Η Τουρκία επιδιώκει να εξασφαλίσει τη συγκατάθεση της Ρωσίας για τη μεταβίβαση των αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 που αγόρασε από τη Μόσχα σε τρίτη χώρα, σε μια προσπάθεια να ξεμπλοκάρει την πιθανή αγορά των αμερικανικών μαχητικών F-35, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Bloomberg.
Όπως αναφέρουν Τούρκοι αξιωματούχοι, οι οποίοι μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας, η Άγκυρα προσέγγισε τη Μόσχα τις τελευταίες εβδομάδες, λίγους μήνες μετά την πρόταση του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να επιστραφούν οι S-400 στη Ρωσία, μια ιδέα που δεν βρήκε ανταπόκριση.
Η λύση της τρίτης χώρας
Η νέα πρόταση προβλέπει τη μεταφορά των συστημάτων σε τρίτη χώρα, ωστόσο ακόμη και αυτή η επιλογή δεν θεωρείται βέβαιο ότι θα ικανοποιήσει την Ουάσιγκτον.
Γερουσιαστές των ΗΠΑ δήλωσαν αυτή την εβδομάδα σε δημοσιογράφους ότι μια τέτοια μεταβίβαση δεν αρκεί για να εξαλειφθούν οι ανησυχίες ασφαλείας που συνδέονται με τους S-400 και τη συμβατότητά τους με το πρόγραμμα των F-35.
Σύμφωνα με το Bloomberg, οι επαφές με τη Ρωσία ξεκίνησαν πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, κατά την οποία ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να αναθεωρήσει την αμερικανική απαγόρευση πώλησης των μαχητικών πέμπτης γενιάς στην Τουρκία.
Η πρόταση που απέρριψαν οι ΗΠΑ
Πριν καταλήξει στην επιλογή της μεταβίβασης, η Τουρκία είχε προτείνει να διατηρήσει τους S-400 υπό τουρκικό έλεγχο, επιτρέποντας όμως στις ΗΠΑ να εποπτεύουν τη λειτουργία τους, ώστε να καμφθούν οι φόβοι ότι τα δεδομένα που συλλέγονται από το ρωσικό σύστημα θα μπορούσαν να αποκαλύψουν τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας των F-35.
Η πρόταση αυτή δεν βρήκε ανταπόκριση στην αμερικανική πλευρά, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.
Παρά το γεγονός ότι οι S-400 βρίσκονται στο τουρκικό οπλοστάσιο, Τούρκοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι το σύστημα δεν χρησιμοποιείται επιχειρησιακά.
Στο επίκεντρο της συνάντησης Φιντάν - Πούτιν
Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι το ζήτημα συζητήθηκε και κατά την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν στο Καζάν τον Ιούνιο, όπου είχε συνάντηση με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ούτε το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών ούτε το υπουργείο Άμυνας σχολίασαν τις πληροφορίες, ενώ το Κρεμλίνο δεν απάντησε άμεσα σε σχετικό αίτημα του Bloomberg.
Τι είπε ο Τραμπ
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την Τετάρτη ότι δεν έχει λάβει ακόμη οριστική απόφαση για το αν θα επιτραπεί στην Τουρκία να αγοράσει τα F-35.
«Δεν έχω αποφασίσει πλήρως ακόμη, αλλά η τάση μου είναι να πω ότι έχει κάνει τα πάντα. Μας έχει βοηθήσει με πολλούς διαφορετικούς τρόπους», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος αναφερόμενος στον Ερντογάν, κατά τη συνέντευξη Τύπου μετά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ.
Το ιστορικό της κρίσης
Η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των F-35 μετά την παραλαβή των S-400 το 2019. Η Ουάσιγκτον κατέστησε σαφές ότι η Άγκυρα πρέπει να αποχωριστεί τα ρωσικά συστήματα προκειμένου να εξεταστεί η επιστροφή της στο πρόγραμμα.
Εφόσον η Ρωσία συναινέσει στο τουρκικό αίτημα, οι συστοιχίες S-400 που βρίσκονται στην Τουρκία θα μεταφερθούν σε άλλη χώρα, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει γίνει γνωστός ο πιθανός προορισμός τους.
Η αγορά των S-400 πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο έντασης στις σχέσεις της Τουρκίας με τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ, η οποία ξεκίνησε επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα και επιδεινώθηκε μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 κατά του Ερντογάν.
Την εποχή εκείνη η Άγκυρα επιδίωκε την αγορά των αμερικανικών συστημάτων Patriot, υποστηρίζοντας ότι η Ουάσιγκτον δεν έδειχνε διάθεση να ολοκληρώσει τη συμφωνία. Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε ένα από τα βασικά επιχειρήματα της Τουρκίας για την αγορά των S-400 από τη Ρωσία.
Μετά τον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35, οι ΗΠΑ ενεργοποίησαν το 2020 τον νόμο CAATSA, επιβάλλοντας κυρώσεις που περιόρισαν σημαντικά την πρόσβαση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας σε ευαίσθητες αμερικανικές τεχνολογίες.