Όταν μια ομάδα Ευρωπαίων αξιωματούχων έφτασε στο Κίεβο τον περασμένο μήνα για να τιμήσει την Ημέρα Ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, έλαβε ανησυχητικά νέα, γράφουν οι New York Times.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, βασικός υποστηρικτής της χώρας, είχε οριστικοποιήσει νωρίτερα φέτος ένα δάνειο άνω των 100 δισ. δολαρίων προς την Ουκρανία. Όμως η χώρα αντιμετώπιζε πλέον ένα απροσδόκητα μεγάλο χρηματοδοτικό κενό στον αμυντικό της προϋπολογισμό, όπως ενημέρωσε ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι τους συμμάχους. Για να βγάλει τη χρονιά, θα χρειαζόταν επιπλέον 27 δισ. δολάρια.
Το αίτημα της Ουκρανίας εξέπληξε και ανησύχησε πολλούς αξιωματούχους σε ολόκληρη την Ευρώπη, σε μια στιγμή που το Κίεβο, με ανεπαρκή αντιαεροπορική άμυνα για να προστατευθεί από τις αδιάκοπες ρωσικές επιθέσεις με drones και πυραύλους, αντιμετωπίζει μία από τις πιο επικίνδυνες περιόδους από το 2022.
Οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται ότι η Ουκρανία δίνει αγώνα για την ίδια της την ύπαρξη, αλλά δεν ανέμεναν ένα τόσο μεγάλο δημοσιονομικό κενό, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες οι οποίοι, όπως και άλλοι που επικαλείται το παρόν άρθρο, μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, επειδή δεν είχαν εξουσιοδότηση να κάνουν δημόσιες δηλώσεις.
Κατ’ ιδίαν, ορισμένοι έχουν αμφισβητήσει κατά πόσο τα χρήματα δαπανώνται αποτελεσματικά, δήλωσαν δύο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, ή κατά πόσο οι ανάγκες παρουσιάζονται διογκωμένες.
Τώρα, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προσπαθούν επειγόντως να κατανοήσουν από πού προέκυψε το έλλειμμα, ποιο είναι ακριβώς το ύψος του και αν —και με ποιον τρόπο— θα πρέπει να σταλούν περισσότερα χρήματα εντός του τρέχοντος έτους. Το Κίεβο ζητά επίσης από τη Βρετανία, τον Καναδά και την Ιαπωνία να συμβάλουν στην κάλυψη του κενού.
Το αιφνιδιαστικό αίτημα απειλεί να περιπλέξει τη σχέση της Ουκρανίας με τους συμμάχους της σε μια στιγμή που χρειάζεται την υποστήριξή τους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν περιορίσει τη χρηματοδοτική στήριξη προς το Κίεβο, καθιστώντας τα ευρωπαϊκά κεφάλαια ακόμη πιο απαραίτητα. Ωστόσο, οι εθνικές κυβερνήσεις πρέπει να ισορροπήσουν τη στήριξη προς την Ουκρανία με τις εγχώριες προτεραιότητες δαπανών, διαφορετικά κινδυνεύουν να προκαλέσουν την οργή των ψηφοφόρων.
Το χρηματοδοτικό κενό του Κιέβου υπενθυμίζει με δραματικό τρόπο ότι το κόστος της στήριξης της Ουκρανίας αυξάνεται, επισημαίνουν οι New York Times. Η χώρα αντιμετωπίζει αδιάκοπες ρωσικές επιθέσεις, μεταξύ άλλων πλήγματα σε λιμάνια που της έχουν στερήσει μια σημαντική πηγή εσόδων.
Παράλληλα, διαθέτει πλέον χαμηλά αποθέματα αμερικανικής κατασκευής πυραύλων αναχαίτισης, ικανών να καταρρίπτουν βαλλιστικούς πυραύλους, και προσπαθεί να επιταχύνει την ανάπτυξη δικών της εναλλακτικών συστημάτων.
«Ο πόλεμος έχει αντικειμενικά καταστεί ακριβότερος», δήλωσε η Ολένα Προκοπένκο, Ουκρανή ειδικός στην εξωτερική πολιτική και senior fellow στο German Marshall Fund, ερευνητικό ινστιτούτο.
Είπε ότι, εάν η Ουκρανία μπορέσει να αποδείξει στις ευρωπαϊκές χώρες ότι χρειάζεται πραγματικά τα χρήματα, «πιστεύω ότι θα βρουν έναν τρόπο — για χάρη της Ουκρανίας, αλλά και για τη δική τους».
Η πηγή του δημοσιονομικού κενού παραμένει ασαφής και αποτελεί εν μέρει αντικείμενο διαφωνίας. Μιλώντας στο Κίεβο τον περασμένο μήνα, ο κ. Ζελένσκι δήλωσε ότι μέρος των δαπανών πραγματοποιήθηκε επί της θητείας του πρώην υπουργού Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ, ο οποίος είχε προωθήσει σημαντικές αλλαγές στην αμυντική βιομηχανία και απολύθηκε πρόσφατα, σε μια εξέλιξη που προκάλεσε διαδηλώσεις στους δρόμους.
Το υπουργείο Άμυνας «χρησιμοποίησε κονδύλια που είχαν προϋπολογιστεί για το τέλος του τρέχοντος έτους και, φυσικά, το συνολικό κενό ανέρχεται σε 27 δισ. δολάρια», δήλωσε ο κ. Ζελένσκι σε συνάντηση Ευρωπαίων και Βρετανών ηγετών στις 24 Αυγούστου.
Ο κ. Φεντόροφ αρνήθηκε ότι υπήρχε τόσο μεγάλο έλλειμμα κατά τη διάρκεια της θητείας του και δήλωσε ότι αυτό θα πρέπει να συνδέεται με έργα υπό τη νέα ηγεσία του υπουργείου.
Η Ουκρανία δεν έχει ακόμη δημοσιοποιήσει πλήρη ανάλυση των βραχυπρόθεσμων δημοσιονομικών αναγκών της, αν και ο κ. Ζελένσκι δήλωσε σε δημοσιογράφους τον περασμένο μήνα ότι αυτές περιλαμβάνουν όπλα, μισθούς στρατιωτών και οικογενειακές παροχές για στρατιώτες που σκοτώθηκαν εν ώρα υπηρεσίας.
Η Ροκσολάνα Πιντλάσα, επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής προϋπολογισμού της Ουκρανίας, δήλωσε ότι είχε ενημερωθεί νωρίτερα φέτος πως αναμενόταν έλλειμμα περίπου 7,5 δισ. δολαρίων. Ωστόσο, οι στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 17% τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, δήλωσε η κ. Πιντλάσα.
«Αυτά τα κενά προκύπτουν επειδή ο πόλεμος γίνεται όλο και ακριβότερος κάθε χρόνο», είπε η κ. Πιντλάσα. «Πρέπει να λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι αλλάζουν οι ρωσικές τακτικές και αυτό επιδεινώνει την κατάσταση για την Ουκρανία». Είπε ότι η αύξηση των ρωσικών επιθέσεων κατά της ουκρανικής βιομηχανίας, συμπεριλαμβανομένων των μεταλλουργικών εργοστασίων και του διαδρόμου εξαγωγής σιτηρών, είχε στερήσει από την Ουκρανία περίπου το ήμισυ των αναμενόμενων εσόδων της μόνο τον περασμένο μήνα.
Ο Ουκρανός πρωθυπουργός, Σεργκέι Κορέτσκι, έχει ζητήσει από τους βουλευτές να επιβάλουν μέτρα λιτότητας. Ωστόσο, υπάρχουν όρια στο τι μπορεί να περικοπεί.
«Δεν μπορούμε να κάνουμε συμβιβασμούς όσον αφορά τη στήριξη του στρατού μας, γιατί πρόκειται για την επιβίωσή μας», δήλωσε ο Ολεξάντρ Μερέζκο, πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων του ουκρανικού Κοινοβουλίου. Η περικοπή ορισμένων από τις μεγαλύτερες δαπάνες, όπως οι μισθοί των στρατιωτών ή οι οικογενειακές παροχές, δεν αποτελεί επιλογή, είπε. «Αυτό πρέπει να είναι ιερό για εμάς».
Πώς μπορεί να καλυφθεί το κενό;
Παρότι το χρηματοδοτικό κενό της Ουκρανίας αιφνιδίασε μεγάλο μέρος της Ε.Ε., οι Βρυξέλλες προσπαθούν να βρουν πώς θα το καλύψουν, εφόσον αυτό αποδειχθεί αναγκαίο.
Ο Βάλντις Ντομπρόβσκις, επίτροπος Οικονομίας της Ε.Ε., συνομίλησε τη Δευτέρα με τον κ. Κορέτσκι. Το πρώτο βήμα είναι «να αποκτήσουμε σαφή εικόνα της δημοσιονομικής ή χρηματοοικονομικής κατάστασης», δήλωσε ο Μπάλας Ούιβαρι, εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μετά τη συνάντηση.
Ο κ. Ζελένσκι έχει διατυπώσει προτάσεις για το πώς θα μπορούσε να βοηθήσει η Ευρώπη, μεταξύ άλλων με την επίσπευση της εκταμίευσης του δανείου προς την Ουκρανία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση οριστικοποίησε τον Απρίλιο αυτό το τεράστιο δάνειο προς την Ουκρανία μόνο έπειτα από μια δύσκολη πολιτική διαδικασία. Η γραμμή χρηματοδότησης, ύψους άνω των 100 δισ. δολαρίων, πρόκειται να εκταμιευθεί σε διάστημα δύο ετών, κατά το ήμισυ το 2026 και κατά το ήμισυ το 2027.
Η ταχύτερη εκταμίευσή του ενδέχεται να είναι η μόνη εφαρμόσιμη επιλογή για την άμεση διοχέτευση περισσότερων χρημάτων στην Ουκρανία, συμφώνησαν οκτώ Ευρωπαίοι διπλωμάτες και αξιωματούχοι. Ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν υποστηρίξει ότι διαμορφώνεται δυναμική υπέρ ενός τέτοιου σχεδίου.
«Θα συνεχίσουμε να παρέχουμε χρηματοδότηση μέσω του δανείου στήριξης προς την Ουκρανία και, όπου είναι δυνατόν, θα επισπεύδουμε τη διάθεση αυτών των κεφαλαίων όταν υπάρχει ανάγκη», δήλωσε η Χέλεν ΜακΈντι, υπουργός Εξωτερικών της Ιρλανδίας, μετά τη συνάντηση των υπουργών Άμυνας την περασμένη εβδομάδα.
Αυτό απέχει πολύ από το να έχει συμφωνηθεί, δεδομένου ότι οι αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μόλις τώρα αξιολογούν το μέγεθος του χρηματοδοτικού κενού. Επιπλέον, θα δημιουργούσε ένα ακόμη πρόβλημα: λιγότερα χρήματα για το δεύτερο μισό του επόμενου έτους.
Η Ουκρανία πιέζει επίσης την Ευρωπαϊκή Ένωση να κατασχέσει ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία — έναν τρόπο για να συγκεντρωθεί γρήγορα ένα ακόμη μεγαλύτερο χρηματοδοτικό πακέτο.
Περισσότερα από 200 δισ. δολάρια σε δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία βρίσκονται στο χρηματοοικονομικό αποθετήριο Euroclear, στο Βέλγιο. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξέτασαν πέρυσι την κατάσχεση αυτών των κεφαλαίων και τη χρήση τους ως εγγύηση για ένα δάνειο προς την Ουκρανία, αλλά το σχέδιο κατέρρευσε την τελευταία στιγμή λόγω αντιδράσεων από το Βέλγιο και άλλες χώρες.
Τώρα, η Σουηδία και άλλες χώρες της Ε.Ε. προσπαθούν να επαναφέρουν την ιδέα της χρήσης αυτών των χρημάτων ως εγγύησης για τη στήριξη της Ουκρανίας, χωρίς να εξαντληθούν οι εθνικοί προϋπολογισμοί.
Ωστόσο, τα εμπόδια που ανέτρεψαν το προηγούμενο σχέδιο παραμένουν. Το σημαντικότερο είναι ότι το Βέλγιο εξακολουθεί να είναι επιφυλακτικό, καθώς ανησυχεί ότι η κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων ενός ξένου κράτους θα μπορούσε να προκαλέσει χρηματοοικονομική κρίση, στέλνοντας το μήνυμα ότι ξένα κεφάλαια μπορούν να κατασχεθούν για πολιτικούς λόγους και οδηγώντας τους καταθέτες να αποσύρουν τα χρήματά τους από το Euroclear και άλλα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.