Οι ΗΠΑ είναι καθαρός εξαγωγέας φυσικού αερίου από το 2017 και πετρελαίου από το 2020, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, που σημαίνει πως ο ενεργειακός τομέας της Αμερικής ωφελείται από τις αυξανόμενες τιμές, ακόμα και αν το μέσο αμερικανικό νοικοκυριό θα πληγεί σκληρά από τα αυξανόμενα κόστη καυσίμων.
Αντιθέτως, οι ευρωπαϊκές και ασιατικές οικονομίες που βασίζονται στις εισαγωγές ενέργειας αντιμετωπίζουν μια πολύ εντονότερη αύξηση στον πληθωρισμό, εν μέρει επειδή οι τιμές φυσικού αερίου σε αυτές τις αγορές είναι πιο ευμετάβλητες απ’ ότι στις ΗΠΑ και έχουν ήδη κάνει άλμα –και το καύσιμο είναι κρίσιμης σημασίας στις εγχώριες αγορές ενέργειας.
«Οι ΗΠΑ είναι προστατευμένες αλλά όχι απρόσβλητες από τη ζημιά» λέει ο James Knightley της ING bank. Και αυτό επειδή οι ΗΠΑ δεν θα υποστούν τις διακοπές προμήθειας βασικών εμπορευμάτων που θα δούμε αλλού, όπως υποστηρίζει.
«Όλοι θα είναι χειρότερα επειδή ουσιαστικά έχεις κάνει έναν βασικό παράγοντα της παραγωγής πιο ακριβό» συμφωνεί ο David Aikman, επικεφαλής του think-tank National Institute of Economic and Social Research (Niesr). «Αλλά θα έχει άνιση επίπτωση στις χώρες».
Πώς επηρεάζουν τις οικονομίες οι αυξανόμενες τιμές ενέργειας;
Η τιμή του Brent έκανε άλμα σχεδόν 30% την περασμένη εβδομάδα μετά το ξέσπασμα του πολέμου, ενώ οι ευρωπαϊκές τιμές αερίου έκλεισαν την εβδομάδα περίπου δυο τρίτα υψηλότερα. «Οδηγός» της ανόδου είναι οι φόβοι για μια διαρκή διατάραξη στις προμήθειες μέσω των Στενών του Ορμούζ -μιας βασικής αρτηρίας για τη διακίνηση της ενέργειας- καθώς και οι απώλειες παραγωγής σε άλλα σημεία της Μέσης Ανατολής.
Οι υψηλότερες τιμές, εάν διατηρηθούν, θα οδηγήσουν σε αύξηση του πληθωρισμού, θα περιορίσουν την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και θα βλάψουν την ανάπτυξη του ΑΕΠ σε διάφορες οικονομίες του κόσμου.
Οι κεντρικές τράπεζες μπορεί να αναγκαστούν να διατηρήσουν σταθερά τα επιτόκια για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ή μπορεί να συσφίξουν τη νομισματική τους πολιτική, ενώ οι κυβερνήσεις έρχονται αντιμέτωπες με επιπλέον δημοσιονομικές πιέσεις εάν αποφασίσουν να παρέμβουν στις αγορές ενέργειας για να αμβλύνουν τις επιπτώσεις στους ψηφοφόρους.
Οι αλλαγές στις τιμές ενέργειας λειτουργούν ως «ισχυρός μηχανισμός αναδιανομής εισοδήματος στις χώρες» ανέφερε η Qian Wang, επικεφαλής οικονομολόγος περιοχής Ασίας-Ειρηνικού τις Vanguard. Οι εξαγωγείς πετρελαίου θα εξοικονομήσουν μεγαλύτερο μέρος των «απροσδόκητων» κερδών, αλλά οι καταναλωτές τείνουν να μειώνουν τις δαπάνες αμέσως ενώ οι χρηματαγορές δέχονται πλήγμα, που σημαίνει πως η συνολική παγκόσμια ζήτηση θα υποστεί πλήγμα.
Η σοβαρότητα αυτής της επίπτωσης θα εξαρτηθεί όχι μόνο από το πόσο θα αυξηθούν οι τιμές, αλλά και από τη διάρκεια της αύξησης και από το τι θα κάνουν οι κυβερνήσεις για να προσπαθήσουν να ελαφρύνουν το βάρος στους καταναλωτές.
Ποιες οικονομίες θα δουν τις μεγαλύτερες επιπτώσεις λόγω φυσικού αερίου;
Η εκτίναξη στις τιμές του αερίου έχει ξεπεράσει την αύξηση στα κόστη του αργού πετρελαίου. Θα είναι κοστοβόρο για ευρωπαϊκές οικονομίες όπως η ιταλική, η γερμανική και η βρετανική, που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές αερίου.
Ανάλυση της Oxford Economics σε 15 οικονομίες, δείχνει πως το άλμα στα κόστη ενέργειας θα αφήσει το μεγαλύτερο αποτύπωμα στην Ιταλία, όπου ο πληθωρισμός το δ’ τρίμηνο του τρέχοντος έτους μπορεί να αυξηθεί κατά περισσότερο από μια ποσοστιαία μονάδα σε σύγκριση με την προηγούμενη πρόβλεψη.
Η ευρωζώνη συνολικά και το Ηνωμένο Βασίλειο θα δουν μια αύξηση μεγαλύτερη της μισής ποσοστιαίας μονάδας στον προβλεπόμενο πληθωρισμό. Αντιθέτως, ο πληθωρισμός των ΗΠΑ το δ’ τρίμηνο θα αυξηθεί κατά μόλις 0,2 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ του Καναδά θα επηρεαστεί λιγότερο, σύμφωνα με την ανάλυση.
Η Κίνα, η Ινδία και η Νότια Κορέα είναι μεγάλοι εισαγωγείς πετρελαίου και αερίου που έχει εξαχθεί από τον Περσικό Κόλπο, και ως εκ τούτου και αυτές οι χώρες είναι ευάλωτες. Η Κίνα, για παράδειγμα, εισάγει το 70-75% του αργού της πετρελαίου. ένα μεγάλο μερίδιο των εισαγωγών της από τη Μέση Ανατολή περάνει μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Ωστόσο, η Κίνα διαθέτει μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου και μπορεί να πιέσει τα διυλιστήρια να αναστείλουν τις εξαγωγές για να προστατεύσει τις προμήθειές της. Μπορεί επίσης να στραφεί σε εισαγωγές από τη Ρωσία.
Η Wang υποστηρίζει πως η κινεζική κυβέρνηση ίσως μπορέσει να παρέμβει για να περιορίσει την μετακύλιση από την τιμή του αργού πετρελαίου στη λιανική τιμή των καυσίμων και πως ο ελαφρώς υψηλότερος πληθωρισμός μπορεί να είναι ακόμα και καλοδεχούμενος δεδομένης της επίμονης «αποπληθωριστικής πίεσης» στη χώρα.
Η ισχυροποίηση του δολαρίου μετά την έναρξη της αμερικανικής επίθεσης θα μπορούσε επίσης να διευκολύνει μια πίεση ανατίμησης του ρενμίνμπι.
Οι μεγάλοι εξαγωγείς ενέργειας όπως η Νορβηγία και ο Καναδάς θα δουν «περισσότερες αναμφίβολα θετικές» επιπτώσεις καθώς θα αξιοποιούν τις υψηλότερες τιμές, αποφεύγοντας ταυτόχρονα τις απειλές για την παραγωγή και τα έσοδα που αντιμετωπίζουν προμηθευτές της Μέσης Ανατολής όπως το Κατάρ, λένε αναλυτές της Capital Economics.
Πώς επηρεάζει η αύξηση της τιμής ενέργειας τις ΗΠΑ;
Η σχιστολιθική επανάσταση μετέτρεψε τις ΗΠΑ σε ενεργειακή υπερδύναμη τις τελευταίες δυο δεκαετίες, καθιστώντας τη χώρα τον μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου και φυσικό αερίου στον κόσμο.
Αυτό σημαίνει πως οι Αμερικάνοι παραγωγοί αναμένεται να δρέψουν τα οφέλη των υψηλότερων τιμών, ιδιαίτερα αν η σύρραξη συνεχιστεί και οι τιμές παραμείνουν αυξημένες.
Οι αμερικανικές μετοχές έχουν δεχθεί λιγότερη πίεση απ’ όσο ορισμένες αγορές στην Ευρώπη και στην Ασία από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος, κάτι που υποδηλώνει πως ορισμένοι επενδυτές στοιχηματίζουν ότι θα υπάρξει μικρότερη επιβάρυνση του ΑΕΠ στη Βόρεια Αμερική απ’ ότι σε άλλες μεγάλες οικονομίες.
Η υψηλή αμερικανική παραγωγή προστατεύει εν μέρει τους καταναλωτές, κυρίως στο φυσικό αέριο, όπου η παγκόσμια αγορά είναι κάπως κατακερματισμένη. Ενώ οι ευρωπαϊκές και ασιατικές τιμές φυσικού αερίου εκτινάχθηκαν την περασμένη εβδομάδα, οι αμερικανικές τιμές αυξήθηκαν λίγο.
Η έλλειψη εφεδρικής χωρητικότητας υγροποίησης και εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου θα περιορίσει την ικανότητα των Αμερικάνων παραγωγών να εξάγουν αέριο σε άλλες αγορές, συμβάλλοντας στη συγκράτησης των τιμών του αμερικανικού φυσικού αερίου, σύμφωνα με τον David Oxley της Capital Economics, ο οποίος περιγράφει τις ΗΠΑ ως «νησί φυσικού αερίου».
Στο πετρέλαιο όμως, που η αγορά είναι πιο παγκόσμια, οι Αμερικάνοι καταναλωτές είναι πιθανό να πιεστούν. Το West Texas Intermediate, το αμερικανικό σημείο αναφοράς, κατέγραψε την περασμένη εβδομάδα την μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο που έχει καταγραφεί από το 1983.
Αυτό τροφοδότησε ένα άλμα στις τιμές των αμερικανικών καυσίμων, που άγγιξαν τα 3,32 δολάρια το γαλόνι την Παρασκευή, σύμφωνα με την ΑΑΑ, από 2,98 δολάρια μια εβδομάδα πριν, το υψηλότερο επίπεδο από το 2024.
Οι τιμές του πετρελαίου έκαναν περαιτέρω άλμα τη Δευτέρα, με το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς, να εκτινάσσεται κατά 25% στις συναλλαγές στην Ασία στα 116,17 δολάρια το βαρέλι. Το West Texas Intermediate, το σημείο αναφοράς των ΗΠΑ, αυξήθηκε κατά 28% στα 116,29 δολάρια. (σ.σ. προς στιγμήν οι τιμές και των δυο τύπων πετρελαίου ξεπέρασαν και τα 119 δολάρια).
Η Goldman Sachs έχει προειδοποιήσει πως αν η κρίση συνεχιστεί καθ’ όλον τον Μάρτιο, οι τιμές του πετρελαίου «πιθανόν» θα ξεπεράσουν τις κορυφές του 2008 και 2022, όταν το Brent ξεπέρασε τα 147 δολάρια το βαρέλι και η βενζίνη στις ΗΠΑ ξεπέρασε τα 5 δολάρια το γαλόνι, αντίστοιχα.
Η αύξηση στις τιμές αποτελεί κίνδυνο για τον Τραμπ και απειλεί να επιδεινώσει την κρίση οικονομικής προσιτότητας που έχει γίνει το μεγαλύτερο μειονέκτημά του εν όψει των κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Πολλές μελέτες δείχνουν πως οι αυξανόμενες τιμές της βενζίνης πλήττουν σκληρά τους φτωχούς Αμερικάνους, καθώς τείνουν να εργάζονται σε δουλειές που χρειάζονται μεγαλύτερες διαδρομές με το αυτοκίνητο και να δαπανούν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για καύσιμα.
Τι σημαίνει αυτό για τις κεντρικές τράπεζες;
Τα οικονομικά εγχειρίδια γράφουν ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες μπορούν να «εξετάσουν» τις αυξήσεις στις τιμές ενέργειας, στη βάση ότι πυροδοτούν προσωρινή αύξηση στις τιμές καταναλωτή, αλλά αυτό θα υποχωρήσει εάν οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό των νοικοκυριών είναι σταθεροποιημένες. Καθώς κατατρώνε τους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών, οι αυξήσεις στα κόστη ενέργειας τελικά οδηγούν σε μικρότερη ζήτηση που μπορεί να συμβάλλει στον περιορισμό του πληθωρισμού.
Ωστόσο, η πρόσφατη εμπειρία του υψηλού πληθωρισμού μετά την πανδημία Covid-19 και της ρωσική εισβολής στην Ουκρανία σημαίνει πως οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό των νοικοκυριών είναι πιο αυξημένες σε ορισμένες χώρες. Οι εργαζόμενοι πίεσαν για αυξήσεις στους μισθούς κατά το πρόσφατο επεισόδιο και οι εταιρείες ανασχεδίασαν τις τιμολογιακές στρατηγικές τους.
Ως εκ τούτου, λέει ο Michael Saunders της Oxford Economics, το «επικαιροποιημένο εγχειρίδιο» για τους κεντρικούς τραπεζίτες είναι πως αν υπάρξει σοκ στις τιμές ενέργειας, «να είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους υψηλότερων προσδοκιών για τον πληθωρισμό και επίμονου πληθωρισμού μέσω σκληρότερης ρητορικής και αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής ή λιγότερης χαλάρωσης από ό,τι θα αναμενόταν».
Αυτό έχει ήδη συμβεί στις αγορές χρήματος. Οι επενδυτές όχι μόνο αναμένουν πλέον ότι η Τράπεζα της Αγγλίας θα διατηρήσει τα επιτόκια αμετάβλητα στην ανακοίνωσή της στις 19 Μαρτίου, αλλά δεν υπολογίζουν πλέον πλήρως μια περαιτέρω μείωση από το 3,75% πριν από το τέλος του έτους. Πριν τον πόλεμο, τα swaps προεξοφλούσαν πλήρως δύο μειώσεις κατά 0,25% φέτος.
Εν τω μεταξύ, στην ευρωζώνη, οι επενδυτές ήδη αρχίζουν να προεξοφλούν την πιθανότητα μιας αύξησης επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ως απάντηση στη νέα πληθωριστική απειλή, αν και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής επιμένουν πως είναι πολύ νωρίς για να καταλήξουν σε συμπεράσματα.
Στις ΗΠΑ, ο πρόεδρος της Federal Reserve Jay Powell είχε ήδη αφήσει να εννοηθεί πως η κεντρική τράπεζα πιθανόν θα διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια βραχυπρόθεσμα –μια θέση που είναι πιθανόν να ενισχύσει η πιθανότητα πληθωριστικής αύξησης.
Τα στοιχήματα για μειώσεις επιτοκίων στις αγορές futures έχουν μειωθεί, με τους traders να στοιχηματίσουν πως θα υπάρξουν μια με δυο μειώσεις φέτος, αντί για δυο με τρεις, με την πρώτη να αναμένεται τον Σεπτέμβριο αντί για τον Ιούλιο.
«Κατά την άποψή μας η Fed έχει το περιθώριο να τηρήσει στάση αναμονής για να δει τι θα γίνει με το Ιράν και θα το εκμεταλλευτεί πλήρως αυτό», λέει ο Krishna Guha, επικεφαλής του τμήματος οικονομικών της Evercore ISI.