Politico: Οι έξι χώρες του NATO στο στόχαστρο Τραμπ για τις αμυντικές δαπάνες 5%

Έξι χώρες-μέλη του NATO κινδυνεύουν να βρεθούν στο επίκεντρο της κριτικής του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, καθώς εξακολουθούν να υπολείπονται σημαντικά των δεσμεύσεών τους για αύξηση των αμυντικών δαπανών. Το ζήτημα αναμένεται να κυριαρχήσει στις συζητήσεις ενόψει της συνόδου κορυφής της Συμμαχίας στην Τουρκία τον Ιούλιο.

Σύμφωνα με αξιολόγηση που πρόκειται να παρουσιάσει ο γενικός γραμματέας του NATO, Μαρκ Ρούτε αρκετά κράτη παραμένουν μακριά από τον νέο στόχο της Συμμαχίας, ο οποίος προβλέπει αμυντικές δαπάνες ύψους 5% του ΑΕΠ έως το 2035, εκ των οποίων το 3,5% θα αφορά βασικές στρατιωτικές δυνατότητες και το 1,5% επενδύσεις σχετικές με την ασφάλεια.

«Ενώπιον της συνόδου κορυφής στην Άγκυρα... αναμένω από τα έθνη να παρουσιάσουν σαφή, συγκεκριμένα και αξιόπιστα σχέδια για την επίτευξη αυτού του στόχου», δήλωσε ο Ρούτε χθες Τετάρτη, σημειώνοντας ότι ορισμένες χώρες όπως η Σλοβενία, η Αλβανία και η Τσεχική Δημοκρατία δεν πέτυχαν τον στόχο της συμμαχίας για δαπάνες 2% του ΑΕΠ πριν από το 2025.

Αυτές οι κυβερνήσεις κινδυνεύουν να βρεθούν στο στόχαστρο του Τραμπ, καθώς οι ηγέτες της συμμαχίας προετοιμάζονται για την επόμενη σύνοδο κορυφής τους στην Τουρκία. Ένας αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε στο POLITICO: «Ο Πρόεδρος Τραμπ αναμένει από τους συμμάχους του ΝΑΤΟ να τηρήσουν τη δέσμευσή τους για αμυντικές δαπάνες του πέντε τοις εκατό».

Οι χώρες που αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη πίεση

Ισπανία

Η Ισπανία είναι μία από τις πιο εκτεθειμένες χώρες για το ΝΑΤΟ και τον Τραμπ από τότε που η χώρα αρνήθηκε να δεσμευτεί στον στόχο του 5% για τις δαπάνες της συμμαχίας πέρυσι, ισχυριζόμενη ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει τις στρατιωτικές δυνατότητες που απαιτούνται για την καταπολέμηση της Ρωσίας δαπανώντας το 2,1% του ΑΕΠ .

Φέτος, η Μαδρίτη διέθεσε 34 δισ. ευρώ για τις αμυντικές της δαπάνες, δήλωσε ο Φελίξ Αρτεάγκα, ανώτερος συνεργάτης στο think tank Elcano Royal Institute, ανεβάζοντας τις δαπάνες στο 2% του ΑΕΠ.

Ωστόσο, παραμένουν ερωτήματα σχετικά με τη μελλοντική χρηματοδότηση. Ένα σχέδιο ύψους 10 δισ. ευρώ από τη Μαδρίτη για την αύξηση των δαπανών, το οποίο δημοσιεύθηκε λίγο πριν από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ πέρυσι, διαθέτει περίπου 4 δισ. ευρώ για τις τηλεπικοινωνίες, την κυβερνοάμυνα και την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών.

«Ο φόβος μου είναι ότι στο μέλλον,  θα μπορούσε να μην ληφθεί υπόψη από το λογιστικό σύστημα του ΝΑΤΟ» για τις στρατιωτικές δαπάνες, δήλωσε ο Αρτεάγκα.

Το Ηνωμένο Βασίλειο

Η Βρετανία έχει υπογράψει τον στόχο του 5% του ΝΑΤΟ, αλλά μέχρι στιγμής μόνο το 2,6% έχει χρηματοδοτηθεί πλήρως.

Τα σχέδια δαπανών των υπουργείων που έθεσε η υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς θέτουν τη χώρα σε καλό δρόμο για να φτάσει το 2,6% των αμυντικών δαπανών έως το 2027, αλλά δεν υπάρχει οδικός χάρτης προϋπολογισμού για την κάλυψη των υπολοίπων, με τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ να θέτει μόνο τη «φιλοδοξία» να φτάσει το 3% του ΑΕΠ στις αμυντικές δαπάνες στο επόμενο κοινοβούλιο.

Το κενό χρηματοδότησης ήρθε στο φως αυτόν τον μήνα, όταν ο Υπουργός Άμυνας Τζον Χίλι παραιτήθηκε λόγω έλλειψης πρόσθετων χρημάτων για το επερχόμενο Σχέδιο Αμυντικών Επενδύσεων της Βρετανίας.

Στην επιστολή του προς τον Στάρμερ , προειδοποίησε ότι το DIP εγγυάται μόνο μια επιπλέον αύξηση 0,08% μεταξύ 2027 και 2030. Η Βρετανία «δεν έχει κανέναν δρόμο» για την επίτευξη του στόχου δαπανών 3,5% για τις βασικές στρατιωτικές δυνατότητες, δήλωσε σήμερα Πέμπτη.

Το DIP θα ξαναγραφτεί τώρα υπό τον νέο υπουργό Άμυνας Νταν Τζάρβις και θα δημοσιευτεί πριν από τη σύνοδο κορυφής της Άγκυρας, με την Ντάουνινγκ Στριτ να αρνείται να διαθέσει επιπλέον χρήματα για ό,τι είχε συμφωνηθεί προηγουμένως.

Ο Τραμπ έχει τη νομιμότητα να επικρίνει τον Στάρμερ και το Ηνωμένο Βασίλειο: Έχει επιτεθεί περισσότερες από μία φορές στον Στάρμερ για τη στάση του στον πόλεμο του Ιράν , αλλά ο Βρετανός πρωθυπουργός δήλωσε ότι στη σύνοδο κορυφής της G7 αυτή την εβδομάδα είχε «πολύ παραγωγικές, πολύ καλές συζητήσεις» με τον πρόεδρο των ΗΠΑ.

Ουγγαρία

Η Ουγγαρία δαπάνησε περίπου 2,06% για την άμυνα το 2025, σύμφωνα με το ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η νέα κεντροδεξιά κυβέρνηση του πρωθυπουργού Πέτερ Μαγιάρ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μια δύσκολη κατάσταση.

Υπό τον προηγούμενο ηγέτη της, Βίκτορ Όρμπαν, η Ουγγαρία είχε υποβάλει αίτηση για 16 δισεκατομμύρια ευρώ από το πρόγραμμα «Δράση για την Ευρώπη για την Ασφάλεια» της ΕΕ για δάνεια έναντι όπλων. Ο διάδοχός του, Μαγυάρος, δήλωσε ότι θα εξετάσει το αίτημα.

Αξιωματούχοι της ΕΕ λένε ότι αναμένουν ότι η Βουδαπέστη θα ζητήσει μόνο το ένα τρίτο αυτού του ποσού, μειώνοντας το περιθώριο για πρόσθετες αμυντικές δαπάνες.

Τσεχική Δημοκρατία

Όπως και η Ουγγαρία, η Τσεχική Δημοκρατία κατέγραψε μείωση στις αμυντικές δαπάνες το 2025.

Η Πράγα σχεδιάζει φέτος να διαθέσει το 2,1% του ΑΕΠ της για την άμυνα, ωστόσο το ποσοστό αυτό προκύπτει μόνο εφόσον συνυπολογιστεί και ένα πρόγραμμα αναβάθμισης αυτοκινητοδρόμων ύψους 1,2 δισ. ευρώ ως μέρος των στρατιωτικών δαπανών, μια πρακτική που έχει προκαλέσει αντιδράσεις μεταξύ συμμάχων του ΝΑΤΟ.

Ο λαϊκιστής πρωθυπουργός της χώρας, Αντρέι Μπάμπις, παραδέχθηκε ότι οι αμυντικές δαπάνες «πιθανότατα» θα υποχωρήσουν κάτω από το 2% του ΑΕΠ το 2026.

Η κυβέρνηση δεν έχει καταθέσει μέχρι στιγμής κάποιο νομοσχέδιο για την άμυνα, δήλωσε η Πέτρα Γκουάστι, αναπληρώτρια καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα.

Ωστόσο, σύμφωνα με Τσέχο αξιωματούχο, η χώρα αναμένεται να παρουσιάσει την ερχόμενη εβδομάδα νέα στρατιωτική στρατηγική, η οποία θα επικεντρώνεται στην ενίσχυση του προσωπικού των Ενόπλων Δυνάμεων και στην αντιμετώπιση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Το σχέδιο πιθανότατα θα περιλαμβάνει και μεταφορά κονδυλίων από άλλα υπουργεία.

«Η επίτευξη του στόχου του 2% σίγουρα θα συμβεί εντός της θητείας αυτής της κυβέρνησης, ίσως και από τον επόμενο χρόνο», ανέφεραν κυβερνητικές πηγές, εκτίμηση που θα μπορούσε να διατηρήσει την εύνοια του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στην Πράγα.

Σλοβενία

Το ΝΑΤΟ φέρεται να έχει εκφράσει κατ’ ιδίαν αμφιβολίες για τον τρόπο με τον οποίο η Σλοβενία υπολογίζει τις αμυντικές της δαπάνες.

Σε επιστολή που απέστειλε στη Λιουμπλιάνα τον περασμένο μήνα, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, υποστήριξε ότι οι αμυντικές δαπάνες της χώρας έφτασαν στο 2,01% του ΑΕΠ μόνο επειδή περιλάμβαναν έργα που δεν εμπίπτουν στον συμφωνημένο ορισμό των βασικών αμυντικών δαπανών. Χωρίς αυτά τα έργα, το ποσοστό θα βρισκόταν πιο κοντά στο 1,6%.

Η κριτική του Ρούτε είναι σε μεγάλο βαθμό δικαιολογημένη, εκτίμησε η Γελένα Γιούβαν, πρόεδρος Αμυντικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Λιουμπλιάνα. Όπως σημείωσε, η προηγούμενη κυβέρνηση είχε δηλώσει ότι θα χρησιμοποιούσε «καινοτόμους υπολογισμούς» προκειμένου να επιτύχει τους στόχους της Συμμαχίας.

Το ζήτημα των αμυντικών δαπανών είχε μετατραπεί σε πολιτικά ευαίσθητο θέμα επί πρωθυπουργίας του κεντροαριστερού Ρόμπερτ Γκόλομπ, ο οποίος είχε εξετάσει ακόμη και το ενδεχόμενο δημοψηφίσματος για τη συμμετοχή της χώρας στο ΝΑΤΟ, πριν τελικά εγκαταλείψει την ιδέα.

Σύμφωνα με την Κάτια Γκέρσακ, επικεφαλής του think tank Trivelis Institute for Defence, Security and Resilience, η νέα δεξιά κυβέρνηση του Γιάνεζ Γιάνσα επιδιώκει να αλλάξει πορεία.

«Έχει δείξει μέχρι στιγμής, μέσα από δημόσιες δηλώσεις, ότι θέλει πραγματικά να αποδείξει τη δέσμευσή της στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση και να αποκαταστήσει την αξιοπιστία της Σλοβενίας», ανέφερε.

Ο Γιάνσα έχει επανειλημμένα ταχθεί υπέρ της αύξησης των αμυντικών δαπανών, γεγονός που θα μπορούσε να του εξασφαλίσει μεγαλύτερη ανοχή από τον Τραμπ.

Ιταλία

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι παραμένει μία από τις στενότερες πολιτικές συμμάχους του Ντόναλντ Τραμπ στην Ευρώπη, παρά τις πρόσφατες διαφωνίες που προκάλεσαν οι επικρίσεις του Αμερικανού προέδρου προς τον Πάπα και η επιφυλακτική στάση της Ρώμης απέναντι στον πόλεμο στο Ιράν.

Κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής της G7 αυτή την εβδομάδα, η Μελόνι φέρεται να είπε στον Τραμπ ότι «ήμασταν πάντα φίλοι».

Ωστόσο, με τις εκλογές να πλησιάζουν και τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες να παραμένουν αντιδημοφιλείς στην ιταλική κοινή γνώμη, η Ιταλίδα πρωθυπουργός αναζητά μια λεπτή ισορροπία.

Μιλώντας στο ιταλικό κοινοβούλιο νωρίτερα αυτόν τον μήνα, δήλωσε ότι θα προσέλθει στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ με προγραμματισμένες δαπάνες για άμυνα και ασφάλεια ύψους 2,8% του ΑΕΠ για το 2026. Από αυτό το ποσοστό, περίπου 0,7% αφορά την εσωτερική ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένων και των αστυνομικών καθηκόντων.

Παράλληλα, η στενή σχέση της Μελόνι με τον Τραμπ ενδέχεται να περιορίσει μέρος της κριτικής από την Ουάσιγκτον.

«Ωστόσο, αυτά δύσκολα θα έχουν το ίδιο βάρος στις Ηνωμένες Πολιτείες αν δεν συνοδευτούν από μια διαρκή αύξηση των αμυντικών δυνατοτήτων της χώρας», προειδοποίησε.