Πώς θα χτυπήσει το Ιράν στον «πόλεμο των τάνκερ»

Σύνοψη

Δεξαμενόπλοια να φλέγονται στον Κόλπο. Η Τεχεράνη να προειδοποιεί τα πλοία να αποφεύγουν μια κρίσιμη θαλάσσια οδό. Δυτικές χώρες να δυσκολεύονται να προστατεύσουν τα εμπορικά πλοία.

Καθώς οι ιρανικές επιθέσεις στοχεύουν ενεργειακές μεταφορές στην περιοχή, η σύγκρουση έχει ανακαλέσει μνήμες από τον «πόλεμο των δεξαμενόπλοιων» της δεκαετίας του 1980, γράφουν οι Financial Times.

Με το Ιράν και το Ιράκ σε πόλεμο, οι δυνάμεις των δύο χωρών είχαν διασπείρει νάρκες στα Στενά του Ορμούζ και στον Κόλπο. Εξαπέλυαν γαλλικής κατασκευής πυραύλους Exocet και κινεζικούς Silkworm εναντίον διερχόμενων δεξαμενόπλοιων. Αυτό ανάγκασε τα πλοία του Κουβέιτ να υψώσουν αμερικανική σημαία και οδήγησε στην ανάπτυξη 35 αμερικανικών πολεμικών πλοίων σε αποστολή συνοδείας. Το πετρέλαιο συνέχισε να ρέει.

Από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν το Σάββατο, οι ιρανικές δυνάμεις έχουν προειδοποιήσει τα πλοία να μη διέρχονται από τα Στενά -ένα σημείο στρατηγικής σημασίας για το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και το ένα πέμπτο των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Τουλάχιστον έξι δεξαμενόπλοια έχουν πληγεί στον Κόλπο από την έναρξη του πολέμου, αναγκάζοντας τη θαλάσσια κυκλοφορία μέσω των Στενών σχεδόν να παγώσει. Το Ιράν έχει επίσης επιτεθεί σε ενεργειακές υποδομές στο Κατάρ και στη Σαουδική Αραβία. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν εκτιναχθεί.

Τι αλλάζει τώρα

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την Τρίτη ότι «εάν χρειαστεί», το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό θα συνοδεύσει δεξαμενόπλοια μέσω των Στενών «το συντομότερο δυνατό». Η U.S. Development Finance Corporation θα παράσχει επίσης ασφάλιση κινδύνου (κάλυψη απωλειών από πολεμικές ενέργειες) και εγγυήσεις για δεξαμενόπλοια που ταξιδεύουν στον Κόλπο «σε πολύ λογική τιμή».

Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν ελαφρώς μετά την ανακοίνωση του Τραμπ, αλλά οι λεπτομέρειες του σχεδίου και ο τρόπος εφαρμογής του εγκαίρως και στην απαιτούμενη κλίμακα για την αποφυγή ενός νέου ενεργειακού σοκ παρέμειναν περιορισμένες.

Ειδικοί στον ναυτικό πόλεμο δήλωσαν ότι τα αντιτορπιλικά και τα μαχητικά αεροσκάφη που απαιτούνται για τις συνοδείες δεν θα είναι άμεσα διαθέσιμα, δεδομένου του ρόλου τους στις επιθέσεις κατά του Ιράν.

Ο Joshua Tallis από το Center for Naval Analyses (ερευνητικό ινστιτούτο που υποστηρίζει το αμερικανικό Ναυτικό) δήλωσε ότι είναι «απίθανο» το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό να μπορέσει να προστατεύσει εμπορικά πλοία «τις επόμενες επτά έως δέκα ημέρες». Οι συνοδείες θα ξεκινήσουν «μόνο μετά την αρχική φάση των μεγάλων εχθροπραξιών», πρόσθεσε, και όταν θα έχουν καταστραφεί περισσότερες ιρανικές αντιπλοϊκές δυνατότητες.

Μια επιχείρηση συνοδείας θα ήταν «δύσκολη αλλά εφικτή», δήλωσε ο Mark Montgomery, πρώην διοικητής ομάδας κρούσης αεροπλανοφόρου των ΗΠΑ. Εκτίμησε ότι θα χρειαστούν έως και δύο εβδομάδες μέχρι να δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες και ότι αυτό θα «μειώσει τον αριθμό των επιθέσεων που θα μπορούν να πραγματοποιούν οι ΗΠΑ».

Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε σε αίτημα για λεπτομέρειες σχετικά με το σχέδιο του Τραμπ, το οποίο ανακοίνωσε μέσω της πλατφόρμας Truth Social.

Νομικοί περιορισμοί και νάρκες

Ο John Miller, πρώην διοικητής του Πέμπτου Στόλου των ΗΠΑ, δήλωσε ότι αν και οι ΗΠΑ πιθανόν διαθέτουν αρκετά πλοία στην περιοχή για να αρχίσουν συνοδείες, θα πρέπει να αντιμετωπίσουν «αντιπλοϊκούς πυραύλους, drones και μικρά ταχύπλοα σκάφη», καθώς και τυχόν νάρκες που θα τοποθετήσει το Ιράν.

Μεγάλο μέρος του πετρελαίου που εξάγεται από τον Κόλπο κατευθύνεται προς την Κίνα, επομένως το σχέδιο του Τραμπ θα μπορούσε επίσης να γίνει δεκτό θετικά στο Πεκίνο. Καμία άλλη χώρα δεν έχει μέχρι στιγμής προσφερθεί δημοσίως να συμμετάσχει στο σχέδιο.

Οι αμερικανικοί νόμοι δεν επιτρέπουν επίσης σε πολεμικά πλοία να συνοδεύουν πλοία που δεν φέρουν αμερικανική σημαία, δεν ανήκουν σε αμερικανικά συμφέροντα ή δεν διαθέτουν αμερικανικά πληρώματα, δήλωσε ο Miller. Τέτοια πλοία είναι σπάνια στον Κόλπο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συζητήσει την επέκταση της ναυτικής αποστολής Aspides -που περιλαμβάνει τρία πλοία από τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ελλάδα για την προστασία πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν- προς τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με τέσσερις πηγές που γνωρίζουν τις συζητήσεις. Ωστόσο, η πρόταση υπό γαλλική ηγεσία δεν έχει εγκριθεί.

«Υπήρξε απότομη αύξηση στα αιτήματα για πρόσθετη προστασία», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ. «Η κατάσταση είναι χαοτική, αλλά ο στόχος είναι πώς θα διασφαλίσουμε την προστασία των ναυτιλιακών και οικονομικών συμφερόντων μας».

Σε αντίθεση με τον πόλεμο των δεξαμενόπλοιων της δεκαετίας του 1980, οι ΗΠΑ είναι σήμερα εμπόλεμο μέρος στη σύγκρουση και όχι τρίτος παρατηρητής. Και προς το παρόν, ο πόλεμος έχει καταστήσει τη ναυσιπλοΐα στον Κόλπο εξαιρετικά επικίνδυνη.

Επιθέσεις και απειλές στον Κόλπο

Από τα τουλάχιστον έξι πλοία που έχουν πληγεί από την Κυριακή, τουλάχιστον μία επίθεση αποδόθηκε στους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν (ελίτ στρατιωτική δύναμη που ελέγχει ναυτικές και πυραυλικές δυνατότητες).

Το δεξαμενόπλοιο Stena Imperative με αμερικανική σημαία επλήγη από δύο βλήματα ενώ ήταν αγκυροβολημένο στο λιμάνι του Μπαχρέιν, ενώ πλοίο ναυλωμένο από τη Saudi Aramco δέχθηκε επίθεση με drone ανοικτά του Μουσκάτ, μεταφέροντας 500.000 βαρέλια καυσίμου σε σαουδαραβικό λιμάνι. Πλοία στον θαλάσσιο διάδρομο ανέφεραν ότι έλαβαν ραδιοφωνικά μηνύματα που φαίνεται να προέρχονται από τους Φρουρούς της Επανάστασης, καλώντας τα να επιστρέψουν.

«Αυτό λειτουργεί ως τεράστια αποτρεπτική δύναμη για όλες εκτός από λίγες ναυτιλιακές εταιρείες και ναυλωτές», δήλωσε ο Martin Kelly της εταιρείας θαλάσσιων πληροφοριών EOS Risk.

Η χρήση μη επανδρωμένων επιφανειακών σκαφών (USVs - αυτόνομα σκάφη χωρίς πλήρωμα) είναι ιδιαίτερα «φονική», πρόσθεσε. Τα σκάφη αυτά χτυπούν το κύτος των πλοίων στο ύψος της ίσαλου γραμμής, «προκαλώντας μέγιστη εισροή νερού», και συνήθως επιτίθενται από το πίσω μέρος, πλημμυρίζοντας το μηχανοστάσιο και συχνά βυθίζοντας το πλοίο.

Τα «βέλη στη φαρέτρα του Ιράν» περιλαμβάνουν επίσης ταχύπλοα σκάφη επίθεσης κοντά στην ακτή, ταχύπλοα οπλισμένα με ρουκέτες και μικρούς πυραύλους, δήλωσε ο Tallis.

Το Ιράν δεν έχει ακόμη αναπτύξει ναυτικές νάρκες, αλλά διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα παγκοσμίως, από παλαιές ρωσικές νάρκες επαφής έως συστήματα που προωθούνται με ρουκέτες.

Σύμφωνα με τον Tallis, η Τεχεράνη θα μπορούσε να τις τοποθετήσει χρησιμοποιώντας παραδοσιακά εμπορικά πλοιάρια dhow (παραδοσιακά αραβικά ξύλινα σκάφη) που είναι συνηθισμένα στην περιοχή. Θα μπορούσαν επίσης να τοποθετηθούν από δύο ή τρία άτομα σε ταχύπλοο Boghammar (μικρό ταχύπλοο σκάφος ιρανικής χρήσης), είπε ο Montgomery.

Οι δυνατότητες ναρκαλιείας του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού είναι πιθανό να είναι περιορισμένες, σημείωσαν ειδικοί -εν μέρει λόγω άλλων επιχειρησιακών αναγκών αλλά και επειδή «η εξουδετέρωση ναρκών αποτελεί γνωστή αδυναμία του αμερικανικού στρατού», δήλωσε ο Montgomery.

Οι ΗΠΑ διαθέτουν μόλις τρία πλοία littoral combat (πλοία παράκτιας μάχης πολλαπλής αποστολής) στην περιοχή που έχουν μετατραπεί σε ναρκαλιευτικά, εξοπλισμένα με ελικόπτερα MH-60 και μη επανδρωμένα σκάφη με σόναρ εντοπισμού ναρκών.

Εξειδικευμένες δυνάμεις από την Εσθονία, τη Γαλλία, τη Βρετανία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην εξουδετέρωση ναρκών, αλλά τα μέσα θα χρειαστούν χρόνο για να φτάσουν.

Ασφάλιση, ναύλοι και οικονομικές επιπτώσεις

Οι επιθέσεις έχουν ήδη επηρεάσει τη ναυτασφαλιστική αγορά. Οι ασφαλιστές έχουν αρχίσει να ακυρώνουν υπάρχοντα συμβόλαια ή να διαπραγματεύονται υψηλότερα ασφάλιστρα.

Η ιδέα του Τραμπ για κρατική ασφάλιση κινδύνου είναι «καινοτόμος», δήλωσε ο Tallis, αλλά «μένει να φανεί πόσο γρήγορα και αποτελεσματικά οι ΗΠΑ μπορούν να δημιουργήσουν ένα ολοκληρωμένο και αξιόπιστο σύστημα ασφάλισης πολεμικού κινδύνου». Δεν υπάρχουν ακόμη λεπτομέρειες για το ποιοι θα δικαιούνται την κάλυψη και ποιες σημαίες ή εταιρείες θα τη χρησιμοποιήσουν.

Η αγορά ναυτασφαλίσεων του Λονδίνου επέκτεινε την Τρίτη τη ζώνη υψηλού κινδύνου ώστε να περιλαμβάνει το Μπαχρέιν, το Τζιμπουτί, το Κουβέιτ, το Ομάν και το Κατάρ, γεγονός που ενδέχεται να αυξήσει περαιτέρω τα ασφάλιστρα.

Οι ναύλοι για πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο από τον Κόλπο εκτινάχθηκαν σε ιστορικά υψηλά τη Δευτέρα, με το κόστος ναύλωσης δεξαμενόπλοιου τύπου Suezmax (χωρητικότητα 1 εκατ. βαρελιών, κατάλληλο για τη διέλευση από τη Διώρυγα του Σουέζ) να υπερδιπλασιάζεται, σύμφωνα με τον οργανισμό Argus.

Οι τιμές θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο σε περίπτωση αξιόπιστων αναφορών για τοποθέτηση ναρκών, πράγμα που σημαίνει ότι το Ιράν δεν θα χρειαστεί να τοποθετήσει πολλές για να αποτρέψει τις εταιρείες, δήλωσε ο Sidharth Kaushal του Royal United Services Institute (βρετανικό ινστιτούτο αμυντικής ανάλυσης).

Και η Τεχεράνη διαθέτει περισσότερα μέσα πέρα από τις νάρκες. Εκτός από οπλισμένα drones, διαθέτει κινεζικούς αντιπλοϊκούς πυραύλους C-802, πυραύλους επιφανείας-επιφανείας, μικρό στόλο ρωσικών υποβρυχίων ντίζελ ικανών να εκτοξεύουν τορπίλες και άγνωστο αριθμό μίνι υποβρυχίων από τη Βόρεια Κορέα.

Ο Jim Lamson, πρώην αναλυτής της CIA, εκτιμά ότι το ιρανικό ναυτικό και οι Φρουροί της Επανάστασης διαθέτουν «της τάξης των χιλιάδων αντιπλοϊκών πυραύλων cruise και εκατοντάδες εκτοξευτές».

Οι πύραυλοι αυτοί -συμπεριλαμβανομένων εγχώριας ανάπτυξης συστημάτων- έχουν βεληνεκές έως 1.000 χιλιόμετρα. Κεντρικός στόχος των αμερικανικών επιχειρήσεων είναι η καταστροφή της πυραυλικής υποδομής του καθεστώτος. Οι ΗΠΑ έχουν επίσης βυθίσει 17 ιρανικά πλοία.

Στρατηγικό δίλημμα για Τεχεράνη

Ωστόσο, μια παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας των Στενών θα έπληττε την ήδη αδύναμη ιρανική οικονομία και θα έθετε σε κίνδυνο τις σχέσεις της με την Κίνα, τον βασικό αγοραστή πετρελαίου της.

«Συχνά θα ακούσετε τους Ιρανούς να λένε, "αν δεν μπορούμε να πουλήσουμε το πετρέλαιό μας, τότε κανείς δεν μπορεί". Το αντίστροφο είναι επίσης αλήθεια -αν κανείς δεν μπορεί να πουλήσει πετρέλαιο, τότε ούτε το Ιράν μπορεί», δήλωσε ο Miller. «Και δεν μπορούν να αντέξουν αυτή την απώλεια εσόδων για μεγάλο χρονικό διάστημα».

Ωστόσο, καθώς οι ΗΠΑ προσπαθούν να αποδυναμώσουν το καθεστώς, η απελπισία του ενδέχεται να ενταθεί.

Ένας στόχος της ιρανικής στρατηγικής διατάραξης των δεξαμενόπλοιων είναι να «προκαλέσει αγανάκτηση σε πρωτεύουσες συμμάχων και εταίρων ώστε να ασκηθεί διπλωματική πίεση στις ΗΠΑ», δήλωσε ο Tallis.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Clayton Seigle του Center for Strategic and International Studies (κορυφαίο αμερικανικό think tank), όσο περισσότερο διαρκεί η σύγκρουση τόσο πιθανότερο είναι οι ΗΠΑ και το Ιράν «να χρησιμοποιήσουν ισχυρότερα ενεργειακά μέσα πίεσης για να επιβάλουν ένα αποτέλεσμα προς όφελός τους».

Watch Now