Το 2025 ήταν η χρονιά που το παγκόσμιο εμπόριο οπωσδήποτε δεν πέθανε. Αλλά άλλαξε με περίπλοκους τρόπους, ορισμένοι προσωρινοί (όπως o προεφοδιασμός αμερικανικών επιχειρήσεων ως απάντηση στην απειλή για υψηλότερους δασμούς), ορισμένοι πιθανότατα μόνιμοι (όπως η πτώση στο άμεσο εμπόριο μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας) και ορισμένοι κάπου ανάμεσα στα δυο (όπως η έκρηξη του εμπορίου που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη).
Ωστόσο, το παγκόσμιο εμπόριο αγαθών, των προϊόντων στα οποία στοχεύουν οι δασμοί, είναι εντυπωσιακά εύρωστο, σύμφωνα με μια πρώιμη εκτίμηση του 2025 από την McKinsey Global Institute στην έκθεση με τίτλο «Geopolitics and the geometry of global trade: 2026 update».
Η έκθεση σημειώνει πέντε αξιοσημείωτες πτυχές αυτού που συνέβη το 2025.
Πρώτον, οι αμερικανικές και κινεζικές εξαγωγές άγγιξαν νέα υψηλά, ενώ το παγκόσμιο εμπόριο επίσης αναπτύχθηκε ταχύτερα από την παγκόσμια οικονομία. Η κατεύθυνση του εμπορίου άλλαξε σημαντικά, αλλά περισσότερο από αυτό που η McKinsey χαρακτηρίζει «γεωπολιτικά απόμακρους» εμπορικούς εταίρους –κυρίως τις ΗΠΑ και την Κίνα- απ’ όσο από τους «γεωγραφικά απόμακρους» εταίρους.
Ομοίως, η ΕΕ έχασε μερίδιο αγοράς στις κινεζικές αγορές. Αλλά η Ινδία ξεχώρισε για μια μεγάλη αύξηση στη γεωγραφική απόσταση του εμπορίου επειδή οι αποστολές smartphones προς τις ΗΠΑ αυξήθηκαν γρήγορα.
Δεύτερον, οι αποστολές που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη έγιναν η ισχυρότερη μηχανή για το εμπόριο αγαθών, με μια άνοδο 40% μεταξύ του 2024 και του 2025 στην αξία των αποστολών ημιαγωγών και εξοπλισμού για data centres.
Πράγματι, οι εξαγωγές που σχετίζονται με τεχνητή νοημοσύνη αντιπροσώπευαν το ένα τρίτο της ανάπτυξης του παγκόσμιου εμπορίου καθώς τα ασιατικά hubs –η Ταϊβάν, η Νότια Κορέα και τμήματα της νοτιοανατολικής Ασίας- προμήθευαν τις αγορές παγκοσμίως, ιδιαίτερα τις ΗΠΑ.
Οι έλεγχοι τόσο στις εξαγωγές, όσο και στις εισαγωγές μέρους του εξοπλισμού αυτού περιόρισε την ανάπτυξη του κινεζικού εμπορίου που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη, στο 16%. Η έκθεση υποστηρίζει πως η ταχεία αύξηση της δυναμικότητας που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη θα συνεχίσει να οδηγεί το παγκόσμιο εμπόριο το 2026.
Τρίτον, όπως αναφέρει η έκθεση, «η Κίνα επέκτεινε τον ρόλο της ως «εργοστάσιο για τα εργοστάσια’». Ενώ οι άμεσες εξαγωγές της προς τις ΗΠΑ δέχθηκαν επίθεση, η Κίνα κατάφερε να αυξήσει τις εξαγωγές μηχανημάτων και εισροών προς άλλες χώρες, κυρίως τους γείτονές της, ορισμένοι εκ των οποίων μπόρεσαν τότε να αντικαταστήσουν τις εξαγωγές της Κίνας προς τις ΗΠΑ.
Σε πολλές άλλες περιπτώσεις, σημειώνει η McKinsey, οι κινεζικές εξαγωγές εξαρτημάτων και μηχανημάτων δεν συνδέονταν με την αντικατάσταση χαμένων πωλήσεων προς τις ΗΠΑ. Αντιθέτως, υποστήριξαν την επέκταση της μεταποιητικής ικανότητας σε τρίτες αγορές, ιδιαίτερα στις αναδυόμενες οικονομίες.
Αυτό βάθυνε τον ρόλο της Κίνας ως προμηθευτή εισροών για την παραγωγή, αντί για εξαγωγέα τελικών προϊόντων. Συνολικά, οι κινεζικές εξαγωγές ενδιάμεσων και κεφαλαιουχικών αγαθών αυξήθηκαν κατά 223 δισ. δολάρια το 2025, υπεραντισταθμίζοντας μια μείωση 130 δισ. δολαρίων στις εξαγωγές προς τις ΗΠΑ.
Τέταρτον, οι δασμοί προκάλεσαν περίπλοκες εμπορικές αναπροσαρμογές. Μεταξύ άλλων, προκάλεσαν ένα προσωρινό προεφοδιασμό εισαγωγών. Συνολικά, το άμεσο εμπόριο ΗΠΑ-Κίνας μειώθηκε κατά περίπου 30% το 2025. Αλλά οι ΗΠΑ αντικατέστησαν περίπου τα δυο τρίτα των χαμένων εισαγωγών με αγορές από άλλους εξαγωγείς, ενώ οι Κινέζοι εξαγωγείς καταναλωτικών αγαθών, όπως ηλεκτρικά οχήματα και παιχνίδια, μείωσαν τις τιμές κατά 8% κατά μέσο όρο για να βρουν νέους αγοραστές.
Οι εξαγωγές των χωρών του ASEAN άκμασαν σε αυτόν τον νέο κόσμο. Εν τω μεταξύ, όπως λέει η McKinsey, οι εταιρείες της ΕΕ ήρθαν αντιμέτωπες με διπλή πίεση από την εκτροπή των κινεζικών εξαγωγών και τους υψηλότερους αμερικανικούς δασμούς στις δικές τους εξαγωγές.
Τέλος, ενώ ο παραλογισμός των αυθαίρετων και απρόβλεπτων δασμών του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έκανε τη ζωή δύσκολη για παραγωγούς και εμπόρους παγκοσμίως (αναπόφευκτα, συμπεριλαμβανομένων και πολλών στις ίδιες τις ΗΠΑ), υπήρξαν αρκετοί χρήσιμοι αντισταθμιστικοί παράγοντες.
Ένας ήταν πως το γαύγισμα του Τραμπ ήταν χειρότερο από το δάγκωμά του. Στο τέλος, όπως σημειώνει ο Richard Baldwin της IMD στη Λωζάνη στην τελευταία του ανάρτηση στο Substack με τίτλο «Γιατί δεν κατέστρεψαν το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα οι τραμπικοί δασμοί», δεν έκανε όλα εκείνα τα οποία είχε απειλήσει να κάνει.
Το σημαντικότερο, οι ενέργειές δεν οδήγησαν ούτε σε κύκλο αντιποίνων κατά των ΗΠΑ, ούτε –και αυτό είναι κρίσιμο- σε μίμηση της επιθετικής αμερικανικής αποκήρυξης των δεσμεύσεων και κανόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
Το εμπορικό σύστημα έχει άλλες μεγάλες προκλήσεις, κυρίως την επιθετικά μερκαντιλιστική προσέγγιση της Κίνας ως προς τις εξαγωγές. Αλλά οι ΗΠΑ, με μόλις 14% των παγκόσμιων εισαγωγών τροφίμων, δεν έχουν και τόσο μεγάλη σημασία.
Πράγματι, ακόμα και οι ΗΠΑ και η Κίνα μαζί, που αντιστοιχούν στο 25% του παγκόσμιου εμπορίου, δεν έχουν τόσο μεγάλη σημασία, όπως σημειώνει ο Baldwin στο άρθρο του στο Substack με τίτλο «Πώς έσωσε το σύστημα το 75%». Ο υπόλοιπος κόσμος έχει αποφασίσει να συνεχίσει το εμπόριο επειδή εξαρτάται από αυτό.
Όπως αποδεικνύεται, υπάρχει «πολλή καταστροφή» στο παγκόσμιο εμπόριο, όπως θα μας έλεγε ο Adam Smith. Αλλά μπορεί και πάλι να υπάρχουν όρια.
Θα σκάσει η φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης φέτος; Μήπως η επίπτωση του πολέμου του Τραμπ κατά του Ιράν το 2026 ξεπεράσει τη ζημιά που έκανε ο δασμολογικός του πόλεμος το 2025; Πιο συγκεκριμένα, θα καταλήξει το de facto κλείσιμο του Περσικού Κόλπου για τις εξαγωγές πετρελαίου, αερίου και άλλων ουσιωδών προϊόντων, να προκαλεί περισσότερη ζημιά από αυτή που μπορούμε να διαχειριστούμε;
Υποψιάζομαι πως όχι. Φαίνεται πιθανό πως, όσο κακοσχεδιασμέςνοα και κακοεκτελεσμένος και αν είναι αυτός ο πόλεμος, ο Τραμπ θα βρει τρόπο να κηρύξει τη νίκη στο τέλος του. Φυσικά, μπορεί να είναι προφανές στους περισσότερους πως έχει χάσει. Θα τον ντρόπιαζε όμως αυτό; Πιθανότατα όχι: δεν παραδέχεται την αποτυχία.
Ωστόσο, αυτό που είναι πολύ πιο ξεκάθαρο τώρα, είναι πως οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον ένας αξιόπιστος παγκόσμιος ηγέτης. Αν μπορούν να εκλέξουν αυτόν τον άνθρωπο δυο φορές, έχουν χάσει τη μπάλα. Γιατί να μην εκλέξουν κάποιον ακόμα χειρότερο;
Μια τέτοια χώρα είναι ανίκανη να παράσχει αξιόπιστη παγκόσμια ηγεμονία. Αυτό που παρέχει αντ’ αυτού είναι μια απρόβλεπτη μηχανή κατεδάφισης.
Ούτε υπάρχει κάποιος εύλογος αντικαταστάτης. Η Κίνα είναι σχετικά προβλέψιμη. Αλλά η επί δεκαετίες ανικανότητά της να εξαλείψει την εξάρτηση από τα τεράστια εμπορικά πλεονάσματα και πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών, για να εξισορροπήσει τη ζήτηση με την υπερβάλλουσα εγχώρια προσφορά, δεν είναι ενθαρρυντική.
Αυτό που έχουμε μάθει είναι πως η οικονομία είναι πιο ανθεκτική απ’ όσο φοβόταν πολλοί. Ας ελπίσουμε πως θα συνεχίσει να δείχνει αυτή την ποιότητα. Φαίνεται πως θα το χρειαστούμε, και με το παραπάνω.