Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ θέλει μια διαλυμένη Ευρώπη, στην οποία η Αμερική θα διατηρεί διμερείς σχέσεις με όποια κράτη θεωρεί ότι μπορούν να εξυπηρετήσουν τις νέες γεωπολιτικές βλέψεις της.
Όπως επισημαίνει ο πρώην αρχισυντάκτης της ιταλικής «Λα Ρεπούμπλικα» και συγγραφέας Μαουρίτσιο Μολινόρι, οι προσπάθειες της Κίνας, της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών να ανατρέψουν τη διεθνή τάξη ασφαλείας δημιουργούν ένα επίπεδο παγκόσμιας αβεβαιότητας και αναταραχής που περιθωριοποιεί την Ευρωπαϊκή Ένωση και την εκθέτει σε πρωτοφανείς κινδύνους.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είναι η κύρια πηγή αυτής της αναταραχής. Οι απειλές του να καταλάβει τη Γροιλανδία δεν αφορούν μόνο τη Δανία, αλλά ολόκληρη την Ευρώπη, την ώρα που οι δασμοί του αναταράσσουν το διεθνές εμπόριο.
Από την άλλη πλευρά, η απόφαση του Τραμπ να επιτεθεί στο Ιράν χωρίς να ενημερώσει τους συμμάχους του, όπως όλοι βλέπουμε, οδήγησε σε πυρκαγιά σε ολόκληρη την περιοχή και σε άνοδο των τιμών της ενέργειας. Και η υποστήριξη της Ουάσιγκτον στην ακροδεξιά της Ευρώπης προκαλεί σύγχυση στις κυβερνήσεις που εργάζονται για να υπερασπιστούν το κέντρο ενάντια στα ιδεολογικά άκρα.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες και πολίτες αισθάνονται όλο και περισσότερο ότι ο Τραμπ βλέπει τους συμμάχους ως βάρη ή ακόμα και αντιπάλους.
H προσέγγιση του Τραμπ στον πόλεμο στην Ουκρανία είναι ίσως η πιο ισχυρή απειλή για τη διατλαντική εμπιστοσύνη και αλληλεγγύη. Οι ευρωπαϊκές χώρες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν επιτέθηκε στην Ουκρανία επειδή θέλει να αναδιαμορφώσει την τάξη ασφαλείας μετά τον Ψυχρό Πόλεμο με τρόπο που να ενισχύει τη Ρωσία και να αποδυναμώνει την ΕΕ.
Οι στρατιωτικές εκστρατείες και οι ενέργειες δολιοφθοράς στον κυβερνοχώρο από τη Ρωσία έχουν ενισχύσει αυτή την αντίληψη. Ρωσικά αεροσκάφη, πύραυλοι και μη επανδρωμένα drones έχουν διεισδύσει στον εναέριο χώρο της ΕΕ και πλήττουν τη λειτουργία μεγάλων αεροδρομίων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του Μονάχου και της Κοπεγχάγης. Τα ανοίγματα του Τραμπ προς τη Μόσχα και η απορριπτική στάση απέναντι στο Κίεβο έχουν προκαλέσει απογοήτευση και αποξένωση στην Ευρώπη.
H Ρωσία πλησιάζει επίσης την Κίνα, γεγονός που υποδηλώνει σε πολλούς στην Ευρώπη ότι η Μόσχα και το Πεκίνο αντιπροσωπεύουν όλο και περισσότερο μια ενιαία στρατηγική πρόκληση. Το 2024, τα κινεζικά στρατεύματα εκπαιδεύτηκαν για ασκήσεις ειδικών επιχειρήσεων στη Λευκορωσία, φέρνοντας την απειλή της Κίνας πιο κοντά στην ήπειρο. Και το Πεκίνο υποστήριξε έμμεσα τον πόλεμο του Πούτιν στην Ουκρανία.
Στα μάτια πολλών στην Ευρώπη, ο Τραμπ ευθυγραμμίζεται με τον Πούτιν και τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ στην προσπάθεια να διαλύσει τη φιλελεύθερη διεθνή τάξη -μια απότομη απόκλιση από τον προκάτοχό του, τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν, ο οποίος συνεργάστηκε με την Ευρώπη για να υπερασπιστεί αυτή την τάξη.
Πιθανά σενάρια
Η συμπαιγνία μεταξύ Πούτιν, Τραμπ και Σι θα μπορούσε να έχει τρία πιθανά αποτελέσματα, τα οποία είναι όλα ανεπιθύμητα στις Βρυξέλλες. Ο κόσμος θα μπορούσε να διολισθήσει προς έναν άλλο πόλεμο μεγάλων δυνάμεων. Οι τρεις ηγέτες θα μπορούσαν να καταλήξουν σε συμφωνία παρόμοια με εκείνη της διάσκεψης της Γιάλτας του 1945, η οποία θα οδηγούσε στη δημιουργία νέων σφαιρών επιρροής. Ή το διεθνές σύστημα θα μπορούσε να διαβρωθεί αφήνοντας πίσω έναν κόσμο στον οποίο βασιλεύει μόνο ο νόμος της ζούγκλας. Καθένα από αυτά τα σενάρια αποτελεί σοβαρή απειλή για την Ευρώπη.
Μια σύγκρουση μεγάλων δυνάμεων θα ανάγκαζε την ΕΕ να πάρει θέση, φέρνοντας ενδεχομένως την Ευρώπη αντιμέτωπη με μία ή περισσότερες εξωτερικές δυνάμεις. Μια διαίρεση του κόσμου σε νέες σφαίρες επιρροής θα μπορούσε να αφήσει την Ευρώπη θύμα, επειδή η ήπειρος θα μπορούσε να χωριστεί καθώς οι χώρες παρασύρονται σε ξεχωριστές τροχιές. Και το συνεχιζόμενο παγκόσμιο χάος θα άφηνε την ήπειρο ασταθή και θα έθετε σε κίνδυνο τις πιθανότητές της για ευημερία.
Είναι πλέον σαφές ότι η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει μια σειρά εξωτερικών προκλήσεων που απειλούν την ίδια την ύπαρξή της. Τον Δεκέμβριο του 2025, αξιωματούχοι του Πενταγώνου είπαν σε Ευρωπαίους διπλωμάτες ότι η ήπειρος πρέπει να αναλάβει την ηγεσία του ΝΑΤΟ έως το 2027, υποδηλώνοντας ότι η διατλαντική συμμαχία μπορεί να πλησιάζει στο τέλος της.
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ταυτόχρονα έναν οξύ κίνδυνο εκ των έσω. Η οικονομική ανασφάλεια και η μετανάστευση τροφοδοτούν έναν λαϊκιστικό εθνικισμό που θα μπορούσε να αποδυναμώσει, αν όχι να διαλύσει, το σχέδιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Τα ακροδεξιά κόμματα κερδίζουν έδαφος σε όλη την ήπειρο και επιδιώκουν να επιστρέψουν την εξουσία από τις Βρυξέλλες στις εθνικές πρωτεύουσες. Οι λαϊκιστικές δυνάμεις υπονομεύουν τη συλλογική βούληση της ΕΕ, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο δύσκολο για τους Ευρωπαίους να αναλάβουν την ευθύνη για τη δική τους ασφάλεια.
Οι Ευρωπαίοι έχουν μόνο μία επιλογή για να ανταποκριθούν αποτελεσματικά σε αυτές τις διπλές απειλές: πρέπει να ολοκληρώσουν το σχέδιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Το μεγάλο αυτό θέμα, όμως, θα είναι το αντικείμενο της προσεχούς αρθρογραφίας μας.