Κατάσταση έκτακτης ανάγκης στην Κριμαία, κρίση καυσίμων

Όταν ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν κατέλαβε την Κριμαία από την Ουκρανία το 2014, η προσάρτηση χαιρετίστηκε ευρέως στη Ρωσία ως η επιστροφή του πολυτιμότερου πετραδιού του στέμματος της αυτοκρατορίας, γράφει η WSJ.

Σήμερα, αντί να αποτελεί ένα ιστορικό επίτευγμα, η Κριμαία μετατρέπεται σε βαρίδι για τον Πούτιν — σε ένα σημείο ευπάθειας που ενδέχεται να υπονομεύσει την ικανότητά του να συνεχίσει τον πόλεμο.

Την Παρασκευή, οι διορισμένες από τη Ρωσία αρχές στην Κριμαία κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αναγνωρίζοντας την κρίση καυσίμων και ενέργειας που προκάλεσε ο αποκλεισμός της στρατηγικής χερσονήσου της Μαύρης Θάλασσας από ουκρανικά drones τις τελευταίες εβδομάδες.

Καθώς η Μόσχα χάνει σταδιακά τον έλεγχο, η συνεχιζόμενη ουκρανική εκστρατεία με περισσότερα από 100 πλήγματα από μη επανδρωμένα αεροσκάφη ημερησίως έχει διαταράξει σοβαρά την εφοδιαστική αλυσίδα της Κριμαίας, προκαλώντας κατάρρευση των μεταφορικών και ενεργειακών υποδομών της, ακριβώς τη στιγμή που ξεκινούσε η τουριστική περίοδος, ο βασικός πυλώνας της οικονομίας της.

Η νέα κλιμάκωση στην Κριμαία — η οποία έχει τεράστια προσωπική και πολιτική σημασία για τον Ρώσο ηγέτη — προσφέρει στην Ουκρανία ένα ακόμη διαπραγματευτικό χαρτί, την ώρα που η Ρωσία δυσκολεύεται να σημειώσει πρόοδο στην περιοχή του ανατολικού Ντονμπάς, αν και κάθε άλλο παρά βέβαιο είναι ότι η Μόσχα θα καταστεί, εξαιτίας αυτού, περισσότερο πρόθυμη να συμβιβαστεί.

«Είναι σαφές ότι ο Πούτιν είναι εντελώς απροετοίμαστος για αυτή την εξέλιξη και προσπαθεί να βρει έναν τρόπο αντίδρασης», δήλωσε ο Ρώσος ακαδημαϊκός Κονσταντίν Σόνιν, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο.

Το 2014, οι ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν τη χερσόνησο ενώ η νέα ουκρανική κυβέρνηση βρισκόταν σε κατάσταση αποδιοργάνωσης μετά την επανάσταση του Μαϊντάν, λίγες μόλις ημέρες νωρίτερα. Έκτοτε, αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες Ρώσοι έποικοι εγκαταστάθηκαν στο υποτροπικό κλίμα της περιοχής και η Ρωσία δημιούργησε εκεί σημαντικές στρατιωτικές υποδομές. Το 2022, η Κριμαία αποτέλεσε το ορμητήριο της ρωσικής εισβολής στη νότια Ουκρανία, εκστρατεία που σημείωσε μεγαλύτερη επιτυχία από την προέλαση προς το Κίεβο από τον βορρά.

Ωστόσο, η πρόοδος της Ουκρανίας στη μαζική παραγωγή κατευθυνόμενων μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεγάλου βεληνεκούς και, ολοένα περισσότερο, πυραύλων cruise και βαλλιστικών πυραύλων σημαίνει ότι η Κριμαία — αντί να λειτουργεί ως ασφαλής οπισθοφυλακή της ρωσικής πολεμικής μηχανής — έχει μετατραπεί σε αμφισβητούμενη εμπόλεμη ζώνη.

«Για τον Πούτιν, η Κριμαία μετατρέπεται από περιουσιακό στοιχείο σε βάρος. Ήταν το σημαντικότερο επίτευγμά του και πλέον αδυνατεί να ασκήσει έλεγχο πάνω της», δήλωσε ο Αντρίι Ζαγκορόντνιουκ, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Άμυνας κατά τα πρώτα χρόνια της κυβέρνησης Ζελένσκι. «Οι Ρώσοι έχουν μετατρέψει την Κριμαία σε μια τεράστια στρατιωτική εγκατάσταση από το 2014. Όμως όταν μια στρατιωτική εγκατάσταση απομονώνεται, μετατρέπεται σε πρόβλημα.»

Η αποσταθεροποίηση της Κριμαίας έρχεται σε μια πολιτικά ευαίσθητη περίοδο για τον Πούτιν, μόλις λίγους μήνες πριν από τις βουλευτικές εκλογές, τις πρώτες που θα διεξαχθούν στη Ρωσία μετά την έναρξη του πολέμου πλήρους κλίμακας.

Παρότι η εκλογική διαδικασία αναμένεται να αποτελέσει σε μεγάλο βαθμό μια τυπική επικύρωση της παραμονής του κυβερνώντος κόμματος Ενωμένη Ρωσία στην εξουσία, η προεκλογική περίοδος εντείνει τις πολιτικές εντάσεις στη χώρα. Ήδη αυξάνεται η δυσαρέσκεια για την αδυναμία του Πούτιν να κερδίσει τον πόλεμο, κατάσταση που επιδεινώθηκε τις τελευταίες εβδομάδες από τις ελλείψεις καυσίμων λόγω των ουκρανικών επιθέσεων σε ρωσικά διυλιστήρια.

Κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, ο Πούτιν λάμβανε υπερβολικά αισιόδοξες εκτιμήσεις για την κατάσταση στο πεδίο της μάχης από τους στρατηγούς του, γεγονός που επηρέασε την απόφασή του να συνεχίσει τη μάχη για τον έλεγχο του Ντονμπάς, σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν το θέμα. Αντιθέτως, η ικανότητα της Ουκρανίας να απομονώσει την Κριμαία μέσω νέων τεχνολογιών drones αποτέλεσε στρατηγικό αιφνιδιασμό.

«Οι Ρώσοι δεν περίμεναν ότι η ευπάθεια της Κριμαίας θα αποτελούσε το βασικό θέμα συζήτησης τέσσεραμισι χρόνια μετά την έναρξη της εισβολής πλήρους κλίμακας», δήλωσε ο Λίνας Κογιάλας, διευθύνων σύμβουλος του Κέντρου Γεωπολιτικών και Σπουδών Ασφάλειας στη Λιθουανία.

«Η Κριμαία ήταν το πολυτιμότερο επίτευγμα του Πούτιν, σύμβολο των αυτοκρατορικών φιλοδοξιών της Ρωσίας, όμως η πρωτοβουλία των κινήσεων βρίσκεται πλέον στα χέρια της Ουκρανίας και θα συνεχίσει να επιχειρεί να την αξιοποιήσει.»

Εκατοντάδες χιλιάδες κάτοικοι της Κριμαίας — από συνολικό πληθυσμό 2,5 εκατομμυρίων — τάχθηκαν στο πλευρό της Ουκρανίας μετά το 2014 και μετακινήθηκαν σε περιοχές που ελέγχονται από το Κίεβο. Μεταξύ αυτών βρίσκονται και ανώτερα στελέχη της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας της χώρας.

Ήδη κατά τα δύο πρώτα χρόνια του πολέμου πλήρους κλίμακας, το Κίεβο αποδεκάτισε τον ρωσικό Στόλο της Μαύρης Θάλασσας που είχε βάση τη Σεβαστούπολη, ενώ επί σειρά ετών έχει στοχοποιήσει συστηματικά ρωσικά ραντάρ αεράμυνας, πυραυλικές συστοιχίες και άλλες στρατιωτικές εγκαταστάσεις.

Τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς η αποτελεσματικότητα της ρωσικής αεράμυνας μειώνεται ολοένα περισσότερο, η Ουκρανία εξαπέλυσε τη μαζική εκστρατεία επιθέσεων με drones. Το Κίεβο έχει καταστρέψει γέφυρες, σιδηροδρομικές γραμμές, αποθήκες καυσίμων, πορθμεία, ενεργειακές εγκαταστάσεις και λιμενικές υποδομές σε ολόκληρη την Κριμαία, ενώ παράλληλα στοχοποιεί βυτιοφόρα καυσίμων που επιχειρούν να εισέλθουν στη χερσόνησο από τη ρωσική ενδοχώρα μέσω της κατεχόμενης νότιας Ουκρανίας, χρησιμοποιώντας τον νέο αυτοκινητόδρομο Νοβοροσίγια.

«Πρόκειται για μια κλασική επιχείρηση απομόνωσης — διακόπτονται όλες οι γραμμές ανεφοδιασμού του στρατού και των υποστηρικτικών του στοιχείων στην Κριμαία», δήλωσε η Αλίνα Φρόλοβα, αντιπρόεδρος του ουκρανικού think tank Center for Defense Strategies.

«Συνήθως αυτού του είδους οι επιχειρήσεις προηγούνται κάποιας μορφής επιθετικής ενέργειας. Και, δεδομένου ότι η αεράμυνα στην Κριμαία έχει ουσιαστικά εξαντληθεί και οι ναυτικές δυνατότητες που υπήρχαν εκεί έχουν εκλείψει, οι εξελίξεις προχωρούν αρκετά γρήγορα. Βρισκόμαστε ήδη σε σημείο σοβαρής, σχεδόν πλήρους, απομόνωσης.»

Ρώσοι στρατιωτικοί αναλυτές αναγνωρίζουν ότι η Κριμαία, με ελάχιστα χερσαία σημεία πρόσβασης, κατέστη εξαιρετικά δύσκολο να υποστηριχθεί εφοδιαστικά μετά την απομάκρυνση του ρωσικού στόλου από τη βάση του στη Σεβαστούπολη νωρίτερα στον πόλεμο, καθώς και λόγω της θεαματικής αύξησης της εμβέλειας, της ακρίβειας και του αριθμού των ουκρανικών drones. Η Ουκρανία εξακολουθεί να λαμβάνει δυτικό οπλισμό και υποστήριξη σε πληροφορίες, παρά τις ελπίδες της Μόσχας ότι ο πρόεδρος Τραμπ θα επέβαλλε μια συμφωνία με όρους ευνοϊκούς για το Κρεμλίνο.

«Καθώς οι δυνατότητες της Ουκρανίας αυξάνονταν, ήταν απλώς θέμα χρόνου να μας δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα, και αυτή η στιγμή έχει πλέον φτάσει», δήλωσε ο Ρουσλάν Πούχοφ, διευθυντής του Κέντρου Ανάλυσης Στρατηγικών και Τεχνολογιών, ενός ινστιτούτου αμυντικών μελετών με έδρα τη Μόσχα.

Το Κρεμλίνο δεν σχολίασε την ανακοίνωση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης που επέβαλαν οι κυβερνήτες της Κριμαίας και της Σεβαστούπολης, της πόλης της Κριμαίας που αποτελεί ξεχωριστή διοικητική οντότητα. Ο Πούτιν δήλωσε τις τελευταίες ημέρες ότι η στρατιωτική κατάσταση της Ουκρανίας είναι καταστροφική και έδωσε εντολή στην κυβέρνησή του να «εξουδετερώσει» τις επιπτώσεις των ουκρανικών επιθέσεων με drones, τις οποίες χαρακτήρισε ένδειξη απελπισίας του Κιέβου.

Καθώς ο πανικός άρχισε να εξαπλώνεται στην Κριμαία, περίπου 2.500 οχήματα είχαν σχηματίσει ουρές την Παρασκευή, περιμένοντας να εγκαταλείψουν τη χερσόνησο μέσω της Γέφυρας του Κερτς, η οποία κατασκευάστηκε μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και εγκαινιάστηκε από τον Πούτιν ως σύμβολο της επανένωσης με τη Ρωσία. Σύμφωνα με τις αρχές, η αναμονή για τη διέλευση προς τα ανατολικά ανερχόταν σε περίπου πέντε ώρες. Αντιθέτως, δεν υπήρχε αναμονή για τη διέλευση προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Η γέφυρα, η οποία έχει υποστεί ζημιές από προηγούμενες ουκρανικές επιθέσεις, υπόκειται σε αυστηρούς ελέγχους ασφαλείας και περιορίζει τη διέλευση βαρέων φορτηγών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μεταφέρουν καύσιμα. Μέχρι στιγμής, το Κίεβο δεν έχει επιχειρήσει να πλήξει τη γέφυρα στο πλαίσιο της τρέχουσας εκστρατείας, διατηρώντας έτσι μια οδό διαφυγής για τους Ρώσους τουρίστες και τους εποίκους που εγκαταστάθηκαν στην Κριμαία μετά το 2014.

«Βρίσκεται σε εξέλιξη μια στρατιωτική επιχείρηση… Λέμε στους ανθρώπους ότι, εάν κατοικούν κοντά σε στρατιωτικούς στόχους, μπορεί να κινδυνεύσουν, επομένως είναι προτιμότερο να απομακρυνθούν ή ακόμη και να εγκαταλείψουν προσωρινά τη χερσόνησο», δήλωσε η Ουκρανή βουλευτής Ταμίλα Τάσεβα, ακτιβίστρια των Τατάρων της Κριμαίας, η οποία διετέλεσε μόνιμη εκπρόσωπος του Ζελένσκι για την Κριμαία.

Η αποχώρηση όσων εγκαταστάθηκαν στην περιοχή μετά το 2014 αποτελεί, όπως είπε, ένα πρόσθετο όφελος: «Πρόκειται για παράνομους εποίκους και όσο περισσότεροι εγκαταλείπουν τη χερσόνησο τόσο το καλύτερο».

Η κατάσταση στην περιοχή επιδεινώνεται καθημερινά. Αφού αρχικά επέβαλαν σύστημα ποσοστώσεων, οι αρχές της Κριμαίας απαγόρευσαν πλήρως το περασμένο Σαββατοκύριακο την πώληση καυσίμων στους πολίτες από τα πρατήρια βενζίνης. Οι κάτοικοι αναφέρουν ότι ο μόνος τρόπος ανεφοδιασμού είναι η αγορά βενζίνης από στρατιώτες στη μαύρη αγορά, σε τιμές πολλαπλάσιες από εκείνες που ίσχυαν μέχρι πρότινος στα πρατήρια.

Η 45χρονη Νατάλια Ομπιντέννοβα, κάτοικος της Σεβαστούπολης, δήλωσε ότι τις τελευταίες έξι εβδομάδες λαμβάνει ηρεμιστικά για να ελέγχει τις κρίσεις πανικού που της προκαλούν οι ουκρανικές επιθέσεις, αλλά και οι πλέον συχνές διακοπές ρεύματος, οι διακοπές υδροδότησης και οι κατά διαστήματα διακοπές του δικτύου κινητής τηλεφωνίας. Όπως ανέφερε, τρόφιμα εξακολουθούν να υπάρχουν, όμως δεν είναι πάντοτε δυνατό να τα προμηθευτεί κανείς, καθώς ο κυβερνήτης έχει επιβάλει ένα de facto απαγορευτικό κυκλοφορίας, διατάσσοντας τα εστιατόρια και τα καταστήματα να κλείνουν στις 8 το βράδυ.

«Πολλά εμπορικά κέντρα είναι κλειστά», είπε η Ομπιντέννοβα. «Αυτό που πονά περισσότερο είναι ότι η κυβέρνηση προειδοποιούσε εδώ και μία εβδομάδα για αυτή την κατάσταση, αλλά δεν προετοιμάστηκε», πρόσθεσε.

Σε άλλες περιοχές της Κριμαίας, οι κάτοικοι ανέφεραν ελλείψεις σε ψωμί, ζάχαρη και άλλα βασικά είδη πρώτης ανάγκης. Πολλά ΑΤΜ έχουν μείνει χωρίς μετρητά. Τις τελευταίες ημέρες, οι αρχές της Κριμαίας απαγόρευσαν τις οργανωμένες εκδρομές παιδιών και περιόρισαν τον αριθμό των σιδηροδρομικών δρομολογίων προς τη Ρωσία σε μόλις επτά ημερησίως. Τα τρένα πλέον φθάνουν μόνο έως το Κερτς, ακριβώς μετά τη γέφυρα, εντός της Κριμαίας.