Γιατί; Επειδή η διερεύνηση των άκρων βοηθά ώστε να καταπολεμηθούν οι «παρωπίδες», όπως επεσήμανε σε πρόσφατο άρθρο της η συνάδελφός μου Gillian Tett.
Εχοντας κατά νου τη διαδεδομένη αισιοδοξία (με μπροστάρη τις ΗΠΑ) καθώς μπαίναμε στο νέο έτος -από τις αισιόδοξες προβλέψεις για τον S&P 500 έως το τέλος του 2026 μέχρι τις ξεκάθαρες προβλέψεις για οικονομική ανάπτυξη των ΗΠΑ – επικεντρώθηκα στα χειρότερα σενάρια.
Με μια δόση ποιητικής αδείας και με πληροφορίες από ειδικούς, σας παρουσιάζω τα δικά μου κορυφαία οκτώ χειρότερα σενάρια, αρχίζοντας από τα οικονομικά, στη συνέχεια τα γεωπολιτικά και καταλήγω σε ορισμένα τεχνολογικά σενάρια που μοιάζουν με το Black Mirror.
Ένας ενδοτικός πρόεδρος της Federal Reserve αφήνει τον πληθωρισμό να ξεφύγει
Ρώτησα τον οικονομικό σχολιαστή των Financial Times Chris Giles για το χειρότερο σενάριό του για τη Fed. «Πρώτα, προτείνεται και εγκρίνεται από το Κογκρέσο στις αρχές του έτους ένας πρόεδρος της Fed που είναι πιστός στον Ντόναλντ Τραμπ. Πείτε τον Kevin Hassett. Έπειτα έρχεται μια απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που λέει πως η Lisa Cook δεν μπορεί να παραμείνει στο συμβούλιο της Fed ενόσω συνεχίζεται η ακροαματική διαδικασία για την προσφυγή που έκανε κατά της απόλυσής της από τον Τραμπ. Αυτό θα επέτρεπε στον πρόεδρο να κερδίσει την πλειοψηφία σε ότι αφορά τους υποψήφιούς του στο συμβούλιο της Fed».
«Στη συνέχεια θα μπορούσαν να χαλαρώσουν υπερβολικά την πολιτική. Περαιτέρω πιέσεις στις τιμές θα μπορούσαν να έρθουν από δημοσιονομικά μέτρα καθώς οι εταιρείες θα αρχίσουν να μετακυλίουν στην πράξη τα υψηλότερα κόστη των εισαγωγικών δασμών. Οι αυξανόμενος πληθωρισμός θα γίνει πιο προφανής προς το τέλος του έτους, οι αγορές ομολόγων τρομάζουν και τα premiums αυξάνονται λόγω των προσδοκιών για υψηλό πληθωρισμό και των υπαρχουσών ανησυχιών για τα δημοσιονομικά. Αυτό θα οδηγούσε σε κατάρρευση των υψηλών αποτιμήσεων των μετοχών».
Οι συνεντεύξεις τύπου από τις συνεδριάσεις της FOMC στις οποίες ο Hassett θα αντηχεί το μήνυμα του Τραμπ για τα επιτόκια και την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας θα μπορούσαν επίσης να αποτελέσουν καταλύτη για αναταραχές στις αγορές.
Επιστρέφουν οι «εκδικητές των ομολόγων» (bond vigilantes)
Με τη δημοσιονομική πειθαρχεία να εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα σε πολλές αναπτυγμένες αγορές, οι εκδικητές των ομολόγων παραμένουν κίνδυνος. Το Ηνωμένο Βασίλειο, οι ΗΠΑ, η Γαλλία και η Ιαπωνία είναι ιδιαιτέρως ευάλωτες, δεδομένου του ύψους του χρέους τους.
Μια ώθηση από τον Τραμπ να διορθωθεί το πρόβλημα της οικονομικής προσιτότητας της Αμερικής εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με μια αποδυνάμωση της ανεξαρτησίας της Fed, θα μπορούσε να σπρώξει προς τα πάνω τα premiums των αμερικανικών Treasuries και, αυτό με τη σειρά του να αυξήσει τις αποδόσεις σε χώρες με προβληματικούς προϋπολογισμούς.
Στη Βρετανία, υπάρχουν κάποια σενάρια που θα πρέπει να εξεταστούν. Η συνεχιζόμενη χαμηλή ανάπτυξη και εμπιστοσύνη σημαίνουν πως οι φόβοι αναφορικά με τις περαιτέρω αυξήσεις φόρων θα μπορούσαν να επανεμφανιστούν καθώς πλησιάζουν δημοσιονομικά γεγονότα (ιδιαίτερα αφού η υπουργός Οικονομικών Rachel Reeves έχει μεταθέσει μεγάλο μέρος της δημοσιονομικής προσαρμογής για το τέλος της θητείας της). Ένας άλλος κίνδυνος είναι η παραίτηση του πρωθυπουργού Sir Keir Starmer ή της Reeves, ενδεχομένως έπειτα από κακές επιδόσεις στις τοπικές εκλογές του Μαΐου.
«Αν ο Starmer και η Reeves αντικατασταθούν από μια νέα, αριστερόστροφη ηγετική ομάδα που θα αποδυναμώσει τα δημοσιονομικά προστατευτικά «κιγκλιδώματα» και θα υποσχεθεί μεγάλες αυξήσεις στις δημόσιες δαπάνες και στον δανεισμό, θα μπορούσε να υπάρξει απότομη άνοδος των αποδόσεων ίσως και πάνω από το 5% στη δεκαετή απόδοση», σημειώνει η Ruth Gregory, αναπληρώτρια επικεφαλής οικονομολόγος για το Ηνωμένο Βασίλειο στην Capital Economics.
Μια απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου για τους δασμούς με απρόβλεπτες συνέπειες
Οι πιθανότητες το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ να ακυρώσει τους δασμούς που επέβαλε ο Τραμπ βάσει του νόμου περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών σε Καταστάσεις Έκτακτης Ανάγκης (International Emergency Economic Powers Act) εκτιμώνται σήμερα στο περίπου 75%, σύμφωνα με διαδικτυακές πλατφόρμες προβλέψεων. Η απόφαση αναμένεται άμεσα. Αν εκδοθεί, θα αποτελέσει ανακούφιση για την παγκόσμια οικονομία. Ωστόσο, υπάρχουν δευτερογενείς επιπτώσεις που πρέπει να ληφθούν υπόψη.
Πρώτον, ένας εξοργισμένος Τραμπ θα μπορούσε να κλιμακώσει τη στάση του, επιβάλλοντας δασμούς μέσω άλλων νομοθετικών εργαλείων - η JPMorgan έχει παρουσιάσει μια χρήσιμη επισκόπηση. Ορισμένα από αυτά ενδέχεται να χρειαστούν χρόνο για να εφαρμοστούν, θα μπορούσαν όμως και πάλι να οδηγήσουν σε τιμωρητικούς δασμούς για συγκεκριμένες χώρες και κλάδους.
Δεν αποκλείονται ακόμη υψηλότεροι δασμοί στην Κίνα, στους οποίους οι αγορές είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες. Σε κάθε περίπτωση, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερη αβεβαιότητα στο εμπόριο και στις εφοδιαστικές αλυσίδες απ’ ό,τι το 2025.
Δεύτερον, το δικαστήριο θα μπορούσε να υποχρεώσει τον Λευκό Οίκο να επιστρέψει τα έσοδα που έχουν καταβάλει οι Αμερικανοί εισαγωγείς. Αυτό ενδέχεται τελικά να προκαλέσει πανικό στις αμερικανικές αγορές σταθερού εισοδήματος, ιδίως αν οι εναλλακτικές νομικές οδοί για την επιβολή δασμών αποδειχθούν χρονοβόρες.
Πράγματι, οι επενδυτές ομολόγων και οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης επισημαίνουν τον σημαντικό ρόλο που αναμένεται να διαδραματίσουν τα υφιστάμενα έσοδα από δασμούς στον περιορισμό του δημοσιονομικού ελλείμματος των ΗΠΑ.
Στη συνέχεια, τα γεωπολιτικά. Η αλλοπρόσαλλη δεύτερη διακυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη ανατρέψει τον ορισμό των «μαύρων κύκνων». Τα ακόλουθα τρία σενάρια προέρχονται από τον Marko Papic, επικεφαλής αναλυτή της BCA Research:
«Η πτώση της δύσης»
«Καβαλώντας το κύμα της ευφορίας μετά την απομάκρυνση του [προέδρου Νικολάς] Μαδούρο, ο Τραμπ διατάσσει τον αμερικανικό στρατό να καταλάβει τη Γροιλανδία. Η Δανία βγαίνει από το ΝΑΤΟ. Οι σκανδιναβικές χώρες ενώνονται μαζί της και δημιουργούν μια νέα στρατιωτική συμμαχία. Η ραχοκοκαλιά της δυτικής συμμαχίας καταρρέει. Ο Καναδάς αρχίζει μια πρωτοβουλία επανεξοπλισμού για να αποτρέψει τις ΗΠΑ».
Ενώ αυτό μπορεί να πυροδοτήσει μια αποστροφή από το ρίσκο στις αγορές, ο Papic εκτιμά πως υπάρχει περιθώριο και για εκτίναξη των ευρωπαϊκών assets. «Μια ρήξη με τις ΗΠΑ θα ανάγκαζε επιτέλους τους Ευρωπαίους να βαθύνουν την ενοποίηση με δραματικό τρόπο. Το ερώτημα αν η Ευρώπη είναι γεωπολιτική οντότητα θα έβρισκε απάντηση».
Το «Chuck Norris» premium
«Ο πρόεδρος Τραμπ θα μπορούσε να αρχίσει να εφαρμόζει την τακτική Μαδούρο και σε άλλες χώρες, αλλά να καταλήξει να επιλέξει μια χώρα που έχει τρόπο να προβεί σε αντίποινα: το Ιράν. Η Τεχεράνη θα μπορούσε να απαντήσει χρησιμοποιώντας εργαλεία χαμηλού κόστους -drones ή φουσκωτά σκάφη γεμάτα TNT- για να διαταράξει τις αποστολές πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Οι τιμές του πετρελαίου αυξάνονται απότομα εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών, παγιδεύοντας τον Τραμπ σε ένα πτωτικό σπιράλ δημοφιλίας, πλήττοντας την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη και πυροδοτώντας έντονα απαισιόδοξο κλίμα στις αγορές».
Το «Age of Empires» premium
«Ακολουθώντας το παράδειγμα του Τραμπ με τον νεοανακαλυφθέντα σεβασμό του για έναν κόσμο με σφαίρες επιρροής, η Κίνα αποφασίζει να περιχαρακώσει τις δικές της. Με το ΝΑΤΟ σε αναταραχή λόγω του δυνητικού πολέμου των ΗΠΑ με τη Δανία και με τη Μέση Ανατολή ξανά σε χάος με τον Τραμπ να απειλεί αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, το Πεκίνο αποφασίζει να εισβάλλει στην Ταϊββάν. Αυτό θα ήταν το απόλυτο ρίσκο για το 2026, με τα χρηματιστήρια να πέφτουν, τις μετοχές του αμυντικού τομέα να εκτινάσσονται και τα εμπορεύματα να ανεβαίνουν κατακόρυφα.
Ο Papic δίνει 10%, 40% και 10% πιθανότητα αντίστοιχα να υλοποιηθούν αυτοί οι κίνδυνοι το 2026.
Και τώρα, η τεχνολογία.
Τα chatbods προκαλούν κατάρρευση της αγοράς
Αυτό είναι εμπνευσμένο από το βιβλίο του James Rickard MoneyGPT. Σε ένα σενάριο, δελτία τύπου δημιουργημένα από ΑΙ ή deepfakes θα μπορούσαν ταχύτατα να διαδώσουν ψευδείς πληροφορίες για εταιρείες, τράπεζες ή κυβερνήσεις προκαλώντας πωλήσεις πανικού.
Φήμες για τα οικονομικά των Magnificent Seven τεχνολογικών εταιρειών θα μπορούσαν να προκαλέσουν αναταραχή, δεδομένης της υψηλής συγκέντρωσής τους στην αγορά. Αυτό θα μπορούσε να επιδεινωθεί από αλγόριθμους αυτόματου trading που αντιδρούν στα ίδια ψευδή σήματα, εντείνοντας την αστάθεια.
«Η απουσία εξειδικευμένης γνώσης του αντικειμένου στο στάδιο σχηματισμού της τεχνητής νοημοσύνης οδηγεί στο να βασίζονται όλο στην ίδια στρατηγική trading. Δεν υπάρχουν contrarians. Δεν υπάρχει κανένας να παίξει τον ρόλο του John Pierpont Morgan στον Πανικό του 1907. Υπάρχει μόνο πανικός και πούλα, πούλα, πούλα, επειδή αυτό είναι το μόνο που ξέρει η τεχνητή νοημοσύνη», λέει ο Rickards.
Ενδεικτικά, οι αλγοριθμικές συναλλαγές εκτιμάται ότι αντιστοιχούν στο 60-70% του όγκου συναλλαγών στις μεγάλες παγκόσμιες αγορές (τα ποσοστά είναι ακόμα υψηλότερα σε ορισμένα τμήματα, όπως στα κρυπτονομίσματα).
Επιθέσεις σε υποδομές
Η κυβερνοεπίθεση του περασμένου έτους στην Jaguar Land Rover κόστισε στη βρετανική οικονομία γύρω στα 1,9 δισ. στερλίνες και έδειξε το πώς μια παραβίαση σε μια εταιρεία μπορεί να προκαλέσει ντόμινο στις αλυσίδες προμήθειας.
Σκεφτείτε το τώρα αυτό σε μια διαφορετική κλίμακα. Όπως στη σειρά του Netflix Zero Day, οι επιθέσεις κατά ενεργειακών δικτύων θα μπορούσαν να προκαλέσουν παρατεταμένα μπλακ αουτ, σταματώντας τις επιχειρηματικές δραστηριότητες και, πιο κρίσιμα, τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. (Το Βερολίνο υπέστη αυτόν τον μήνα τη μεγαλύτερη σε διάρκεια διακοπή ρεύματος από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μετά από μια επίθεση που προκάλεσε ζημιές σε αρκετά καλώδια υψηλής τάσης κοντά σε μια μονάδα παραγωγής ενέργειας).
Μια διακοπή στα συστήματα πληρωμών ή τα διατραπεζικά δίκτυα θα μπορούσε να παγώσει τις συναλλαγές, ενώ επιθέσεις σε λιμάνια, σε logistics ή σε συστήματα GPS θα μπορούσαν να παραλύσουν τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
---
Αυτά μπορεί να σας ανέβασαν την πίεση. Αλλά τα απρόσμενα ρίσκα δεν είναι προβλέψεις, είναι οπτικές. Η διερεύνηση απίθανων σεναρίων που όμως θα είχαν μεγάλη επίπτωση βοηθά ώστε να αναγνωρίζονται οι αδύναμοι κρίκοι και τα «τυφλά σημεία».
Αυτά τα σενάρια δεν είναι τα βασικά σενάρια. Αλλά η εκτίμησή τους τώρα τουλάχιστον κρατά το μυαλό μας ανοικτό. Σε μια χρονιά κατά την οποία πολλά απρόσμενα γεγονότα έχουν ήδη συμβεί, αυτό δεν είναι κακό.