Μετά από μια ημέρα βίαιων συγκρούσεων την περασμένη Δευτέρα, κατά την οποία η αστυνομία έκανε χρήση γκλομπ και δακρυγόνων για να εμποδίσει χιλιάδες Ινδούς φοιτητές να διαδηλώσουν έξω από το κοινοβούλιο, ο βασικός στόχος της οργής τους βρέθηκε τελικά ένα βήμα πριν από την έξοδο.
Το ίδιο βράδυ, ο υπουργός Παιδείας Dharmendra Pradhan, ο οποίος δεχόταν εδώ και εβδομάδες πιέσεις να παραιτηθεί μετά το σκάνδαλο με τη διαρροή θεμάτων εξετάσεων τον Μάιο, συναντήθηκε με τον υπουργό Εσωτερικών Amit Shah και προσφέρθηκε να αποχωρήσει από την κυβέρνηση, σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις εξελίξεις.
Οι εικόνες με αστυνομικούς να χτυπούν νεαρούς διαδηλωτές με γκλομπ έκαναν γρήγορα τον γύρο του κόσμου, προκαλώντας κύμα οργής στην κοινή γνώμη.
Ο Amit Shah, που θεωρείται επί χρόνια ο στενότερος συνεργάτης του πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι, ζήτησε τότε από τον Pradhan να παραμείνει στη θέση του, διαμηνύοντας ότι η κυβέρνηση δεν είχε πρόθεση να προχωρήσει σε αλλαγές, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.
Πέντε ημέρες αργότερα, όμως, ο Pradhan υπέβαλε τελικά την παραίτησή του, αφού ο Μόντι αποδέχθηκε όλα τα βασικά αιτήματα του νεοσύστατου φοιτητικού κινήματος Cockroach Janta Party (CJP), γνωστού και ως «Κόμμα των Κατσαρίδων», σε μια θεαματική πολιτική αναδίπλωση που, σύμφωνα με το Bloomberg, αποτυπώνει τη σημαντική αλλαγή στους πολιτικούς υπολογισμούς του Ινδού πρωθυπουργού.
Η απειλή πλέον δεν αφορούσε μόνο έναν υπουργό ή ένα σκάνδαλο. Καθώς οι διαδηλώσεις εξαπλώνονταν ακόμη και σε παραδοσιακά προπύργια του κυβερνώντος Bharatiya Janata Party (BJP), άρχισε να αμφισβητείται τόσο το προσωπικό πολιτικό κεφάλαιο του Μόντι όσο και το ευρύτερο σχέδιό του να διατηρήσει την κυριαρχία του κόμματός του τα επόμενα χρόνια.
Τακτική υποχώρηση
Άτομα με γνώση των γεγονότων περιέγραψαν στο Bloomberg την υποχώρηση του Μόντι ως μια «τακτική αναδίπλωση». Όπως ανέφεραν, κάθε ημέρα που περνούσε ο πρωθυπουργός έχανε τη στήριξη των νέων ψηφοφόρων, ενίσχυε πολιτικά τους αντιπάλους του και γινόταν στόχος χλευασμού από τη Generation Z στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία ο ίδιος θεωρεί καθοριστικό παράγοντα της πολιτικής του επιτυχίας από το 2014.
Παράλληλα, έγινε σαφές ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση με τους διαδηλωτές θα δυσκόλευε σημαντικά τα σχέδια της κυβέρνησης για συνταγματική αναθεώρηση που θα αύξανε τον αριθμό των εδρών στο κοινοβούλιο, ενισχύοντας την πολιτική επιρροή των βόρειων, ινδόφωνων πολιτειών όπου το BJP διατηρεί ισχυρή εκλογική βάση.
Αν και ο κυβερνητικός συνασπισμός διαθέτει άνετη πλειοψηφία στην Κάτω Βουλή, χρειάζεται τη στήριξη κομμάτων εκτός κυβέρνησης για να περάσει τη συγκεκριμένη αναθεώρηση.
Το γραφείο του πρωθυπουργού, το υπουργείο Εσωτερικών και το BJP δεν απάντησαν στα αιτήματα του Bloomberg για σχολιασμό.
Η αντιπολίτευση μπήκε στο παιχνίδι
Την επομένη των επεισοδίων, ο ηγέτης της αντιπολίτευσης Rahul Gandhi αξιοποίησε το κίνημα των φοιτητών για να εντείνει την πίεση προς τον Μόντι και το BJP.
Η καθιστική διαμαρτυρία που πραγματοποίησε στις 21 Ιουλίου έξω από την επίσημη κατοικία του πρωθυπουργού κατέληξε στη βίαιη απομάκρυνσή του από την αστυνομία, προκαλώντας ανησυχία στο κυβερνών κόμμα ότι ο Gandhi θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πολιτικό σύμβολο εάν η κρίση συνεχιζόταν.
Την ίδια ώρα, το BJP επιχείρησε μέσω διαμεσολαβητών να προσεγγίσει στελέχη του κινήματος, μεταξύ αυτών και τον εκπρόσωπό του Saurav Das, χωρίς όμως αποτέλεσμα.
Παράλληλα, κυβερνητικά στελέχη διαπίστωναν ότι η δυσαρέσκεια εξαπλωνόταν σε πολιτείες-προπύργια του BJP, όπως η Μπιχάρ, η Ρατζαστάν, η Μάντια Πραντές και η Ούταρ Πραντές, όπου θα διεξαχθούν κρίσιμες εκλογές μέσα στο επόμενο έτος.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το μεγαλύτερο πρόβλημα για τον Μόντι ήταν η φθορά της προσωπικής του εικόνας. Στελέχη του BJP εκτιμούν ότι περίπου το 40% της εκλογικής επιρροής του κόμματος βασίζεται στη δημοτικότητα του ίδιου του πρωθυπουργού, κυρίως μεταξύ των νέων και των φοιτητών.
Ο φόβος των social media
Με περισσότερους από 107 εκατ. ακολούθους στο X και 105 εκατ. στο Instagram, ο Μόντι θεωρείται ένας από τους πολιτικούς που αξιοποίησαν πιο αποτελεσματικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σύμφωνα με τις πηγές του Bloomberg, αντιλήφθηκε γρήγορα ότι το κίνημα μπορούσε να εξουδετερώσει αυτό ακριβώς το πλεονέκτημά του, καθώς οι νέοι χρησιμοποιούσαν πλέον τα social media για να σατιρίσουν τον ίδιο και την κυβέρνησή του.
Η αλλαγή στρατηγικής
Το βράδυ της Πέμπτης ο Μόντι έσπασε τη σιωπή του, ανακοινώνοντας νέα μέτρα για την αντιμετώπιση των διαρροών στις εξετάσεις, μεταξύ των οποίων ειδικά δικαστήρια ταχείας εκδίκασης, ενώ δημοσίευσε δύο συνεχόμενα βίντεο στο Instagram απευθυνόμενος στους νέους.
Την ίδια στιγμή, στελέχη του BJP ανησυχούσαν ότι η κρίση θα έθετε σε κίνδυνο τις διαπραγματεύσεις για τη συνταγματική αναθεώρηση που απαιτείται για την εφαρμογή του νόμου του 2023, ο οποίος προβλέπει ότι τουλάχιστον το ένα τρίτο των εδρών του κοινοβουλίου θα καταλαμβάνεται από γυναίκες.
Παρότι ο κυβερνητικός συνασπισμός διαθέτει πλειοψηφία και στα δύο σώματα του κοινοβουλίου, χρειάζεται πλειοψηφία δύο τρίτων για να περάσει η αναθεώρηση, η οποία θα αυξήσει τις έδρες σε περισσότερες από 800, από 543 σήμερα.
Οι βίαιες εικόνες των διαδηλώσεων αύξησαν, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, τις πιέσεις προς μικρότερα κόμματα να παγώσουν τη συνεργασία τους με το BJP, θέτοντας σε κίνδυνο τις απαραίτητες πολιτικές συμφωνίες.
Η τελική υποχώρηση
Το τελικό πλήγμα ήρθε όταν, την Παρασκευή και το Σάββατο, διαδηλώσεις ξέσπασαν σε δεκάδες πόλεις των βόρειων πολιτειών που αποτελούν την εκλογική βάση του BJP.
Η πίεση προς τον Μόντι να περιορίσει τις απώλειες και να προστατεύσει την πολιτική του εικόνα αυξανόταν συνεχώς.
Το απόγευμα του Σαββάτου ο Dharmendra Pradhan υπέβαλε επίσημα την παραίτησή του, προκαλώντας πανηγυρισμούς μεταξύ των διαδηλωτών.
Με την αποδοχή των βασικών αιτημάτων του κινήματος, η κυβέρνηση κατάφερε να τερματίσει τις κινητοποιήσεις και να αποκαταστήσει την ηρεμία στο Νέο Δελχί. Ωστόσο, το Cockroach Janta Party προειδοποίησε ότι η νίκη αυτή αποτελεί «μόνο την αρχή».
Όπως σημειώνει το Bloomberg, αν και η κυβέρνηση Μόντι είχε υποχωρήσει και απέναντι στις αγροτικές κινητοποιήσεις του 2020-2021, αυτή ήταν η πρώτη φορά που αντιμετώπισε ένα πανεθνικό κύμα διαμαρτυριών νέων, το οποίο επεκτάθηκε ακόμη και στις παραδοσιακές εκλογικές της βάσεις.
Χθες Κυριακή, ο Μόντι ανακοίνωσε τη σύσταση ειδικής ομάδας εργασίας για τη μεταρρύθμιση του συστήματος εξετάσεων, με επικεφαλής τον πρόεδρο της Infosys, Nandan Nilekani, επιχειρώντας να ανακτήσει την πολιτική πρωτοβουλία.