Οι επενδυτές μπορεί να έχουν τώρα μια αίσθηση déjà vu. Αυτό το μήνα, η αμερικανο-ισραηλινή επίθεση κατά του Ιράν προκάλεσε βίαιες διακυμάνσεις στην τιμή του πετρελαίου. Και ενώ παραμένει πολύ κάτω από το υψηλό επίπεδο του 2008 - ειδικά σε όρους προσαρμοσμένους στον πληθωρισμό- θα μπορούσε ακόμα να ανέβει, δεδομένης της πρωτοφανούς κλίμακας των διαταραχών.
Εν τω μεταξύ, κακές ειδήσεις έρχονται και από τον μη τραπεζικό κόσμο, αυτή τη φορά από private funds. Δεν έχει σημασία που οι ρυθμιστικές αρχές έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι ο ιδιωτικός πιστωτικός τομέας φαίνεται να έχει υπερθερμανθεί ή ότι τράπεζες όπως η JPMorgan μειώνουν την έκθεσή τους σε αυτόν τον τομέα, ο οποίος περιέχει «κατσαρίδες» (δηλαδή προβληματικά δάνεια), για να παραθέσω τα λόγια του Jamie Dimon, επικεφαλής της JPMorgan.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι πολλά κεφάλαια - από αυτά που διαχειρίζονται κολοσσοί όπως η Morgan Stanley και η BlackRock μέχρι αυτά που διαχειρίζονται ειδικοί όπως η Blue Owl και η Cliffwater- αναφέρουν ότι οι επενδυτές προσπαθούν να αποχωρήσουν από τα funds.
Αυτό αντανακλά τους φόβους ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα υπονομεύσει το επιχειρηματικό μοντέλο των εταιρειών λογισμικού που υποστηρίζονται από ιδιωτική πίστωση, την ώρα που ο τομέας έχει μπροστά του ένα «τείχος» αποπληρωμών ύψους 40 δισ. δολαρίων το 2028. Ωστόσο, οι κίνδυνοι υπερβαίνουν κατά πολύ την τεχνητή νοημοσύνη, όπως δείχνει η πρόσφατη χρεοκοπία του βρετανικού δανειστή MFS.
Και ενώ τα περισσότερα private credit funds έχουν κανόνες που περιορίζουν τις τριμηνιαίες εξαγορές στο 5% των περιουσιακών στοιχείων -επιτρέποντάς τους να «εμποδίζουν» (δηλαδή να αποτρέπουν) τις υπερβολικές εκροές- η μαζική έξοδος θυμίζει το 2008.
Γι' αυτό ο Kunal Shah, κορυφαίο στέλεχος της Goldman Sachs, είπε στους πελάτες ότι ορισμένοι χρηματοδότες «απλά χαίρονται που υπάρχει κάτι να συζητήσουν που δεν αφορά την έκθεση σε λογισμικό και τις ιδιωτικές πιστώσεις» - δηλαδή τον πόλεμο με το Ιράν.
Ή, για να το θέσουμε πιο ωμά, δεν είναι μόνο ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ που μπορεί να απολαμβάνει την προσοχή που δίνεται στον πόλεμο (μια καλή απόσπαση της προσοχής από τη συζήτηση γύρω από τα αρχεία του Επστάιν). Ορισμένοι χρηματοδότες έχουν επίσης λόγους να αποφεύγουν τα φώτα της δημοσιότητας. Και μάλιστα διπλά, δεδομένου ότι οι μικροεπενδυτές έχουν συρρεύσει στην ιδιωτική πίστωση, με την υποστήριξη του Λευκού Οίκου.
Πρέπει, λοιπόν, οι επενδυτές να ανησυχούν για ένα συστημικό σοκ όπως αυτό του 2008; Πιθανώς όχι βραχυπρόθεσμα. Ένας λόγος είναι ότι οι ιδιωτικές πιστώσεις ανέρχονται σε περίπου 2 τρισ. δολάρια, ποσό σχετικά μικρό για το σύστημα στο σύνολό του.
Ένας άλλος λόγος είναι ότι το ευρύτερο χρηματοπιστωτικό σύστημα φαίνεται να είναι καλύτερα προετοιμασμένο για σοκ -όπως η άνοδος των τιμών του πετρελαίου- όπως σημείωσε πρόσφατα σε μια στοχαστική ομιλία του ο Pablo Hernandez de Cos, επικεφαλής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών.
Πιο συγκεκριμένα, επισημαίνει ότι οι δείκτες κεφαλαίου tier one των τραπεζών είναι πλέον 14,3% (σε σύγκριση με λιγότερο από 10% το 2011), ενώ το μερίδιό τους σε υψηλής ποιότητας ρευστά περιουσιακά στοιχεία και σταθερή χρηματοδότηση έχει αυξηθεί κατά 55% και 40% αντίστοιχα.
Επιπλέον, δεδομένου ότι τα funds μπορούν να επιβραδύνουν τις εκροές επενδυτών μέσω των «πυλών» και δεν χρειάζεται να επανατιμολογούν τα περιουσιακά στοιχεία σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα, δεν καταρρέουν (ακόμα).
Το πρόβλημα μοιάζει περισσότερο με έναν καρκίνο που εξελίσσεται με βραδύ ρυθμό, παρά με μια ξαφνική καρδιακή προσβολή. Ή, για να χρησιμοποιήσουμε μια άλλη μεταφορά: η φούσκα των ιδιωτικών πιστώσεων ξεφουσκώνει με ένα μακρύ «σύριγμα», όχι με ένα «κρότο».
Ωστόσο, ακόμη και αν αυτό δεν αποτελεί άμεση απειλή, οι μεσοπρόθεσμοι κίνδυνοι αυξάνονται σίγουρα. Όταν οι επενδυτές αντιλαμβάνονται μη πραγματοποιημένες ζημίες στο σύστημα, η εμπιστοσύνη τείνει να καταρρέει· αρκεί να κοιτάξουμε τι συνέβη στην Ιαπωνία τη δεκαετία του 1990, όταν οι τράπεζες απέκρυψαν τις ζημίες τους και ήταν δύσκολο για τους επενδυτές να αποχωρήσουν.
Και ενώ η ιδιωτική πίστωση έχει γνωρίσει άνθηση επειδή οι ρυθμιστικές αρχές αυστηροποίησαν τους ελέγχους στις τράπεζες μετά το 2008, αφήνοντας τις μη τραπεζικές επιχειρήσεις (σε μεγάλο βαθμό) στην ησυχία τους, τα δύο παραμένουν συνδεδεμένα.
«Οι τράπεζες είναι δανειστές, αντισυμβαλλόμενοι, πάροχοι υπηρεσιών και, κατά καιρούς, υποστηρικτές μη τραπεζικών οντοτήτων», παρατηρεί ο Hernandez de Cos, διαμαρτυρόμενος για τα «πολύπλοκα οικοσυστήματα μόχλευσης, μετασχηματισμών ρευστότητας και κινδύνου διάρκειας» που ξεφεύγουν από τον έλεγχο των ρυθμιστικών αρχών και καθιστούν τις ιδιωτικές πιστώσεις πιθανό κανάλι συστημικού κινδύνου.
Ακόμα χειρότερα, ο τομέας θα γίνει ακόμη πιο ευάλωτος αν αυξηθούν τα μακροπρόθεσμα επιτόκια – αν για παράδειγμα αυξηθεί η τιμή του πετρελαίου και άλλων αγαθών λόγω παρατεταμένου κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Και αν ξεσπάσει μια ευρύτερη αναταραχή στις αγορές ομολόγων, υπάρχει ένας άλλος κίνδυνος που έχει λάβει ελάχιστη προσοχή: ο παγκόσμιος συντονισμός, ή η έλλειψή του.
Όπως επισημαίνει ο Robert Hormats, πρώην οικονομικός αξιωματούχος της κυβέρνησης Ομπάμα, μετά την κρίση του 2008 οι ηγέτες της G20 συντόνισαν τις πολιτικές τους για να καταστείλουν το σοκ. Το ίδιο συνέβη και κατά τη διάρκεια της ασιατικής χρηματοπιστωτικής κρίσης της δεκαετίας του 1990 (τουλάχιστον μεταξύ των δυτικών συμμάχων).
«Οι ΗΠΑ ανέλαβαν την ηγεσία και συνεργάστηκαν με άλλες χώρες», μου λέει ο Hormats. Ωστόσο, όπως σημειώνει, αυτός ο συντονισμός λειτουργεί μόνο με την εμπιστοσύνη. Ο Τραμπ έχει πλέον καταστρέψει μεγάλο μέρος αυτής της εμπιστοσύνης. Επομένως, είναι ανησυχητικά ασαφές εάν ο Λευκός Οίκος θα μπορούσε σήμερα να ελέγξει ένα διασυνοριακό πανικό, ιδίως δεδομένου ότι η δημοσιονομική και νομισματική του δύναμη είναι χαμηλή.
Ας ελπίσουμε ότι αυτό δεν θα δοκιμαστεί. Όσο περισσότερο όμως συνεχίζεται η αναταραχή στη Μέση Ανατολή, τόσο περισσότεροι κίνδυνοι θα προκύπτουν. Ή, για να το θέσουμε αλλιώς: ο συνδυασμός του πολέμου με το Ιράν και των ιδιωτικών πιστώσεων μπορεί να μην φαίνεται αρκετά επιζήμιος ώστε να προκαλέσει παγκόσμια ύφεση, αλλά σίγουρα θα μπορούσε να προκαλέσει χρηματοπιστωτικές δονήσεις.
Να έχετε τα αφτιά ανοιχτά αυτό το μακρόσυρτο «σύριγμα».