σε ασφαλείς τοποθεσίες, μετά τις περυσινές ισραηλινές επιδρομές που είχαν αποτέλεσμα τον θάνατο πολλών ανώτερων στρατιωτικών ηγετών του Ιράν, δήλωσαν περιφερειακοί αξιωματούχοι.

Η καθημερινή διοίκηση έχει μετατοπιστεί σε πρόσωπα που συνδέονται με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), συμπεριλαμβανομένου του ανώτερου συμβούλου Αλί Λαριτζανί. Οι ισχυροί Φρουροί κυριαρχούν στο δίκτυο ασφαλείας του Ιράν και σε μεγάλα τμήματα της οικονομίας.

Ωστόσο, ο Χαμενεΐ διατηρεί την τελική εξουσία επί του πολέμου, της διαδοχής και της πυρηνικής στρατηγικής -που σημαίνει ότι η πολιτική αλλαγή είναι πολύ δύσκολη μέχρι να αποχωρήσει από τη σκηνή, ανέφεραν. 

Στην Ουάσιγκτον και την Ιερουσαλήμ, ορισμένοι αξιωματούχοι έχουν υποστηρίξει ότι τυχόν πολιτική μετάβαση στο Ιράν θα μπορούσε να σπάσει το πυρηνικό αδιέξοδο και τελικά να ανοίξει την πόρτα σε πιο συνεργατικούς δεσμούς με τη Δύση, δήλωσαν δύο δυτικοί διπλωμάτες.

Ωστόσο, προειδοποίησαν ότι δεν υπάρχει ξεκάθαρος διάδοχος του Χαμενεΐ. Σ' αυτό το κενό, Άραβες αξιωματούχοι και διπλωμάτες πιστεύουν ότι το IRGC θα μπορούσε να αναλάβει την εξουσία, εδραιώνοντας τη σκληροπυρηνική διακυβέρνηση και εμβαθύνοντας την πυρηνική αντιπαράθεση και τις περιφερειακές εντάσεις.

Οποιοσδήποτε διάδοχος θεωρηθεί ότι αναδύεται υπό ξένη πίεση θα απορριφθεί και θα μπορούσε να ενισχύσει, όχι να αποδυναμώσει, το IRGC.

Σε όλη την περιοχή, από τον Κόλπο μέχρι την Τουρκία, αξιωματούχοι δηλώνουν ότι προτιμούν την ανάσχεση έναντι της κατάρρευσης - όχι από συμπάθεια για την Τεχεράνη, αλλά από φόβο ότι η αναταραχή σ' ένα κράτος 90 εκατομμυρίων, που διχάζεται από θρησκευτικά και εθνοτικά ρήγματα, θα μπορούσε να προκαλέσει αστάθεια πολύ πέρα από τα σύνορα του Ιράν.

Ένα διαλυμένο Ιράν θα μπορούσε να οδηγηθεί σε εμφύλιο πόλεμο, όπως συνέβη μετά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003, προειδοποίησαν δύο από τους δυτικούς διπλωμάτες, εξαπολύοντας εισροή προσφύγων, τροφοδοτώντας την ισλαμιστική μαχητικότητα και διαταράσσοντας τις ροές πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ, παγκόσμιου ενεργειακού σημείου συμφόρησης.

Ο σοβαρότερος κίνδυνος, προειδοποίησε ο αναλυτής Βατάνκα, είναι ο κατακερματισμός, όπως στη «Συρία του πρώιμου σταδίου», με αντίπαλες μονάδες και επαρχίες να μάχονται για εδάφη και πόρους.

Ο ρόλος των περιφερειακών δυνάμεων

Τα κράτη του Κόλπου - μακροχρόνιοι σύμμαχοι των ΗΠΑ και φιλοξενούν σημαντικές αμερικανικές βάσεις - φοβούνται ότι θα είναι οι πρώτοι στόχοι ιρανικών αντιποίνων, τα οποία θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν ιρανικούς πυραύλους ή επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη από τους Χούθι στην Υεμένη, συμμάχους της Τεχεράνης.

Η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Ομάν και η Αίγυπτος έχουν ασκήσει πιέσεις στην Ουάσιγκτον κατά επίθεσης στο Ιράν. Ο Σαουδάραβας πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν δήλωσε στον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν ότι το Ριάντ δεν θα επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί ο εναέριος χώρος ή το έδαφός του για στρατιωτικές ενέργειες εναντίον της Τεχεράνης.

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να πατήσουν τη σκανδάλη», δήλωσε μια από τις αραβικές πηγές, «αλλά δεν θα ζήσουν με τις συνέπειες. Εμείς θα τις υποστούμε».

Ο Μοχάναντ Χατζ-Αλί του Κέντρου Κάρνεγκι για τη Μέση Ανατολή δήλωσε ότι οι αμερικανικές αναπτύξεις υποδηλώνουν ότι ο σχεδιασμός έχει μετατοπιστεί από ένα μόνο χτύπημα σε κάτι πιο διαρκές, λόγω της πεποίθησης στην Ουάσιγκτον και την Ιερουσαλήμ ότι το Ιράν μπορεί να ανακατασκευάσει τις πυραυλικές του δυνατότητες και τελικά να οπλίσει το εμπλουτισμένο ουράνιο.

Το πιο πιθανό αποτέλεσμα είναι μια «συντριπτική διάβρωση -αποστασίες ελίτ, οικονομική παράλυση, αμφισβητούμενη διαδοχή- που θα διαλύσει το σύστημα μέχρι να καταρρεύσει», δήλωσε ο αναλυτής Βατάνκα.