Αντ. Κεφαλάς: Η χειμερία νάρκη μας & η νέα απειλή

Στις 17/09/07 η όποια κυβέρνηση θα βρεθεί αντιμέτωπη με πάγια προβλήματα. Όλες οι λύσεις προσκρούουν στο -κατά τα φαινόμενα- ανυπέρβλητο εμπόδιο του πλέγματος της κομματικοκρατίας & της γραφειοκρατίας. Αβέβαιο το διεθνές περιβάλλον, αδύναμες οι κεντρικές τράπεζες να ελέγξουν τη ρευστότητα. Γράφει ο Αντώνης Κεφαλάς.

Δημοσιεύθηκε: 13 Σεπτεμβρίου 2007 - 08:06

Αντ. Κεφαλάς: Η χειμερία νάρκη μας & η νέα απειλή

του Αντώνη Κεφαλά

Στις 17 Σεπτεμβρίου 2007 η όποια κυβέρνηση θα βρεθεί αντιμέτωπη με γνωστά και πάγια προβλήματα που σέρνονται εδώ και χρόνια. Όλες οι λύσεις προσκρούουν στο -κατά τα φαινόμενα- ανυπέρβλητο για τον πολιτικό κόσμο εμπόδιο του πλέγματος της κομματικοκρατίας και της γραφειοκρατίας.

Έτσι:

Οι υπουργοί και οι υφυπουργοί θα μάχονται για τις αρμοδιότητες και για την πρωθυπουργική εύνοια.

Όσοι υπουργοί και υφυπουργοί δεν κατέχουν το αντικείμενό τους -και ίσως όχι οι μόνοι- θα παραμένουν αιχμάλωτοι της δημόσιας διοίκησης.

Το Ασφαλιστικό θα αποτελεί αντικείμενο κομματικής και ταξικής διαμάχης, χωρίς άμεση και μακρόχρονα βιώσιμη λύση.

Το ΕΣΥ, το ΙΚΑ, ο ΟΑΕΔ, ο ΟΣΕ, τα ΗΛΠΑΠ, η ΕΘΕΛ και ο ΗΣΑΠ θα εξακολουθούν να παρέχουν άθλιες υπηρεσίες, να δημιουργούν ελλείμματα και να χρησιμεύουν ως κομματικά καταφύγια.

Η ΔΕΗ θα αδυνατεί να προσφέρει εγγυημένες υπηρεσίες και το φάσμα της ενεργειακής ανεπάρκειας θα κινδυνεύει να αποτελέσει καθημερινή πραγματικότητα.

Οι συνταξιούχοι θα εξακολουθούν να λαμβάνουν συντάξεις ντροπής.

Το δημοσιονομικό θα εξακολουθήσει να απαιτεί σκληρά μέτρα και συνεχή προσπάθεια - διαφορετικά η διολίσθηση στα μεγάλα ελλείμματα θα είναι και εύκολη και γρήγορη.

Η χαμηλή ανταγωνιστικότητα θα παραμένει ένα τεράστιο πρόβλημα - όπως περίτρανα αποδεικνύει το διαρκώς και επικίνδυνα διευρυνόμενο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Τα γνωστά σκάνδαλα θα τρενάρουν και θα αποτελούν ως προς τις εντυπώσεις κύριο πεδίο κομματικής αντιπαράθεσης. Θα αποπροσανατολίζουν, έτσι, από τα βαθύτερα αίτιά τους και τα πραγματικά προβλήματα της χώρας.

Όλα αυτά συνθέτουν την εικόνα μιας οικονομίας που πορεύεται πάνω σε... αναμμένα κάρβουνα -ή στην κόψη του ξυραφιού- και μιας κοινωνίας με σκληρά δοκιμαζόμενη συνοχή. Και ενός χρηματιστηρίου που...

---Το αβέβαιο διεθνές περιβάλλον

...Ενός χρηματιστηρίου που είναι πλέον απόλυτα ευάλωτο στις διεθνείς εξελίξεις, οι οποίες κινούνται πλέον μέσα σ’ ένα πρωτόγνωρο και ιδιαίτερα αβέβαιο περιβάλλον.

Η πρωτοκαθεδρία των ξένων στο ελληνικό χρηματιστήριο έχει αυξήσει τη ρευστότητά του. Το βάθος του παραμένει μικρό - κυρίως ως αποτέλεσμα της περιορισμένης διεθνούς ανταγωνιστικής εμβέλειας της ελληνικής οικονομίας αλλά και των υπερβολών του 1999 - 2000. Μικρές κινήσεις των ξένων hedge funds και των εταιρειών ιδιωτικού κεφαλαίου επιφέρουν μεγάλες αναταράξεις στο Χ.Α.

Το βασικό πρόβλημα που έχει προκύψει από τον Αύγουστο του 2007 -και για το οποίο είχαν έγκαιρα γίνει προβλέψεις που αγνοήθηκαν σχεδόν από τους πάντες- είναι διπλό.

Κατ’ αρχάς, η τμηματοποίηση του ρίσκου, με την τιτλοποίηση και στη συνέχεια με την ένταξη στους τίτλους διαφόρων πρόσθετων και συνδεδεμένων χρηματοπιστωτικών προϊόντων -η συμπεριφορά των οποίων ήταν επίσης συνδεδεμένη με άλλους παράγοντες- έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου κανένας δεν γνωρίζει τι ρίσκο κατέχει ο ίδιος και τι ρίσκο κατέχουν οι άλλοι.

Η άρνηση των τραπεζών να δανείσουν η μία την άλλη, ακόμη και για μερικές ώρες (overnight), είναι μία σαφής απόδειξη αυτού του προβλήματος. Στην πράξη, η πολυπλοκότητα των προϊόντων σε συνδυασμό με τις άστοχες -όπως αποδεικνύεται τώρα- εκτιμήσεις του ρίσκου (ratings) από τις αρμόδιες εταιρείες δεν επιτρέπει την αποτίμηση της σημερινής αξίας των προϊόντων (mark to market), οπότε και την εκτίμηση των πραγματικών απωλειών που έχουν υποστεί οι διάφοροι επενδυτές, των τραπεζών συμπεριλαμβανομένων. Πολύ απλά δεν υπάρχει... αγορά!

Η έκταση της κρίσης θα αργήσει, έτσι, να φανεί. Εξάλλου, κάθε κομμάτι της τιτλοποίησης φέρει διαφορετική τιμή ανάλογα με το ρίσκο - καθώς η συνένωση (bundling) έγινε μεν για δάνεια υποβαθμισμένης ποιότητας, αλλά ο βαθμός του ρίσκου δεν ήταν ίδιος για όλα. Υπάρχει, όμως, και ένας επιπλέον λόγος: ο μεγάλος όγκος των υποβαθμισμένων στεγαστικών δανείων θα έρθει στην αγορά τον Οκτώβριο του 2007. Τότε είναι η στιγμή που τα οικονομικά αδύναμα νοικοκυριά θα κληθούν να καταβάλουν υψηλότερα τοκοχρεολύσια. Και τότε θα φανεί η έκταση της κρίσης. Κατά μερικές εκτιμήσεις το ποσό αυτό ανέρχεται σε 1 τρισ. δολάρια.

---Η μορφή της κρίσης

Το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι οι κεντρικές τράπεζες δεν ελέγχουν πλέον τη ρευστότητα του παγκόσμιου συστήματος. Μπορούν να δώσουν ρευστότητα στο σύστημα (και το έκαναν μέσα στον Αύγουστο), προκειμένου να αποφύγουν την ανοιχτή εκδήλωση της κρίσης και τη δημιουργία πανικού. Χαρακτηριστικό είναι ότι η Fed μείωσε το επιτόκιο με το οποίο οι τράπεζες μπορούσαν να δανειστούν από αυτήν και, ταυτόχρονα, αύξησε την περίοδο του δανεισμού σε 30 ημέρες. Μερικές ημέρες μετά έκανε ένα βήμα ακόμη και μείωσε το επιτόκιο με το οποίο τα μεγάλα bond houses μπορούσαν να δανειστούν έντοκα γραμμάτια του αμερικανικού δημοσίου.

Μέσα σε δέκα ημέρες περίπου, η συνδυασμένη αντίδραση της Fed και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) έριξε στην αγορά γύρω στα 300 δισ. δολάρια. Παρότι θεωρητικά η Ευρώπη είναι λιγότερο ευάλωτη από τις ΗΠΑ στο πρόβλημα των subprime δανείων, η ΕΚΤ έδωσε στην αγορά περίπου τα 2/3 του συνόλου. Αυτό ίσως να συνδέεται με τα υψηλότερα αποθέματα ασφαλείας που απαιτείται να διακρατεί το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα. Ίσως και να συνδέεται με φόβους της ΕΚΤ που δεν έχουν γίνει γνωστοί.

Η αύξηση της παγκόσμιας ρευστότητας, όμως, προέρχεται από τις χώρες της Άπω Ανατολής. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Goldman Sachs, τις οποίες αναφέρει το ”Economist”, μέσα στο 2006 η προσφορά χρήματος αυξήθηκε κατά 20% στην Κίνα, κατά 51% στη Ρωσία και κατά 24% στην Ινδία. Συνδυασμένα, αυτός ο ρυθμός ανέρχεται στο 20% και είναι τρεις φορές μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ, στον Καναδά και στην Αυστραλία. Και ενώ τα επιτόκια έχουν σταδιακά αυξηθεί στις τελευταίες αυτές χώρες, τα επιτόκια στην Άπω Ανατολή σχεδόν δεν έχουν κουνηθεί. Μοναδική και οριακή ανακούφιση δίνεται από τη μικρή ανατίμηση των νομισμάτων τους.

Με την προσφορά χρήματος ανεξέλεγκτη, το φάσμα του πληθωρισμού δεν μπορεί να είναι μακριά - και δεν είναι. Το πρόβλημα, εξάλλου, δεν γίνεται να αντιμετωπιστεί στο επίπεδο των κρατικών κεντρικών τραπεζών της Δύσης.

Όπως τονίζει το ”Business Week”, όλοι γνωρίζουν ότι υπάρχουν τίτλοι (ομόλογα) διαφόρων μορφών που εκδόθηκαν με αντίκρισμα υποβαθμισμένα ή ακόμη και απατηλά στεγαστικά, αλλά κανείς δεν ξέρει ποιος τα κρατά και σε ποιο μέγεθος. Όλοι φοβούνται όλα και -κατά τη γνωστή λαϊκή θυμοσοφία- ”τα σ... θα πέσουν στον ανεμιστήρα” τον Οκτώβριο.

---Μία ένδειξη και οι εκλογές

Τούτη τη στιγμή εκκρεμεί η χορήγηση δανείων ύψους 330 δισ. δολαρίων από τις τράπεζες στις εταιρείες ιδιωτικού κεφαλαίου για την υλοποίηση εξαγορών. Οι τράπεζες θα ήθελαν να κάνουν πίσω. Δεν μπορούν, θα είναι αθέτηση υπόσχεσης και θα εντείνει την αβεβαιότητα, ίσως και τον πανικό. Το τελικό ποσό που θα διατεθεί θα είναι μία ένδειξη της έκτασης του φόβου που διακατέχει το τραπεζικό σύστημα.

Η παραδοσιακή σοφία που θέλει τη Δεξιά να ανεβάζει το χρηματιστήριο και την Αριστερά να το ρίχνει δεν φαίνεται να ισχύει πλέον. Μέσα στην τεράστια διεθνή αβεβαιότητα οι ελληνικές εκλογές δεν έχουν καμία σημασία για τους επενδυτές. Εξάλλου, δεν τα κατάφεραν άσχημα και με το ΠΑΣΟΚ. Θα περιμένουν και θα δουν - αν οι διεθνείς συνθήκες το επιτρέψουν. Διαφορετικά... θα δούμε την κρίση από πολύ κοντά.

Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.