Αλλά σε ομιλία του στο Λέβεν την περασμένη εβδομάδα, ο ύπατος γηραιός πολιτικός άνδρας της Ευρώπης, ο Μάριο Ντράγκι, είδε το «φύλλο» του Κάρνεϊ και ανέβασε το ποντάρισμα. Η παλιά τάξη πράγματι είναι «ανενεργή», είπε –όχι όμως «επειδή χτίστηκε πάνω σε μια ψευδαίσθηση. Απέφερε πραγματικά και ευρέως μοιρασμένα οφέλη».
Αυτό που δεν μπόρεσε να επιβιώσει ήταν η σκόπιμη μετατροπή της οικονομικής ανεξαρτησίας σε όπλο. Η απάντηση της ΕΕ –ενίσχυση των εγχώριων ικανοτήτων με ταυτόχρονη αναζήτηση βαθύτερων σχέσεων όπου αυτό είναι δυνατό- είναι πολύ «Καρνεϊκή». Αλλά, όπως προειδοποίησε ο Ντράγκι, αυτό μπορεί να είναι μόνο μια «στρατηγική αναμονής».
Ο λόγος; «Μεμονωμένα, οι περισσότερες χώρες της ΕΕ δεν είναι ούτε καν μεσαίες δυνάμεις ικανές να πλοηγηθούν σε αυτή τη νέα τάξη σχηματίζοντας συνασπισμούς» είπε ο Ντράγκι. «[Αλλά από] όλους αυτούς που τώρα έχουν εγκλωβιστεί μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, οι Ευρωπαίοι μόνο έχουν την επιλογή να γίνουν μια γνήσια δύναμη οι ίδιοι». Εν ολίγοις, η Ευρώπη δεν είναι Καναδάς: πρέπει είτε να αποδεχθεί το μεγαλείο στο οποίο την ωθούν με το ζόρι, ή να διαιρεθεί και να αποκτήσει «κυβερνήτη».
Αλλά πώς; Η απάντηση του Ντράγκι είναι ένας «πραγματιστικός φεντεραλισμός» - όπου τα μέλη της ΕΕ που είναι πρόθυμα να μοιραστούν περισσότερη κυριαρχία θα επιλέξουν να ενωθούν σε όσο το δυνατόν περισσότερους τομείς στους οποίους μπορούν να βρουν τρόπου για να προοδεύσουν. Στην πράξη, αυτή η προσέγγιση ήδη μπαίνει σε δοκιμασία.
Σκεφτείτε την πρωτοβουλία «εργαστήριο ανταγωνιστικότητας» της οποίας ηγείται η Ισπανία, που είναι ανοικτή για τα μέλη της ΕΕ που θέλουν να επιταχύνουν τους κοινούς κανόνες για τις χρηματαγορές. Ενδεχομένως ως αντίδραση, οι υπουργοί Οικονομικών των έξι μεγαλύτερων οικονομιών της ΕΕ πρόσφατα δεσμεύτηκαν να συνάψουν μεταξύ τους συμφωνίες. Για να αντικρούσουν, ωστόσο, την αναπόφευκτη κατηγορία πως πρόκειται για μια πρωτοβουλία υπονομευτών, η ομάδα καλά θα κάνει να παρουσιάσει σοβαρή πρόοδο και γρήγορα.
Στην ασφάλεια και την άμυνα, το νέο εργαλείο κοινού δανεισμού SAFE καλύπτει μόνο τις μισές περίπου χώρες της ΕΕ (και συμπεριλαμβάνει και μερικές χώρες εκτός ΕΕ). Πλέον υπάρχουν δυνατές προτάσεις για συνασπισμούς προθύμων ευρωπαϊκών πρωτευουσών να χρηματοδοτήσουν από κοινού και να χτίσουν στρατηγικές στρατιωτικές δυνατότητες που προηγουμένως παρείχαν οι ΗΠΑ.
Στη μακροοικονομική πολιτική, οι ηγέτες έχουν συμφωνήσει να εκδώσουν νέα ομόλογα της ΕΕ (για την Ουκρανία) αλλά με «άτυπες πληρωμές» ώστε να μπορέσουν ουσιαστικά οι μη πρόθυμες χώρες να μη συμμετέχουν.
Η αυξανόμενα γεωπολιτική προσέγγιση της ευρωπαϊκής διεύρυνσης υποστηρίζει μια ομοίως «πραγματιστικά ομοσπονδιακή» λογική. Όπως αναφέρουν οι FT, το υψηλό στοίχημα αναφορικά με το μέλλον της Ουκρανίας έχει προκαλέσει συζητήσεις για ανατροπή της τρέχουσας διαδικασίας ένταξης. Αντί να είναι η κορωνίδα μιας μακράς διαδικασίας ευθυγράμμισης με την ΕΕ, η ένταξη θα πρέπει να έρθει πρώτα, αλλά με βασικά μόνο δικαιώματα και υποχρεώσεις. Σταδιακά θα προστεθούν και άλλα, όταν και καθώς το νέο μέλος θα περνά τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.
Ένα τέτοιο υπόδειγμα θα μπορούσε να τονώσει τις διαπραγματεύσεις με άλλα υποψήφια προς ένταξη μέλη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, οι σχέσεις της οποίας με το μπλοκ δείχνουν ισχνά σημάδια «ξεπαγώματος».
Μια λιγότερο δυαδική πορεία προς την ένταξη θα μπορούσε επίσης να είναι ελκυστική για την Ισλανδία, όπου σύντομα αναμένεται να πραγματοποιηθεί δημοψήφισμα, τη Νορβηγία και ακόμα και το Ηνωμένο Βασίλειο. Αν το τελικό αποτέλεσμα είναι μια μεγαλύτερη ΕΕ αλλά με πολλές ταχύτητες, αυτό δεν θα ήταν μόνο αποτέλεσμα σχεδιασμού αλλά και της οργανικής συν-ανάπτυξης αυτών που θέλουν να κάνουν περισσότερα από κοινού.
Ωστόσο, πολλοί θα θεωρήσουν πως ο πραγματιστικός φεντεραλισμός του Ντράγκι είναι καταδικαστμένος από τους εσωτερικούς διχασμούς της Ευρώπης. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ «πάτησε κάλο» με το δηλητηριώδες σχόλιό του για την «τρομερή ομάδα εργασίας» της ΕΕ. Ο Ντράγκι προσφέρει δυο επισημάνσεις ως απάντηση.
Πρώτον, η έλλειψη ενότητας δεν είναι επιχείρημα για να περιμένουμε να αναλάβουμε δράση: «η ενότητα δεν προηγείται της δράσης· δημιουργείται με τη λήψη σημαντικών αποφάσεων από κοινού, με την κοινή εμπειρία και την αλληλεγγύη που αυτές δημιουργούν, και με την ανακάλυψη ότι μπορούμε να αντέξουμε το αποτέλεσμα».
Όταν οι Ευρωπαίοι τόλμησαν να αντιταχθούν από κοινού στην αξίωση του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, αναγκάστηκαν να «προβούν σε μια πραγματική στρατηγική αξιολόγηση», και η «προθυμία για δράση» αποσαφήνισε «την ικανότητα για δράση».
Δεύτερον, η ανάγκη της Ευρώπης να κερδίσει την υποστήριξη των πολιτών –τις απαιτήσεις μιας ένωσης εθνικών δημοκρατιών- είναι από μόνη της μια πολύτιμη αξία. Ενώ το αμερικανικό σύστημα επιτρέπει στην εκτελεστική εξουσία να επιβάλλει τη βούλησή της και η Κίνα μετακυλίει με ευχαρίστηση το κόστος της οικονομικής της προόδου σε άλλες οικονομίες, ο Ντράγκι επισημαίνει ότι «η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει διαφορετική δομή: δεν βασίζεται στη βία, αλλά στην κοινή βούληση, όχι στην υποταγή, αλλά στο κοινό όφελος».
Οι Ευρωπαίοι συνειδητοποιούν, αργά αλλά σταθερά, τι είναι σε θέση να κάνουν. Κάτι που μου είπε πρόσφατα ένας ανώτερος υπουργός της ΕΕ είναι χαρακτηριστικό αυτής της αλλαγής: «Η Ευρώπη δεν είναι τόσο αδύναμη όσο συμπεριφέρεται».