Το παρασκήνιο της αποχώρησης των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ

Η ξαφνική απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ αιφνιδίασε τους εταίρους τους εδώ και έξι δεκαετίες. Πλέον, το καρτέλ θα πρέπει να δώσει μάχη για να διατηρήσει τη σημασία του σε μια ταχέως μεταβαλλόμενη παγκόσμια αγορά πετρελαίου.

Αξιωματούχοι από άλλες χώρες-μέλη έμειναν εμβρόντητοι χθες, καθώς οι μακροχρόνιες εντάσεις μεταξύ του Αμπού Ντάμπι και του de facto ηγέτη της ομάδας, της Σαουδικής Αραβίας, κορυφώθηκαν με την αιφνίδια ανακοίνωση ότι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός του καρτέλ θα αποχωρήσει μέσα σε λίγες ημέρες.

Για τον ΟΠΕΚ και τους εταίρους του, η αποχώρηση θα αποδυναμώσει την ικανότητά τους να διαχειρίζονται τις τιμές του πετρελαίου μέσω της προσαρμογής της προσφοράς, ενώ θα τοποθετήσει τα ΗΑΕ ως έναν «αστάθμητο παράγοντα» -και μάλιστα έναν που εδώ και καιρό δυσανασχετούσε με τους περιορισμούς που επιβάλλουν οι ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ-, σε μια περίοδο πρωτοφανούς αναταραχής στην παγκόσμια αγορά.

Πιο άμεσα, η παραγωγή από τα ΗΑΕ και τους γείτονές τους στον Κόλπο περιορίζεται από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, αφήνοντας τον υπόλοιπο κόσμο σε απόγνωση για προμήθειες και καθιστώντας τις ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ άνευ σημασίας.

Μόλις, όμως, το πετρέλαιο αρχίσει να ρέει ξανά, η αποχώρηση των ΗΑΕ απειλεί να δημιουργήσει, τελικά, τις προϋποθέσεις για έναν νέο αγώνα για μερίδιο αγοράς και μελλοντικούς πολέμους τιμών. Ήδη, αξιωματούχοι έχουν σηματοδοτήσει την πρόθεσή τους να αυξήσουν την παραγωγή.

Αρκετοί αξιωματούχοι σε άλλα μέλη του ΟΠΕΚ+ δήλωσαν ότι δεν αναμένουν να ακολουθήσει άμεσα μια ευρύτερη έξοδος μετά τα ΗΑΕ. Ωστόσο, η αποχώρηση ενός από τα πλέον επιδραστικά μέλη της ομάδας θα εγείρει ευρύτερα ερωτήματα.

Η ισχύς του ΟΠΕΚ έχει διαβρωθεί τα τελευταία χρόνια καθώς νέα παραγωγή κατέκλυσε την αγορά, ιδίως από τις ΗΠΑ. Η Σαουδική Αραβία, η οποία έχει αυτοπροσδιοριστεί ως θεματοφύλακας της παγκόσμιας αγοράς, έχει δυσκολευτεί να περιορίσει τα μέλη που υπερπαράγουν, ενώ η ομάδα έχει ήδη δει μια σταδιακή αποχώρηση μικρότερων μελών κατά την τελευταία δεκαετία.

«Η ισχύς του ΟΠΕΚ στην αγορά θα μειωθεί», δήλωσε ο Γκρεγκ Μπριου, αναλυτής στη Eurasia Group. «Η αποχώρηση των ΗΑΕ θα υπονομεύσει την αξιοπιστία της ομάδας, καθώς τα εμιράτα αντιπροσώπευαν ένα σημαντικό μέρος της συνολικής παραγωγικής ικανότητας του ΟΠΕΚ».

Τι προηγήθηκε

Η απόφαση των ΗΑΕ να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ ήταν σε εξέλιξη επί χρόνια, ανέφεραν ορισμένες πηγές του Bloomberg, με αφετηρία τις αρχές της δεκαετίας, όταν η αναταραχή που προκάλεσε η πανδημία Covid συνέβαλε στη διεύρυνση των ρηγμάτων ως προς την πετρελαϊκή πολιτική μεταξύ των μακροχρόνιων συμμάχων, του Αμπού Ντάμπι και του Ριάντ.

Οι εντάσεις αυτές αντανακλούσαν μια σύγκρουση οραμάτων: μεταξύ της φιλοδοξίας των ΗΑΕ να αξιοποιήσουν τον υδρογονανθρακικό τους πλούτο πριν η ενεργειακή μετάβαση φτάσει σε ένα σημείο καμπής, και της προτίμησης του Ριάντ να διαχειρίζεται προσεκτικά την παραγωγή αργού και τις τιμές. Η αντιπαράθεση εξελίσσεται παράλληλα με τον ανταγωνισμό τους για τη θέση του επιχειρηματικού κέντρου της Μέσης Ανατολής και για την προβολή πολιτικής επιρροής στην περιοχή.

Η θέση των ΗΑΕ διαμορφώθηκε από μια ισχυρή προσωπικότητα στο εμιράτο: τον Σουλτάν Αλ Τζάμπερ, διευθύνοντα σύμβουλο της Abu Dhabi National Oil Co., ο οποίος συχνά δυσανασχετούσε με τους περιορισμούς που επιβάλλουν οι ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ+.

Έχοντας επενδύσει δισεκατομμύρια σε νέα παραγωγική ικανότητα, τα ΗΑΕ επιδίωκαν να ανακτήσουν τις δαπάνες τους και ενίσχυσαν την παραγωγή πέραν του καθορισμένου ορίου τους -γεγονός που προκάλεσε μια σπάνια δημόσια επίπληξη από τη Σαουδική Αραβία. Το Αμπού Ντάμπι άφησε να διαφανεί το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη συμμαχία, χωρίς όμως να το υλοποιήσει τότε.

Η προετοιμασία των ΗΑΕ για αποχώρηση επιταχύνθηκε προς το τέλος του περασμένου έτους. Αυτό που τελικά οδήγησε σε σημείο καμπής ήταν ο πόλεμος στο Ιράν, δήλωσε σε συνέντευξή του ο υπουργός Ενέργειας Σουχαΐλ Αλ Μαζρουέι.

Το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, της θαλάσσιας οδού που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις διεθνείς αγορές, ανάγκασε τους παραγωγούς της περιοχής -τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Ιράκ και το Κουβέιτ- να περιορίσουν την παραγωγή τους κατά τουλάχιστον 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ή το 10% της παγκόσμιας προσφοράς, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Με την παραγωγή περιορισμένη, η διακοπή αυτή σήμαινε ότι η έξοδος των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ+ θα ήταν λιγότερο αποσταθεροποιητική, δήλωσε ο Μαζρουέι. Και με την αποχώρηση, η χώρα θα είναι σε θέση να ανταποκριθεί στην ανάκαμψη της κατανάλωσης καυσίμων μετά τον πόλεμο, χωρίς τους περιορισμούς των ποσοστώσεων του ΟΠΕΚ+.

«Αν η παραγωγική ικανότητα πετρελαίου απομακρύνεται από την επιρροή του καρτέλ, αυτό είναι αρνητικό για τις τιμές» σε ορίζοντα τριών έως πέντε ετών, δήλωσε ο Κλέιτον Σάιγκλ, ανώτερος ερευνητής στο Center for Strategic and International Studies.

«Δεν σημαίνει ότι ο ΟΠΕΚ+ δεν μπορεί να πετύχει στη διαχείριση της αγοράς, αλλά ο προφανής φόβος που όλοι πρέπει να λάβουμε υπόψη είναι ένα φαινόμενο ντόμινο, με άλλα μέλη του συνασπισμού να ακολουθούν το Αμπού Ντάμπι προς την έξοδο. Αυτό είναι το βασικό ερώτημα στο μυαλό μου».

Η σημασία του ΟΠΕΚ έγκειται στην ετοιμότητά του να εξισορροπεί τις αγορές πετρελαίου, ιδίως μειώνοντας την παραγωγή όταν η κατανάλωση υποχωρεί, όπως κατά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και την πανδημία Covid το 2020.

Πλέον, η ευθύνη για την εξισορρόπηση της προσφοράς με τη ζήτηση στο μέλλον θα βαρύνει έναν ολοένα συρρικνούμενο κύκλο χωρών στη συμμαχία ΟΠΕΚ+, υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας και της Ρωσίας.

Ενώ το Ριάντ έχει αναλάβει το βάρος των μελλοντικών προσαρμογών στην προσφορά, οι επόμενες μεγαλύτερες χώρες του συνασπισμού -όπως το Ιράκ, το Καζακστάν και η Ρωσία- έχουν επιδείξει πολύ λιγότερο αξιόπιστη δέσμευση σε σχέση με το βασίλειο.

Η Σαουδική Αραβία έχει σηματοδοτήσει τη δυσαρέσκειά της για τη δική της απώλεια μεριδίου αγοράς, καθώς ορισμένοι εταίροι της συμμαχίας ενώθηκαν με άλλους προμηθευτές ανά τον κόσμο στην αύξηση της παραγωγής πετρελαίου. Πέρυσι, το βασίλειο ηγήθηκε της συμμαχίας ΟΠΕΚ+ σε μια δραματική μεταστροφή στρατηγικής προς την αύξηση της προσφοράς, εγκαταλείποντας τη μακροχρόνια στρατηγική στήριξης των τιμών.

Ωστόσο, ενώ το Αμπού Ντάμπι έχει επεκτείνει ταχύτατα την παραγωγική του ικανότητα και έχει φιλοδοξίες να αυξήσει την προσφορά, δεν είναι σαφές πόσο περιθώριο διαθέτει για περαιτέρω άντληση. Οι εκτιμήσεις για την παραγωγή των ΗΑΕ διαφέρουν σημαντικά, αλλά πολλοί αναλυτές και traders πιστεύουν ότι πριν από τον πόλεμο, η χώρα ήδη αντλούσε κοντά στα μέγιστα επίπεδα.

Η χώρα παρήγαγε 3,64 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Φεβρουάριο, πολύ πάνω από τα επίσημα στοιχεία, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Αρκετοί traders θεωρούν ότι το πραγματικό μέγεθος ήταν ακόμη υψηλότερο.

«Η παραγωγή των ΗΑΕ βρισκόταν στο ανώτατο επίπεδο για πολύ, πολύ καιρό -αγνόησαν τις ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ+», δήλωσε ο Γκάρι Ρος, έμπειρος σύμβουλος πετρελαίου που έγινε διαχειριστής hedge fund στην Black Gold Investors LLC. «Στην πράξη, η Σαουδική Αραβία είναι αυτή που εξισορροπεί την αγορά. Στο τέλος της ημέρας, αυτό είναι ο ΟΠΕΚ: η Σαουδική Αραβία».

Και η αποχώρησή τους δεν φαίνεται να προκαλεί άμεσα διάλυση της συμμαχίας. Αρκετοί εκπρόσωποι στον συνασπισμό -ο οποίος περιλαμβάνει τόσο μέλη του ΟΠΕΚ+ όσο και άλλες χώρες όπως η Ρωσία και το Καζακστάν- δήλωσαν ότι ούτε σχεδιάζουν να ακολουθήσουν τα ΗΑΕ προς την έξοδο ούτε θεωρούν ότι η αποχώρηση θα πυροδοτήσει μια ευρύτερη έξοδο.

Η πραγματική δοκιμασία της εναπομείνασας ισχύος του ΟΠΕΚ θα έρθει την επόμενη φορά που θα υποχρεωθεί να παρέμβει. Οι συνέπειες του πολέμου στο Ιράν σημαίνουν ότι η αγορά θα χρειάζεται όσο το δυνατόν περισσότερο πετρέλαιο για κάποιο διάστημα, ακόμη και μετά την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

«Αυτό που είναι λιγότερο σαφές είναι πότε θα έχουμε ξανά υπερπροσφορά και την ανάγκη ελέγχου της προσφοράς», δήλωσε ο Μπομπ ΜακΝάλι, πρόεδρος της Rapidan Energy Group και πρώην αξιωματούχος του Λευκού Οίκου.

«Θα μπορούσε να είναι σε πολλά χρόνια από τώρα».