Μία στο καρφί και μία στο πέταλο με την Τουρκία η ΕΕ

Υπάρχουν στιγμές που η Ευρωπαϊκή Ένωση μοιάζει να παραδέχεται την πραγματικότητα και ταυτόχρονα να αρνείται να αναλάβει τις συνέπειές της. Η νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Τουρκία είναι ένα τέτοιο παράδειγμα.

Το κείμενο που συνέταξε ο Ισπανός ευρωβουλευτής Νάτσο Σάντσες Αμόρ δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Περιγράφει μια χώρα που απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τις ευρωπαϊκές αξίες, μια χώρα όπου το κράτος δικαίου υποχωρεί, τα δικαιώματα περιορίζονται και η αντιπολίτευση βρίσκεται υπό διαρκή πίεση.

Η κριτική είναι συντριπτική. Για τον Εκρέμ Ιμάμογλου. Για το CHP. Για τους δημοσιογράφους. Για τους ακαδημαϊκούς. Για τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Για όλους όσοι βρίσκονται απέναντι στην εξουσία του Ταγίπ Ερντογάν.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι για πρώτη φορά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στρέφεται και κατά της ίδιας της Ευρώπης. Κατηγορεί θεσμούς και κράτη-μέλη για σιωπή απέναντι στη δημοκρατική οπισθοδρόμηση της Τουρκίας και τους καλεί να γίνουν πιο ηχηροί.

Η εικόνα συμπληρώνεται από τις αναφορές στην Ελλάδα και την Κύπρο. Η «Γαλάζια Πατρίδα» καταγγέλλεται. Το casus belli χαρακτηρίζεται απαράδεκτο. Οι παραβιάσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων κρατών-μελών της Ένωσης καταγράφονται με σαφήνεια. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο απορρίπτεται. Η κατοχή του 37% της Κύπρου υπενθυμίζεται. Οι αμφισβητήσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων κατονομάζονται.

Με άλλα λόγια, το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο περιγράφει μια χώρα που όχι μόνο απομακρύνεται από τη δημοκρατία, αλλά ταυτόχρονα αμφισβητεί εμπράκτως δύο κράτη-μέλη της Ένωσης και θέτει υπό αμφισβήτηση τμήματα των εξωτερικών συνόρων της.

Θα περίμενε κανείς ότι το συμπέρασμα είναι αυτονόητο. Όμως, δεν είναι.

Διότι αμέσως μετά ακολουθεί η πολιτική κυβίστηση.

Η έκθεση διαπιστώνει ότι η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας παραμένει παγωμένη και δεν μπορεί να επανεκκινήσει υπό τις παρούσες συνθήκες. Αναγνωρίζει ότι η χώρα απομακρύνεται διαρκώς από τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Παραδέχεται ότι υπάρχουν σοβαρά ελλείμματα εμπιστοσύνης. Καταγράφει την επιθετική συμπεριφορά της απέναντι σε Ελλάδα και Κύπρο.

Και παρ' όλα αυτά, προτείνει στενότερη στρατηγική συνεργασία με την Άγκυρα και ζητά να διερευνηθούν νέες δυνατότητες συμμετοχής της Τουρκίας στις σημερινές και μελλοντικές πολιτικές ασφάλειας και άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πρόκειται για μία κραυγαλέα αντίφαση.

Η Ευρώπη δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται την Τουρκία αρκετά ώστε να τη θεωρεί υποψήφιο μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας. Δεν την εμπιστεύεται αρκετά ώστε να ανοίξει ξανά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Δεν την εμπιστεύεται αρκετά ώστε να θεωρεί ότι σέβεται το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις σχέσεις καλής γειτονίας.

Την εμπιστεύεται όμως αρκετά ώστε να συζητά μαζί της για τη δική της άμυνα. Την εμπιστεύεται αρκετά ώστε να τη θεωρεί πιθανό εταίρο στην οικοδόμηση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Την εμπιστεύεται αρκετά ώστε να της αναγνωρίζει ρόλο στη θωράκιση της Ευρώπης.

Η ίδια Τουρκία που, σύμφωνα με την έκθεση, διατηρεί το casus belli κατά της Ελλάδας. Η ίδια Τουρκία που αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα κρατών-μελών. Η ίδια Τουρκία που κατέχει ευρωπαϊκό έδαφος στην Κύπρο. Η ίδια Τουρκία που αμφισβητεί στην πράξη τα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η Τουρκία καλείται να συμβάλει στην ευρωπαϊκή άμυνα.

Αν αυτό δεν συνιστά στρατηγικό αδιέξοδο, τότε τι συνιστά;

Στην πραγματικότητα, η έκθεση αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο από τις ευρωτουρκικές σχέσεις. Αποκαλύπτει την αμηχανία της ίδιας της Ευρώπης. Την αδυναμία της να υποστηρίξει μόνη της τις γεωπολιτικές της φιλοδοξίες. Την αδυναμία της να οικοδομήσει μια αξιόπιστη αμυντική πολιτική χωρίς να αναζητά δεκανίκια ακόμη και εκεί όπου η εμπιστοσύνη απουσιάζει.

Η Ένωση εμφανίζεται να λέει στην Άγκυρα: είσαι αυταρχική, παραβιάζεις δικαιώματα, απειλείς κράτη-μέλη, αμφισβητείς ευρωπαϊκά σύνορα, αλλά σε χρειαζόμαστε.

Και όταν μια δύναμη αναγκάζεται να απευθύνει ένα τέτοιο μήνυμα, δεν εκπέμπει ισχύ.

Εκπέμπει ανάγκη. Και η ανάγκη, στην πολιτική και στη γεωπολιτική, είναι συχνά η πιο καθαρή μορφή ομολογίας ήττας.