Πρώτα ήρθε ο πόλεμος. Έπειτα ο αποκλεισμός. Τώρα έρχονται οι ελλείψεις. Τα δεξαμενόπλοια που είναι γεμάτα με κρίσιμα εμπορεύματα –πετρέλαιο, υγροποιημένο φυσικό αέριο, ουρία, διυλισμένα πετρελαϊκά προϊόντα, υδρογόνο, ήλιο κλπ- έχουν να διαπλεύσουν τα Στενά του Ορμούζ από το τέλος Φεβρουαρίου.
Αυτά που έφυγαν πριν το κλείσιμο έχουν κατά το μεγαλύτερο μέρος φτάσει στον προορισμό τους. Από τώρα και στο εξής, η απουσία των φορτίων που δεν έφυγαν, θα γίνεται όλο και πιο αισθητή. Καθώς χρησιμοποιούνται πλέον αποθέματα, θα κινηθούμε προς μια εποχή ελλείψεων.
Μέχρι τώρα, οι ελλείψεις ήταν κυρίως θεωρητικές. Τώρα θα γίνουν πραγματικές. Πρέπει να υπάρξει διαχείρισή τους, τελικά με καταστολή της ζήτησης. Αυτό το τελευταίο με τη σειρά του θα απαιτήσει κάποιον συνδυασμό δελτίων και ύφεσης.
Ένα μείγμα υψηλότερων τιμών με σφιχτότερη νομισματική πολιτική θα μπορούσε να φέρει και τα δύο. Όσο περισσότερο παραμένουν κλειστά τα Στενά και όσο μεγαλύτερη είναι η «φυσική» ζημιά, τόσο περισσότερο οι ελλείψεις θα διατηρηθούν και τόσο χειρότερη θα είναι η επίπτωσή τους.
Αυτό, εν ολίγοις, υποστηρίζει ο Nick Butler, πρώην αντιπρόεδρος στρατηγικής και ανάπτυξης πολιτικής της BP και πλέον στο King’s College London, σε ανάρτησή του στο Substack με τίτλο «The end of the beginning».
Ακολουθούν ορισμένα από τα βασικά στοιχεία αυτής της ανησυχητικής ανάρτησης.
Πρώτον, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο κόσμος δεν είναι μόνον αποτέλεσμα του ουσιαστικού κλεισίματος των Στενών. Η στόχευση υποδομών, κυρίως από το Ιράν, που ήταν τόσο προβλέψιμη όσο το κλείσιμο το ίδιο, έχει προκαλέσει σημαντικές καταστροφές.
Σύμφωνα με τον Butler, «τουλάχιστον οκτώ σημαντικά διυλιστήρια του Κόλπου είναι πλήρως ή μερικώς εκτός λειτουργίας. Το ίδιο και η εγκατάσταση LNG Ras Laffan στο Κατάρ». Το πόσος χρόνος θα χρειαστεί για να επιδιορθωθούν οι καταστροφές παραμένει άγνωστο.
Δεύτερον, όπως εξηγεί η ανάρτηση στο Substack με τίτλο «Crack the Market», οι ελλείψεις δεν θα πρέπει να εξετάζονται μόνο σε όρους αργού πετρελαίου. Θα επηρεάσουν δυσανάλογα συγκεκριμένα προϊόντα, επειδή τα διυλιστήρια είναι σχεδιασμένα για να διαχειρίζονται συγκεκριμένους τύπους αργού πετρελαίου.
Η περιοχή του Κόλπου δεν παράγει μόνο συγκεκριμένους τύπους πετρελαίου, αλλά, όπως σημειώνεται στο «Crack the Market», «εξήγαγε 3,3 εκατ. βαρέλια διυλισμένων προϊόντων ημερησίως και 1,5 εκατ. βαρέλια LPG ημερησίως πριν την κρίση. Πρόκειται για έτοιμα καύσιμα, diesel, καύσιμα αεροσκαφών, νάφθα, βενζίνη, που έρρεαν απευθείας στις αλυσίδες προμήθειας των Ασιατών και Ευρωπαίων καταναλωτών».
Η απώλεια εξαγωγών συγκεκριμένων τύπων αργού και διυλισμένων προϊόντων σημαίνει πως δεν είναι δυνατή καμία απλή αντικατάσταση. Ο Butler γράφει πως οι βασικές ελλείψεις τώρα είναι στα καύσιμα αεροσκαφών και στο diesel.
Δεδομένης αυτής της πραγματικότητας που αφορά συγκεκριμένα προϊόντα, οι ΗΠΑ δεν έχουν αυτάρκεια στο πετρέλαιο. Ναι, είναι καθαρός εξαγωγέας. Αλλά είναι επίσης ένας μεγάλος εισαγωγέας, όπως υποστηρίζει ο ειδικός της αγοράς Charlie Garcia, αφού τα διυλιστήρια της χώρας πρέπει να έχουν πρόσβαση στους τύπους αργού πετρελαίου που μπορούν να επεξεργαστούν.
Τρίτον, η επίπτωση ήταν περιορισμένη μέχρι στιγμής λόγω μιας ταχείας μείωσης των αποθεμάτων. Αλλά τα αποθέματα είναι εξ ορισμού πεπερασμένα. Είναι δύσκολο να επεκταθεί η παραγωγή εκτός του Κόλπου ή να γίνει αναδρομολόγηση του πετρελαίου από τα Στενά, ακόμα και μεσοπρόθεσμα.
Έτσι, μεγάλο μέρος της υπερβάλλουσας παραγωγικής δυνατότητας πετρελαίου του κόσμου βρίσκεται στην περιοχή του Κόλπου. Μετά από αυτό, η μεγαλύτερη επιπλέον πηγή είναι η Ρωσία. Πέραν, όμως, των προφανών πολιτικών δυσκολιών, η ρωσική δυνατότητα είναι περιορισμένη. Οι αγωγοί από τη Σαουδική Αραβία προς την Ερυθρά Θάλασσα και το Ομάν προς το Ρας Μαρκαζ, έχουν περιορισμένη δυναμικότητα.
Η αύξηση της δυναμικότητας θα απαιτούσε πολύ χρόνο. Η αντικατάσταση της χαμένης ικανότητας διύλισης θα χρειάζονταν χρόνο και θα κόστιζε πολύ. Στην Ευρώπη, η δυνατότητα των διυλιστηρίων μειώνεται χρόνια τώρα. Αυτό δεν θα μπορούσε να αλλάξει γρήγορα. Τέτοιου είδους επενδύσεις επίσης θα ήταν κοστοβόρες και ριψοκίνδυνες.
Τέλος, οι ελλείψεις δεν περιορίζονται μόνο στην ενέργεια. Επηρεάζουν επίσης τις προμήθειες ηλίου, νάφθας, μεθανόλης, φωσφορικού άλατος, ουρίας, αμμωνίας και θείου. Η μείωση της προμήθειας ηλίου βλάπτει την παραγωγή των μικροτσίπ.
Η μείωση της προμήθειας εμπορευμάτων που είναι ουσιώδη για την παραγωγή τεχνητών λιπασμάτων θα μειώσει την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων. Υπάρχει επίσης μια αρνητική επίπτωση στην παγκόσμια ναυτιλία, αφού οι πιο μακρές διαδρομές είναι πιο ακριβές. Τέλος, 20.000 ναύτες είναι τώρα «εγκλωβισμένοι» στον Περσικό Κόλπο.
Οι αγορές φαίνεται να έχουν πείσει τον εαυτό τους ότι αυτές οι διαφαινόμενες πραγματικότητες θα οδηγήσουν, μάλλον νωρίτερα παρά αργότερα, σε μια σταθερή κατάπαυση του πυρός και στο εκ νέου άνοιγμα των Στενών.
Αυτό ενδέχεται να συμβεί. Δεν είναι όμως δύσκολο να φανταστεί κανείς γιατί θα μπορούσε και να μη συμβεί. Ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι δεν ενδιαφέρεται για την οικονομική κατάσταση των Αμερικανών. Αντίθετα, «το μόνο που έχει σημασία, όταν μιλάω για το Ιράν, είναι ότι δεν μπορούν να έχουν πυρηνικό όπλο».
Θα συμφωνήσει το Ιράν σε αυτό, έστω και κατ' αρχήν; Γιατί να εμπιστευτεί τον Τραμπ ότι θα τηρήσει τη δική του πλευρά σε οποιαδήποτε συμφωνία; Πώς θα ελέγχεται και πώς θα επιβάλλεται μια τέτοια συμφωνία; Γιατί το Ιράν, έχοντας επιβάλει τον έλεγχο στη ναυσιπλοΐα στον Κόλπο, να τον παραδώσει; Δεν θα επέμεναν οι ηγέτες του τουλάχιστον στο δικαίωμά τους να εισπράττουν διόδια; Θα ήταν ο Τραμπ πρόθυμος να δεχτεί μια τέτοια ταπείνωση;
Ναι, οι αγορές προθεσμιακών συμβολαίων πετρελαίου υποδηλώνουν ότι οι τιμές πρόκειται να πέσουν και έτσι όλα θα πάνε καλά. Όμως η καμπύλη των προθεσμιακών συμβολαίων πετρελαίου δεν είναι μαγική σφαίρα, όπως έχουν σημειώσει οι συνάδελφοί μου Jonathan Vincent και Malcolm Moore.
Πράγματι, οι προσδοκίες έχουν διαψευστεί αρκετά συχνά. Δεν βλέπω κανέναν βάσιμο λόγο για τον οποίο αυτό δεν θα μπορούσε να συνεχίσει να συμβαίνει. Αν συμβεί το χειρότερο, οι τιμές θα πρέπει να αυξηθούν αρκετά ώστε να εξισορροπηθεί η περιορισμένη προσφορά με τη ζήτηση.
Δεδομένου ότι πρόκειται για αγαθά ζωτικής σημασίας, τα οποία αντιμετωπίζουν ανελαστική ως προς την τιμή ζήτηση, το κόστος των προϊόντων και του αργού πετρελαίου θα μπορούσε να εκτοξευθεί στα ύψη. Επιπλέον, μέρος αυτής της προσαρμογής είναι πιθανό να λειτουργήσει μέσω της αύξησης των πληθωριστικών προσδοκιών, των υψηλότερων επιτοκίων και, ως εκ τούτου, μιας ισχυρής υφεσιακής επίδρασης στην παγκόσμια οικονομία.
Ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, έχει προειδοποιήσει ότι εισερχόμαστε στη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία. Εάν τα πράγματα δεν αλλάξουν σύντομα, η προειδοποίηση αυτή θα βγει σωστή. Ούτε θα αποτελούσε έκπληξη ένα τέτοιο αποτέλεσμα.
Οι ΗΠΑ ονόμασαν τον πόλεμό τους «Επιχείρηση Επική Οργή». Όμως το «Επιχείρηση Επική Ανοησία» θα ήταν ένα πιο ρεαλιστικό όνομα.