Από το Στενό του Ορμούζ στο... Στενό του Βοσπόρου

Το Ιράν δεν θα χρεώνει τα άδεια πλοία και οι πληρωμές σε κρυπτονομίσματα αποσκοπούν προφανώς στην παράκαμψη των Δυτικών κυρώσεων.

Ερωτηθείς σχετικά από το ABC, ο πρόεδρος Τραμπ χαρακτήρισε την επιβολή διοδίων «υπέροχη» και πρόσθεσε: «Σκεφτόμαστε να το κάνουμε ως κοινή επιχείρηση. Είναι ένας τρόπος να το εξασφαλίσουμε -και να τα προστατεύσουμε από πολλούς άλλους».

Κάπου 20 εκατ. βαρέλια διακινούνταν μέσω του Ορμούζ  ημερησίως πριν από τον πόλεμο, χωρίς διόδια. Κάπου 3,7 εκατ. βαρέλια περνάνε καθημερινά μέσω των Στενών του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, όπως φαίνεται στο γράφημα.  

Προσπερνάμε την επίπτωση που θα έχουν τα διόδια στη διεθνή τιμή του πετρελαίου, καθώς εκτιμάται ότι θα είναι μικρή, με τις χώρες του Κόλπου να απορροφούν το 80% με 95% των διοδίων, σύμφωνα με το Bruegel. Το ετήσιο κόστος για 20,4 εκατ. βαρέλια τη μέρα εκτιμάται μεταξύ 6 και 14 δισ. δολαρίων.  Από την άλλη πλευρά, η αύξηση της προσφοράς  από το Ορμούζ θα συμπιέσει τις διεθνείς τιμές. 

Όμως, υπάρχουν περιπλοκές. Κατ’ αρχάς τα διόδια θα ωφελήσουν τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC), τους οποίους αρκετές Δυτικές χώρες έχουν χαρακτηρίσει τρομοκρατική οργάνωση. Ως εκ τούτου, όσοι τους καταβάλλουν διόδια μπορεί να βρουν τον μπελά τους και να κληθούν να πληρώσουν πρόστιμα ενώ ίσως έχουν θέματα με την ασφάλιση των πλοίων τους, σύμφωνα με το Bruegel.

Όμως, το μεγάλο πρόβλημα είναι άλλο και έχει ελληνικό ενδιαφέρον. Η πληρωμή διοδίων παραβιάζει τον διεθνή νόμο για τον οποίο όλοι κόπτονται (υποτίθεται). Σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, το Στενό του Ορμούζ συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και όλα τα πλοία δικαιούνται ελεύθερης διέλευσης (transit) χωρίς εμπόδια. Δεν είναι το ίδιο με τη Διώρυγα του Σουέζ, όπου η διεθνής συμφωνία προβλέπει ελεύθερη χρήση αλλά και την επιβολή κάποιου διοδίου από τον ιδιοκτήτη Οργανισμό για τη χρήση των υποδομών του.

Αν όμως το Ιράν μπορεί να επιβάλει διόδια με τις ευλογίες ή μη των ΗΠΑ, γιατί να μη σκεφτούν να κάνουν το ίδιο χώρες με Στενά όπως η γείτονα Τουρκία; Όταν μάλιστα θα μπορούν να αποκομίζουν αρκετά δισ. δολάρια κάθε χρόνο και επιπλέον να αποκτήσουν γεωπολιτικά οφέλη; Ως γνωστόν, τα Στενά των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου με τη θάλασσα του Μαρμαρά αποτελούν τη μοναδική θαλάσσια διασύνδεση της Μαύρης Θάλασσας με τη Μεσόγειο. Τα Στενά διέπονται από τη Συνθήκη του Μοντρέ του 1936, η οποία απαγορεύει ρητά την επιβολή τελών διέλευσης. Όμως, επιτρέπει την επιβολή τελών για υπηρεσίες διάσωσης, ελέγχους κ.λπ.  Πράγματι, η Τουρκία επιβάλλει τέτοια τέλη αλλά είναι χαμηλά προς το παρόν.

Για να εισπράττει αρκετά δισ. δολάρια ετησίως από τα τέλη διέλευσης πλοίων, η Τουρκία σχεδιάζει τη δημιουργία μιας  παράλληλης τεχνητής διώρυγας μήκους 45 χιλιομέτρων, η οποία θα συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με τη Θάλασσα του Μαρμαρά. Σ’ αυτή θα μπορεί να επιβάλλει τέλη διέλευσης και γενικά να κάνει ό,τι θέλει καθώς δεν θα διέπεται από καμία Συνθήκη, γιατί θα είναι τεχνητή διώρυγα.

Αν όμως το Ιράν επιβάλει τέλη διέλευσης στα πλοία που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ, παραβιάζοντας το Δίκαιο της Θάλασσας, γιατί να μην κάνουν το ίδιο κι άλλοι όπως η Τουρκία; Αντί να περιμένει πότε θα τελειώσει η τεχνητή διώρυγα, θα μπορούσε να αυξήσει αρκετά τα σημερινά τέλη για υπηρεσίες διάσωσης κ.λπ. και να επιβάλει τέλη διέλευσης για πρώτη φορά. 

Το τελευταίο θα μπορούσε να γίνει στο πλαίσιο της αναθεώρησης της Συνθήκης του Μοντρέ. Η ίδια η Συνθήκη προβλέπει τη δυνατότητα αναθεώρησης πέντε χρόνια μετά την ισχύ της αλλά δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα.

Κοντολογίς, η πρωτοβουλία του Ιράν για διόδια στο Στενό του Ορμούζ, αν γίνει αποδεκτή, παραβιάζει τον διεθνή νόμο και δίνει την ευκαιρία σε χώρες όπως η Τουρκία να κάνουν το ίδιο. Με δεδομένο το γεωπολιτικό πλεονέκτημα και το δυνητικό δημοσιονομικό όφελος που δίνει μια τέτοια κίνηση, τα συμφέροντα της Ελλάδας θίγονται.