Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει μια διεστραμμένη ιδιοφυία να οδηγεί τους αντιπάλους των Αμερικάνων να ανακαλύπτουν νέες μορφές πλεονεκτημάτων έναντι των ΗΠΑ.
Ο εμπορικός του πόλεμος με την Κίνα έπεισε το Πεκίνο να εκμεταλλευτεί την κυριαρχία του επί των σπάνιων γαιών και των κρίσιμων μετάλλων, αναγκάζοντας τις ΗΠΑ να μειώσουν τους δασμούς.
Με παρόμοιο τρόπο, το Ιράν τώρα έχει επιτέλους υλοποιήσει μια μακροχρόνια απειλή και ουσιαστικά έχει κλείσει τα Στενά του Ορμούζ. Η Τεχεράνη, όπως το Πεκίνο, θα είναι κατευχαριστημένη που ανακάλυψε πόσο γρήγορα μπορεί να επιφέρει οικονομικό πόνο στη Δύση.
Η εκμετάλλευση από το Ιράν του ελέγχου του στα Στενά σημαίνει πως η Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί τώρα να φιλοδοξεί να κάνει πολλά περισσότερα από το να επιβιώσει απλώς της επίθεσης ΗΠΑ-Ισραήλ. Έχει πραγματική προοπτική να βγει από τον πόλεμο με ενισχυμένη διεθνή θέση.
Δεν υπάρχει αμφιβολία πως το Ιράν έχει υποστεί άγρια χτυπήματα. Ο ηγέτης της χώρας και πολλοί από τους ανώτατους συμβούλους του σκοτώθηκαν την πρώτη ημέρα της σύρραξης. Τα πλοία του, οι εκτοξευτήρες πυραύλων και τα κέντρα διοίκησης έχουν δεχθεί επανειλημμένως πλήγμα. Η ιρανική οικονομία αντιμετωπίζει βαθύτατα προβλήματα και ο πληθωρισμός είναι ανεξέλεγκτος.
Αλλά το Ιράν δεν πολεμά απλώς. Έχει επίσης δείξει πως μπορεί να επιφέρει πραγματική ζημιά στους γείτονές του στον Περσικό Κόλπο, όπως στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα –βάζοντας μεγάλα ερωτηματικά στο μακροπρόθεσμο μέλλον τους. Το κρίσιμο είναι πως τα Στενά του Ορμούζ παρέχουν επίσης στην Ισλαμική Δημοκρατία μια σημαντική δυνητική μελλοντική ροή εσόδων που θα μπορούσε να αποδειχθεί εξαιρετικά πολύτιμη.
Το Ιράν φέρεται να έχει χρεώσει 2 εκατ. δολάρια έκαστο για να επιτρέψει την ασφαλή διέλευση πλοίων μέσω των Στενών. Σε κανονικές εποχές, περίπου 140 πλοία κάνουν το ταξίδι αυτό ημερησίως. Άρα με έναν χοντρικό υπολογισμό, αν το Ιράν πετύχει να στήσει διόδια στα Στενά, θα μπορούσε να προσθέσει δισεκατομμύρια δολάρια μηνιαίως στον κρατικό κορβανά.
Ο Μάρκο Ρούμπιο προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα για τον κίνδυνο το Ιράν να επιδιώξει να χρεώνει τα πλοία που πλέουν από τα Στενά. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ είπε πως αυτό θα ήταν παράνομο και απαράδεκτο. Και στα δύο έχει δίκιο. Το ερώτημα είναι: τι μπορούν να κάνουν οι ΗΠΑ γι’ αυτό;
Η αποθαρρυντική απάντηση είναι ότι μπορεί να μην υπάρχει στρατιωτική λύση στο πρόβλημα αυτό, πέραν μιας αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη. Οι ΗΠΑ αυτή τη στιγμή στέλνουν χερσαίες δυνάμεις στην περιοχή. Αλλά η κατάληψη της νήσου Χαργκ, σκέψη την οποία έριξε ο Τραμπ σε πρόσφατη συνέντευξή του στους FT, δεν θα έλυνε απαραίτητα το πρόβλημα των Στενών.
Μάλιστα, οι δυτικοί στρατιωτικοί σχεδιαστές είναι πολύ απαισιόδοξοι για τις πιθανότητες να ξανα-ανοίξουν τα Στενά μόνο με στρατιωτικά μέσα. Η γεωγραφία της περιοχής και η τεχνολογία που διαθέτει το Ιράν –συμπεριλαμβανομένων drones που μπορούν να τα χειριστούν από πολλά μίλια μακριά από την ακτογραμμή- σημαίνουν πως ακόμα και οι ναυτικές συνοδείες δεν μπορούν να εγγυηθούν την ασφάλεια της εμπορικής κίνησης.
Έτσι η μόνη ρεαλιστική επιλογή που απομένει είναι μια συμφωνία με το Ιράν μετά από διαπραγμάτευση. Αλλά το Ιράν πιθανόν θα απαιτήσει ένα πολύ υψηλό τίμημα. Το ιρανικό καθεστώς εποφθαλμιά μελλοντικά έσοδα που δυνητικά μπορούν να αλλάξουν το παιχνίδι –καθώς και έναν τρόπο για να μοιράσει χάρες ή τιμωρίες σε χώρες σε όλον τον κόσμο.
Ο Τραμπ, ο αυτοαποκαλούμενος ειδικός στις διαπραγματεύσεις, παραπαίει. Πρόσφατα παραδέχθηκε πως βρίσκει το ιρανικό στυλ διαπραγμάτευσης πολύ «περίεργο». Την περασμένη εβδομάδα ο πρόεδρος των ΗΠΑ πρότεινε επίσης πως «εγώ και ο αγιατολάχ» μπορεί να διαχειριστούμε από κοινού τα Στενά–που κάποιοι έχουν ερμηνεύσει ως μια προσπάθεια να μοιραστούν τα πιθανά διόδια με την Τεχεράνη. Αλλά οι Ιρανοί φαίνεται πως δεν ενδιαφέρονται.
Οι γείτονες του Ιράν έχουν τρομοκρατηθεί με την ιδέα η Τεχεράνη να βγει από τον πόλεμο πρακτικά έχοντας τον έλεγχο των ενεργειακών εξαγωγών του Περσικού Κόλπου, καθώς και μια νέα ροή εσόδων. Υπάρχουν πολλές εικασίες πως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία θα μπορούσαν να μπουν στον πόλεμο, αντί να αποδεχθούν αυτό το αποτέλεσμα.
Αυτές οι χώρες, όμως, γνωρίζουν επίσης πολύ καλά πως τα ιρανικά πλήγματα στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις τους ή τις μονάδες αφαλάτωσης θα μπορούσαν να προκαλέσουν μακροχρόνιο χάος στις οικονομίες και κοινωνίες τους. Μπορεί τελικά να αποφασίσουν πως το να πληρώσουν για «προστασία» στο Ιράν είναι μια καλύτερη λύση από την κλιμάκωση.
Τα ασιατικά κράτη, -που είναι η βασική αγορά για τις ενεργειακές εξαγωγές του Κόλπου και δεν βρίσκονται στη γραμμή του πυρός του Ιράν- μπορεί επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο να πληρώσουν.
Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ, όπως η Ιαπωνία και η ΕΕ, θα γνωρίζουν πως το να πληρώσουν το Ιράν θα προκαλούσε την οργή της Αμερικής. Αλλά οι ευρωπαϊκές σχέσεις με την κυβέρνηση Τραμπ είναι ήδη τόσο κακές –και ο πρόεδρος τόσο αλλοπρόσαλλος- που οι Ευρωπαίοι μπορεί να το ρισκάρουν, αντί να αποδεχθούν μόνιμα υψηλότερες τιμές ενέργειας ή να επιστρέψουν στην αγορά ρωσικού πετρελαίου και αερίου.
Φυσικά, υπάρχουν ακόμα πολλά «γνωστά άγνωστα», για να επικαλεστούμε τον Ντόναλντ Ράμσφελντ, έναν από τους αρχιτέκτονες της εισβολής στο Ιράκ το 2003. Η επέμβαση των αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων θα ήταν μια δραματική κλιμάκωση. Είναι πιθανό οι κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις εντός του Ιράν να προκαλέσουν τελικά την κατάρρευση του καθεστώτος. Αλλά μέχρι στιγμής, το καθεστώς φαίνεται αξιοθαύμαστα ανθεκτικό.
Ορισμένοι από αυτούς που απεχθάνονται τον Τραμπ, το Ισραήλ ή τη Σαουδική Αραβία θα χαρούν με το θέαμα η Ισλαμική Δημοκρατία να αντιστρέφει τους ρόλους με τους εχθρούς της. Αλλά αυτό είναι πολύ κοντόφθαλμο.
Το ιρανικό καθεστώς έχει υποστηρίξει βίαιες ισλαμιστικές ομάδες σε όλη τη Μέση Ανατολή, έχει σφάξει τον λαό του στους δρόμους και έχει δώσει ζωτικής σημασίας στήριξη στη Ρωσία στον πόλεμο της Ουκρανίας. Αν βγει από αυτόν τον πόλεμο πικρόχολο και αποθρασυσμένο, αυτό θα είναι κακό νέο για την παγκόσμια ασφάλεια, την παγκόσμια οικονομία –και τον ίδιο τον λαό του Ιράν.
Δυστυχώς επί του παρόντος αυτό φαίνεται ένα πιθανό αποτέλεσμα.