Η πρόταση του προέδρου Εμμανουέλ Μακρόν για ανάπτυξη γαλλικών πυρηνικών assets στη Γερμανία και σε αρκετές άλλες ευρωπαϊκές χώρες σηματοδοτεί τη σημαντικότερη αναθεώρηση του γαλλικού πυρηνικού δόγματος την τελευταία γενιά.
Είναι ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός στις προσπάθειες της Ευρώπης να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά της, σε μια περίοδο που η ωμή δύναμη παίρνει τη θέση της συνεργασίας και του διεθνούς δικαίου στη διαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης, όπως μας θυμίζει η τελευταία επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν.
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, με τη στήριξη πυρηνικών απειλών κατά του Κιέβου και των δυτικών του συμμάχων, έχει υπογραμμίσει την αξία που έχει για την Ευρώπη μια αξιόπιστη πυρηνική αποτροπή. Αλλά η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να εξαρτάται πλήρως από τις ΗΠΑ για την παροχή της αποτροπής αυτής, παρά τις διαβεβαιώσεις Αμερικάνων διπλωματών.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένως θέσει εν αμφιβόλω τη δέσμευση της Ουάσινγκτον να υπερασπιστεί έδαφος του ΝΑΤΟ. Η απειλή του να χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη κατά της Δανίας, που είναι μέλος του ΝΑΤΟ, για να αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας αποσύρθηκε αργότερα, αλλά δεν θα ξεχαστεί από τους συμμάχους του.
Η ομπρέλα ασφαλείας της Αμερικής θα μπορούσε σύντομα να συνοδευτεί από ιδεολογικούς ή οικονομικούς όρους που οι Ευρωπαίοι δεν θα είναι πλέον πρόθυμοι να εκπληρώσουν. Ακόμα και αν οι ΗΠΑ παραμείνουν θεωρητικά δεσμευμένες να υπερασπιστούν την Ευρώπη, η Ρωσία και άλλοι αντίπαλοι μπορεί να προσπαθήσουν να εκμεταλλευτούν τις εκλαμβανόμενες ρωγμές στη συμμαχία για να πειθαναγκάσουν τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ με πυρηνικές απειλές.
Έτσι, εναπόκειται στις πυρηνικές δυνάμεις της Ευρώπης –στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γαλλία – να επεκτείνουν την προστασία τους στους γείτονές τους, ιδανικά ως συμπλήρωμα μιας πολύ μεγαλύτερης αμερικανικής ομπρέλα, αλλά στο χειρότερο σενάριο αντικαθιστώντας την. Η Βρετανία ήδη το κάνει αυτό μέσω της ενιαίας διοίκησης του ΝΑΤΟ, η Γαλλία όμως όχι. Το βάρος έπεσε στη Γαλλία να δείξει τι είναι έτοιμη να κάνει.
Οι Γάλλοι πρόεδροι από τον Σαρλ ντε Γκωλ και ύστερα πάντα επικαλούνταν μια «ευρωπαϊκή διάσταση» στα «ζωτικά συμφέροντα» της Γαλλίας, που καθορίζουν την δυνητική χρήση μιας ατομικής βόμβας, αλλά αυτό ποτέ δεν είχε εξειδικευτεί σε δόγμα.
Η διμερής σχέση με το Ηνωμένο Βασίλειο είναι βαθύτερη, με την Διακήρυξη του Northwood το 2025 να επιβεβαιώνει πως «δεν υπάρχει ακραία απειλή για την Ευρώπη που δεν θα ωθούσε μια απάντηση από τα δυο κράτη μας». Άλλοι σύμμαχοι, με πρώτη τη Γερμανία, ήθελαν να γνωρίζουν τι θα έκανε το Παρίσι γι’ αυτούς.
Η απάντηση του Μακρόν, που ξεπέρασε τις προσδοκίες, είναι η λεγόμενη προωθημένη αποτροπή (forward deterrence): μια πρόταση πυρηνικής συνεργασίας προς τη Γερμανία, την Πολωνία, τη Δανία και άλλες χώρες (σ.σ. μεταξύ αυτών η Ελλάδα) να συμμετέχουν σε κοινές ασκήσεις και υποστηρικτικές αποστολές και, δυνητικά, να φιλοξενήσουν μαχητικά αεροσκάφη Rafale ή πύραυλους κρουζ που φέρουν πυρηνικές κεφαλές. Η στενότερη συνεργασία με το Βερολίνο στην πυρηνική αποτροπή είναι πρωτοποριακή και θα το φέρει σε ισότιμη θέση με το Λονδίνο σε στρατιωτικά ζητήματα –κάτι που θα αποτελέσει βάλσαμο σε μια κατά τα άλλα ευερέθιστη γαλλο-γερμανική σχέση.
Ο Μακρόν ανακοίνωσε επίσης την αύξηση σε μέγεθος του γαλλικού οπλοστασίου, που τώρα έχει περίπου 290 κεφαλές, αλλά δεν είπε κατά πόσο, αφήνοντας τους εχθρούς με την απορία. Πράγματι, μεγάλο μέρος της αμφισημίας που επίτηδες καλύπτει τη force de frappe της Γαλλίας, εξακολουθεί να υπάρχει.
Δεν θα υπάρξει κάποια επίσημη πυρηνική εγγύηση για τους εταίρους, ούτε περαιτέρω προσδιορισμός των ζωτικών συμφερόντων της Γαλλίας, όπως δήλωσε ο Μακρόν. Ούτε φαίνεται να υπάρχουν συμφωνίες κοινού ευρωπαϊκού σχεδιασμού. Ένας Γάλλος πρόεδρος θα συνεχίσει να είναι ο μοναδικός που θα ελέγχει το πυρηνικό κουμπί.
Για ορισμένους Ευρωπαίους, αυτό περιορίζει την αξιοπιστία της γαλλικής αποτροπής. Το ίδιο και η πολιτική αστάθεια και η προοπτική τον Μακρόν να διαδεχθεί ένας ακροδεξιός πρόεδρος που θα δείχνει μεγαλύτερη συμπάθεια προς τη Ρωσία και θα αντιτίθεται στην επέκταση της πολύτιμης πυρηνικής ομπρέλας της Γαλλίας. Ακόμα και ένα μετρίως διευρυμένο οπλοστάσιο (η Γαλλία δεν αντέχει οικονομικά κάτι περισσότερο), δύσκολα θα μπορούσε να υποκαταστήσει την τεράστια πυρηνική δύναμη των ΗΠΑ.
Εν τούτοις, ο Μακρόν έχει αναγνωρίσει πως η γαλλική αποτροπή είναι απαραίτητη για την άμυνα της Ευρώπης. Οι εναλλακτικές μιας Ευρωπαϊκής αποτροπής ή κούρσας σε εθνικό επίπεδο για την πυρηνική βόμβα, θα ήταν χειρότερες. Δυστυχώς, οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν πλέον να βασίζονται με εφησυχασμό ότι οι ΗΠΑ θα τους προστατεύσουν με οποιοδήποτε κόστος.