Η γεωπολιτική των δασμών και η οικονομική εξίσωση  

Πρώτα απ’ όλα, μια υποθετική ερώτηση.

Θα μπορούσατε να φαντασθείτε ποτέ τον Άρειο Πάγο να βγάζει μια απόφαση με την οποία θα ακύρωνε ένα μέτρο πολιτικής για το οποίο η όποια ελληνική κυβέρνηση  επικαλείτο λόγους εθνικής ασφάλειας; 

Η απάντηση θα πρέπει να είναι αρνητική, με βάση τη μέχρι σήμερα εμπειρία. Όμως, στις ΗΠΑ, το Ανώτατο Δικαστήριο με πλειοψηφία ακύρωσε τους δασμούς που είχε επιβάλει ο πρόεδρος Τραμπ, επικαλούμενος μια παλιά πράξη περί διεθνούς έκτακτης οικονομικής ανάγκης (IEEPA). Κι αυτό παρότι η πλειοψηφία των δικαστών είναι συντηρητικοί. 

Μ' αυτή την κίνηση, το Ανώτατο Δικαστήριο απέδειξε ότι υπάρχει ακόμη διάκριση των εξουσιών στις ΗΠΑ, παρότι προφανώς γνώριζε ότι αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική θέση των ΗΠΑ έναντι της Κίνας, κυρίως, και δευτερευόντως άλλων ξένων χωρών.

Οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ γνωρίζουν ότι οι ΗΠΑ και η Κίνα βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις για μια ευρεία γκάμα θεμάτων τα οποία εικάζεται ότι περιλαμβάνουν οικονομικά θέματα, την Ταϊβάν και οπλικά συστήματα. Ο Τραμπ χρησιμοποιούσε τους δασμούς υπό τον IEEPA για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση του, δημιουργώντας μεγαλύτερα προβλήματα στην Κίνα από την αύξηση του πληθωρισμού στις ΗΠΑ.    

Είναι λοιπόν λογικό η απόφαση να μην άρεσε στον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος θεωρούσε ότι έκανε το σωστό για τα συμφέροντα της χώρας του και γι’ αυτό δήλωσε ότι ευνοεί την Κίνα. Όμως, η κυβέρνηση έσπευσε να συμμορφωθεί αφού εκεί δεν «καθαρογράφουν» τις αποφάσεις ενώ παράλληλα πέταξε το μπαλάκι ενδεχόμενων επιστροφών δασμών για Αμερικανούς καταναλωτές και άλλους στα κατώτερα δικαστήρια. Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου δεν θίγει το θέμα των αποζημιώσεων.

Τίποτα δεν είναι τυχαίο. Για τον Τραμπ και μια σειρά Αμερικανών αξιωματούχων, ο κόσμος έχει αλλάξει μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Το ελεύθερο εμπόριο υπηρέτησε τα συμφέροντα των ΗΠΑ και της Ευρώπης, συμβάλλοντας στην οικονομική τους ευμάρεια και στη νίκη επί της Σοβιετικής Ένωσης. Όμως, η Σοβιετική Ένωση δεν υπάρχει πλέον και η Ρωσία δεν συνιστά σοβαρή στρατιωτική απειλή για τις ΗΠΑ όπως αποδείχθηκε στην Ουκρανία κατ’ αυτούς.   

Η Κίνα είναι ο μεγάλος αντίπαλος αλλά χρειάζεται ξένες αγορές για να εξάγει τα βιομηχανικά και άλλα προϊόντα της και να προσελκύει ξένες επενδύσεις ώστε να αναπτύσσεται με ικανοποιητικούς ρυθμούς. Η αμερικανική είναι η μεγαλύτερη αγορά για τα κινεζικά προϊόντα και οι αμερικανικές εταιρείες έχουν ρίξει πολλά λεφτά στην Κίνα για επενδύσεις. 

Υπάρχει η οικονομική αλληλεξάρτηση αλλά από ένα σημείο και μετά καθίσταται γεωπολιτική αδυναμία για τις ΗΠΑ, όπως λέει ο Τζορτζ  Φρίντμαν. Αυτό οδήγησε στην ενεργοποίηση των δασμών από τον Τραμπ για την προστασία των αμερικανικών επιχειρήσεων. 

Επομένως, η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου έχει γεωπολιτικές προεκτάσεις, παρότι ο Τραμπ δήλωσε ότι θα κάνει χρήση άλλων διατάξεων για να επιβάλει νέους δασμούς. 

Ήδη, η επιβολή νέων παγκόσμιων δασμών ύψους 15% με βάση τη Διάταξη 122 για τις επόμενες 150 μέρες οδηγεί τον μέσο πραγματικό δασμολογικό συντελεστή κοντά στο 15%, εκεί που ήταν δηλαδή πριν από την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, σύμφωνα με το Bloomberg Economics.

Όμως, υπάρχουν νικητές και ηττημένοι. Στους νικητές περιλαμβάνονται η Βραζιλία, η οποία κερδίζει από τη μείωση του μέσου συντελεστή κατά 13,6 ποσοστιαίες μονάδες, η Κίνα κατά 7,1 μονάδες και επιπλέον το Βιετνάμ, η Ταϊλάνδη και η Μαλαισία.

Αντίθετα, στους ηττημένους ανήκουν οι σύμμαχοι των ΗΠΑ, δηλαδή η ΕΕ, η Βρετανία και η Ιαπωνία, που μετακινούνται στον υψηλότερο συντελεστή 15%, σύμφωνα με τους FT.

Στους χαμένους είναι επίσης όλοι εκείνοι στην αγορά οι οποίοι περίμεναν λιγότερη αβεβαιότητα.