Πόσο κινδυνεύουν τα αεροπορικά ταξίδια το φετινό καλοκαίρι

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει συμπιέσει την παγκόσμια προσφορά καυσίμων αεροπορίας, απειλώντας να ανατρέψει τα σχέδια διακοπών καθώς πλησιάζει η περίοδος αιχμής των θερινών ταξιδιών στο Βόρειο Ημισφαίριο.

Η σχεδόν πλήρης παύση της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει διαταράξει τις εξαγωγές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο, αναγκάζοντας διυλιστήρια ανά τον κόσμο να μειώσουν την παραγωγή καυσίμων αεροπορίας και της βασικής πρώτης ύλης τους, της κηροζίνης.

Επιδεινώνοντας το πρόβλημα, τα διυλιστήρια στη Μέση Ανατολή, όπου παράγεται συνήθως περισσότερο από το 10% των παγκόσμιων καυσίμων αεροπορίας και κηροζίνης, δυσκολεύονται να παραδώσουν φορτία σε αγοραστές εκτός της περιοχής.

Οι τιμές των καυσίμων αεροπορίας έχουν αυξηθεί ακόμη περισσότερο από εκείνες του αργού πετρελαίου από την έναρξη της σύγκρουσης. Έχουν εκτιναχθεί σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ξεπερνώντας τα 200 δολάρια ανά βαρέλι στην Ευρώπη.

Αντιμέτωπες με υψηλότερο κόστος καυσίμων και χαμηλότερη προσφορά, οι αεροπορικές εταιρείες έχουν περικόψει χιλιάδες πτήσεις, έχουν καθηλώσει παλαιότερα, λιγότερο αποδοτικά αεροσκάφη και έχουν αυξήσει τα αεροπορικά εισιτήρια. Περαιτέρω ακυρώσεις ενδέχεται να είναι επικείμενες.

Η Ασία έχει πληγεί ιδιαίτερα έντονα, καθώς συνήθως λαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του αργού πετρελαίου που διακινείται μέσω των Στενών του Ορμούζ. Η παραγωγή καυσίμων αεροπορίας και κηροζίνης από τα ασιατικά διυλιστήρια αναμένεται να υποχωρήσει στα 2,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Απρίλιο, μείωση άνω των μισού εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως σε σχέση με τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με στοιχεία της υπηρεσίας Energy Aspects.

Η Ευρώπη βρίσκεται επίσης υπό πίεση. Τα διυλιστήρια εδώ κλείνουν επί χρόνια, αδυνατώντας να ανταγωνιστούν τις μεγαλύτερες και πιο αποδοτικές μονάδες στην Ασία. Περίπου το 40% των καυσίμων αεροπορίας που χρησιμοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι εισαγόμενο και περίπου το ήμισυ αυτών συνήθως διέρχεται μέσω του Ορμούζ.

Η Shell Plc ανέφερε ότι τα διυλιστήρια στην Ευρώπη μεγιστοποιούν την παραγωγή καυσίμων αεροπορίας. Η περιοχή έχει επίσης αυξήσει τις αγορές βαρελιών από τη Βόρεια Αμερική και την Αφρική, σύμφωνα με στοιχεία της Vortexa. Ωστόσο, παραμένει ασαφές για πόσο διάστημα αυτές οι πηγές μπορούν να συνεχίσουν να αντισταθμίζουν τη μείωση των ροών από τη Μέση Ανατολή, ιδίως καθώς η ζήτηση για καύσιμα αεροπορίας αυξάνεται κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Εάν η Ευρώπη δεν καταφέρει να αντικαταστήσει περισσότερο από το ήμισυ των απωλειών προμήθειας από τη Μέση Ανατολή, τα αποθέματα καυσίμων αεροπορίας ενδέχεται να φθάσουν σε κρίσιμα επίπεδα τον Ιούνιο, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, οπότε «ενδέχεται να εμφανιστούν φυσικές ελλείψεις σε επιλεγμένα αεροδρόμια, με αποτέλεσμα ακυρώσεις πτήσεων και καταστροφή ζήτησης».

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν «άφθονα» καύσιμα αεροπορίας και έχει καλέσει τα κράτη να αυξήσουν τις αγορές τους από την Αμερική. Ωστόσο, τα αμερικανικά διυλιστήρια ήδη λειτουργούν σε επίπεδα ρεκόρ παραγωγής, αφήνοντας περιορισμένα περιθώρια για περαιτέρω αύξηση, και διαθέτουν το μεγαλύτερο μέρος των καυσίμων αεροπορίας στην εγχώρια αγορά.

Και ενώ οι ΗΠΑ είναι περισσότερο θωρακισμένες απέναντι στη στενότητα της παγκόσμιας προσφοράς ως καθαρός εξαγωγέας καυσίμων αεροπορίας, η Δυτική Ακτή εξακολουθεί να εισάγει περίπου 15%-20% των καυσίμων αεροπορίας της, κυρίως από τη Νότια Κορέα, έναντι 5% ή λιγότερο για άλλες πολιτείες, σύμφωνα με το American Petroleum Institute.

Τα καύσιμα αεροπορίας αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη δαπάνη για τις αεροπορικές εταιρείες μετά την εργασία. Μπορούν να αντιπροσωπεύουν έως και το 30% του λειτουργικού κόστους, σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση Αεροπορικών Μεταφορών.

Πολλοί αερομεταφορείς εφαρμόζουν στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου καυσίμων (fuel hedging), «κλειδώνοντας» μια τιμή τώρα για καύσιμα που θα παραδοθούν σε μεταγενέστερη ημερομηνία.

Αυτό τους προστατεύει από μελλοντικές αυξήσεις τιμών, αν και η στρατηγική μπορεί να αποδειχθεί επιζήμια, εάν τα καύσιμα αεροπορίας καταστούν φθηνότερα. Οι ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες έχουν αντισταθμίσει σημαντικό μέρος των αναγκών τους σε καύσιμα για τους επόμενους μήνες.

Αντιθέτως, οι περισσότερες αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες -οι μεγαλύτερες στον κόσμο σε όρους χωρητικότητας- σταμάτησαν την αντιστάθμιση μετά από ζημίες που υπέστησαν κατά τις διακυμάνσεις των τιμών του πετρελαίου γύρω από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.

Αυτό τις έχει αφήσει περισσότερο εκτεθειμένες στην άνοδο των τιμών καυσίμων αεροπορίας που προκαλεί ο πόλεμος. Η American Airlines Group Inc. δήλωσε ότι αντιμετωπίζει επιπλέον κόστη άνω των 4 δισ. δολαρίων φέτος, ενώ ο διευθύνων σύμβουλος της Delta Air Lines Inc., Εντ Μπάστιαν, ανέφερε ότι η εταιρεία του θα δαπανήσει επιπλέον 2,5 δισ. δολάρια για καύσιμα στο δεύτερο τρίμηνο.

Οι αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους δέχονται πιέσεις, καθώς τα επιχειρηματικά τους μοντέλα βασίζονται στη διατήρηση χαμηλού κόστους ώστε να προσφέρουν φθηνά εισιτήρια και συχνές πτήσεις.

Μια ομάδα αερομεταφορέων στις ΗΠΑ ζήτησε από την κυβέρνηση Τραμπ οικονομική ενίσχυση ύψους 2,5 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις συζητήσεις. Η Spirit Aviation Holdings Inc. βρίσκεται επίσης σε συνομιλίες για ομοσπονδιακή διάσωση έως και 500 εκατ. δολαρίων, καθώς η αύξηση των τιμών καυσίμων περιέπλεξε τα σχέδιά της για έξοδο από τη διαδικασία πτώχευσης.

Έχουν αυξηθεί τα αεροπορικά εισιτήρια;

Οι αεροπορικές εταιρείες έχουν μετακυλίσει στους πελάτες τα επιπλέον δισεκατομμύρια δολάρια κόστους καυσίμων, επιβάλλοντας επιβαρύνσεις στα εισιτήρια και αυξάνοντας τα τέλη για αποσκευές και επιλογή θέσεων.

Ορισμένοι επικεφαλής αεροπορικών εταιρειών έχουν παροτρύνει τους ταξιδιώτες να κλείσουν πτήσεις νωρίτερα παρά αργότερα, ώστε να αποφύγουν ακόμη μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών, εάν ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή παραταθεί.

Η αύξηση των ναύλων είναι πιο έντονη στην Ασία. Η Cathay Pacific Airways Ltd. του Χονγκ Κονγκ εισήγαγε επιβαρύνσεις περίπου 400 δολαρίων για πτήσεις μεγάλων αποστάσεων μετ’ επιστροφής. Η AirAsia X Bhd. έχει αυξήσει τους ναύλους έως και κατά 40%.

Στις ΗΠΑ, έως τις 20 Απριλίου, το μέσο κόστος ενός διεθνούς εισιτηρίου μετ’ επιστροφής είχε αυξηθεί κατά 14% σε σύγκριση με ένα έτος νωρίτερα, στα 1.097 δολάρια, σύμφωνα με τον ιστότοπο σύγκρισης ταξιδιών Kayak. Η μέση τιμή ενός εγχώριου εισιτηρίου μετ’ επιστροφής είχε αυξηθεί κατά 19%, στα 361 δολάρια.

Ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ επαναλειτουργήσουν, θα χρειαστεί χρόνος για να επανέλθουν σε κανονικά επίπεδα οι ροές πετρελαίου και καυσίμων αεροπορίας από τον Κόλπο. Ακόμη και τότε, οι τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων αναμένεται να παραμείνουν αυξημένες για κάποιο διάστημα, καθώς οι αεροπορικές εταιρείες επιχειρούν να ανακτήσουν τα πρόσθετα κόστη τους.

Η United Airlines Holdings Inc. εκτιμά ότι μπορεί να ανακτήσει έως και το 100% του αυξημένου κόστους καυσίμων έως το τέλος του έτους, μέσω αυξήσεων τιμών για τους πελάτες.

Έχουν ακυρωθεί πτήσεις;

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο αριθμός των διαθέσιμων θέσεων σε προγραμματισμένες πτήσεις για τον Μάιο έχει μειωθεί κατά περίπου 3 ποσοστιαίες μονάδες, και όλες εκτός από μία από τις 20 μεγαλύτερες αεροπορικές εταιρείες έχουν περικόψει πτήσεις, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε η εταιρεία ανάλυσης Cirium Ltd.

Οι περικοπές επικεντρώνονται σε λιγότερο κερδοφόρα δρομολόγια και πτήσεις εκτός περιόδων αιχμής. Η Deutsche Lufthansa δήλωσε ότι καταργεί 20.000 μη κερδοφόρες πτήσεις μικρών αποστάσεων στην περιοχή αυτό το καλοκαίρι.

Η μείωση των δρομολογίων ενδέχεται να μετριάσει την πίεση στην προσφορά καυσίμων αεροπορίας. Αυτό θα αποτελέσει μικρή παρηγοριά για τους επιβάτες, των οποίων τα ταξιδιωτικά σχέδια διαταράσσονται. Οι προστασίες για τους καταναλωτές σε περίπτωση ακύρωσης πτήσεων διαφέρουν ανά χώρα. Οι περισσότερες αεροπορικές εταιρείες προσφέρουν επιστροφές χρημάτων, πίστωση για νέα κράτηση ή εναλλακτική πτήση εάν το αρχικό ταξίδι ακυρωθεί.

Το κατά πόσο οι επιβάτες δικαιούνται αποζημίωση για την ταλαιπωρία εξαρτάται από το αν η διαταραχή θεωρείται ότι εμπίπτει στον έλεγχο του αερομεταφορέα βάσει της τοπικής νομοθεσίας. Έκτακτες περιστάσεις που απαλλάσσουν τις αεροπορικές εταιρείες από την υποχρέωση αποζημίωσης περιλαμβάνουν τον πόλεμο και ακραία καιρικά φαινόμενα. Παραμένει ασαφές εάν οι ελλείψεις καυσίμων αεροπορίας ή το υψηλό κόστος καυσίμων πληρούν αυτό το κριτήριο.