Οι εμπορικές εντάσεις μεταξύ των τριών μεγάλων οικονομιών φαίνεται να ακολουθούν τον πρώτο νόμο της θερμοδυναμικής, όπου η ψύξη σε ένα σημείο σημαίνει θέρμανση σε ένα άλλο.
Η επαναπροσέγγιση Σι Τζινπίνγκ - Ντόναλντ Τραμπ έχει μετατοπίσει την πολιτική πίεση στη σχέση μεταξύ Βρυξελλών και Πεκίνου, όπου το «σοκ της Κίνας 2.0» όσον αφορά την εμπορική και τεχνολογική κυριαρχία ανησυχεί τους Ευρωπαίους πολιτικούς, οι οποίοι αγωνιούν για τις κορυφαίες εταιρείες τους και τις θέσεις εργασίας.
Οι πολιτικοί πνέουν μένεα, οι δικηγόροι τρίβουν τα χέρια τους και οι τεχνοκράτες αναζητούν νέους τρόπους επιβολής κανόνων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει νέα μέσα κατά του αθέμιτου κινεζικού ανταγωνισμού. Το πιο πρόσφατο είναι η Πράξη για τον Βιομηχανικό Επιταχυντή (IAA), η οποία, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει σχέδια για αυστηρά, κεντρικά εργαλεία ρύθμισης των εισερχόμενων επενδύσεων, καθώς και μια πρόταση που υποχρεώνει τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες χημικών και βιομηχανικών μηχανημάτων να διαφοροποιήσουν τις πηγές εφοδιασμού τους μακριά από την Κίνα. Η Επιτροπή θα συγκαλέσει μια μεγάλη συνεδρίαση για την Κίνα στα τέλη Μαΐου.
Αν σκέφτεστε ότι αυτό κάτι σας θυμίζει, έχετε δίκιο. Η ΕΕ ανησυχεί για την Κίνα στο πλαίσιο του εμπορίου, των επενδύσεων, των δημοσίων συμβάσεων και του οικονομικού καταναγκασμού εδώ και αρκετά χρόνια και εμπλουτίζει σταθερά το πολιτικό της οπλοστάσιο με μια σειρά από όπλα που ακούγονται όλο και πιο εντυπωσιακά.
Όποια και αν είναι η λογική του παρεμβατισμού στην εμπορική και βιομηχανική πολιτική και η ένταξή του στο πλαίσιο των εμπορικών ελλειμμάτων είναι σίγουρα λανθασμένη. Το ζήτημα δεν είναι το διαμέτρημα των πυρομαχικών, αλλά η αποφασιστικότητα εκείνων που τα χειρίζονται.
Ο βασικός περιορισμός στη δύναμη πυρός της ΕΕ είναι η επιφυλακτικότητα των κρατών μελών, τα οποία υπονομεύουν τα μαχητικά ένστικτα της Επιτροπής -του εκτελεστικού βραχίονα της ΕΕ- με μόνη τη Γαλλία να τάσσεται τακτικά στο πλευρό της Κομισιόν.
Μέχρι να διορθωθεί αυτό, η ΕΕ απλώς θα προσθέτει νέα όπλα στο ήδη σημαντικό απόθεμα αχρησιμοποίητων ή αναποτελεσματικών όπλων στο σκονισμένο εμπορικό της οπλοστάσιο.
Πριν από περισσότερα από έξι χρόνια, η Κομισιόν επεξεργάστηκε έναν τρόπο επιβολής δασμών αντιντάμπινγκ κατά και των επιδοτήσεων σε κινεζικές εταιρείες που εξάγουν στην ΕΕ από τρίτες χώρες· Αυτός ο μηχανισμός έχει χρησιμοποιηθεί μόνο σε μικρό αριθμό περιπτώσεων.
Το 2023, μετά από χρόνια σχεδιασμού, λάνσαρε το εργαλείο κατά του «εξαναγκασμού», δίνοντας στην ΕΕ μεγάλα περιθώρια ελιγμών για να απαντήσει σε κυβερνήσεις που προσπαθούν να την εκφοβίσουν. Τα κράτη μέλη επέμεναν να διατηρήσουν σημαντικό έλεγχο στην ενεργοποίησή του, και έτσι παραμένει αχρησιμοποίητο.
Το 2024, ξεκινώντας έρευνα με δική της πρωτοβουλία, η Κομισιόν θέσπισε μια σειρά δασμών με σκοπό να επιβραδύνει τις εισαγωγές κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων και να δώσει στις ευρωπαϊκές εταιρείες περιθώριο για να καλύψουν το χαμένο έδαφος.
Η διαδικασία διαμόρφωσής τους ήταν απελπιστικά αργή, με τη Γερμανία ιδιαίτερα να ανησυχεί για πιθανά αντίποινα του Πεκίνου κατά των πωλήσεων γερμανικών αυτοκινήτων στην Κίνα, και τελικά είχαν ελάχιστο αντίκτυπο στην αυξανόμενη κινεζική κυριαρχία στην ευρωπαϊκή και την παγκόσμια αγορά.
Ένα από τα πρόσφατα εργαλεία με κάπως μεγαλύτερη ισχύ είναι ο Κανονισμός για τις Ξένες Επιδοτήσεις (FSR), ο οποίος θεσπίστηκε το 2023 και σχεδιάστηκε για να εξασφαλίσει ίσους όρους ανταγωνισμού απέναντι σε κρατικά υποστηριζόμενες κινεζικές εταιρείες που διεκδικούν συμβάσεις ή παράγουν και πωλούν στην ΕΕ.
Είναι αξιοσημείωτο ότι ο κανονισμός αυτός εκχωρεί εκτεταμένες εξουσίες έρευνας και λήψης αποφάσεων στην Κομισιόν, και συγκεκριμένα στις γενικές διευθύνσεις εσωτερικής αγοράς και ανταγωνισμού, οι οποίες είναι συνηθισμένες να έχουν αυτόνομες εξουσίες.
Ξεκινώντας έρευνες για τις δραστηριότητές τους, ο FSR κατάφερε να αναγκάσει ορισμένες κινεζικές εταιρείες να αποσυρθούν από δημόσιους διαγωνισμούς. Όταν όμως η ΕΕ επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τις εξουσίες της εσωτερικής αγοράς για να ελέγξει υποτιθέμενα επιδοτούμενες κινεζικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην ενιαία αγορά, γίνεται σαφές πόσο σθεναρά είναι διατεθειμένο να αντισταθεί το Πεκίνο.
Την περασμένη εβδομάδα, στο πλαίσιο μιας έρευνας που χρονολογείται από το 2024 για την κινεζική εταιρεία Nuctech, το Πεκίνο επικαλέστηκε νέους νόμους για την ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας προκειμένου να απαγορεύσει σε κινεζικές εταιρείες να συμμορφωθούν με τα αιτήματα παροχής πληροφοριών, δηλώνοντας ότι η «εξωεδαφική» δικαιοδοσία των Βρυξελλών είναι παράνομη.
Το πώς μπορεί να απαντήσει η ΕΕ σε αυτού του είδους την επιθετικότητα είναι πολύ πιο σημαντικό από τον τεχνοκρατικό σχεδιασμό των κανόνων κατά των επιδοτήσεων. Μέχρι στιγμής, έχει φανεί κατώτερη των περιστάσεων. Το Πεκίνο είναι εδώ και καιρό ικανό στο να χειραγωγεί τα κράτη μέλη ώστε να υπονομεύουν τη μαχητικότητα της Επιτροπής, χρησιμοποιώντας μια πολιτική «μαστιγίου και καρότου».
Ο πραγματικά μεγάλος στόχος του FSR είναι οι κινεζικές επενδύσεις σε ηλεκτρικά οχήματα και ιδιαίτερα η BYD, της οποίας το εργοστάσιο στην Ουγγαρία βρίσκεται υπό έρευνα. Ωστόσο, τα κινεζικά εργοστάσια ηλεκτρικών οχημάτων πολλαπλασιάζονται σε όλη την Ευρώπη.
Η Ισπανία, της οποίας ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ διάκειται ευμενώς προς την Κίνα, διαθέτει ήδη ένα εργοστάσιο που διαχειρίζεται η Chery και ίσως είναι η επόμενη στη σειρά για ένα εργοστάσιο της BYD. Ο FSR υποτίθεται ότι λειτουργεί αυτόνομα, αλλά θα δυσκολευτεί να εφαρμοστεί στην πράξη εάν το Πεκίνο εμποδίσει τις κινεζικές εταιρείες να συνεργαστούν και οι κυβερνήσεις της ΕΕ δεν μπορούν ή δεν θέλουν να πείσουν την κινεζική κυβέρνηση να υποχωρήσει.
Η διαδικασία θέσπισης νέων κανονισμών στην ΕΕ κινείται αργά και δημόσια, εκθέτοντάς τους σε συνεχή πλαγιοκόπηση από το Πεκίνο. Μία από τις επόμενες μεγάλες μάχες είναι η Πράξη για τον Βιομηχανικό Επιταχυντή (IAA) και η προτεινόμενη συγκέντρωση εξουσιών για τη ρύθμιση των άμεσων ξένων επενδύσεων, που παραδοσιακά αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των κρατών μελών. Για να συμβεί αυτό, πρέπει να πειστεί ιδιαίτερα η Γερμανία να σπάσει την παράδοση, κρίνοντας ότι τα προβλήματα της αυτοκινητοβιομηχανίας της αξίζουν το ρίσκο.
Η Κομισιόν κάνει ό,τι μπορεί για να ακολουθήσει μια παρεμβατική στρατηγική έναντι της Κίνας όσον αφορά το εμπόριο, τις δημόσιες συμβάσεις και τις επενδύσεις. Η πρόεδρός της, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, γνωρίζει απ’έξω τη γεωπολιτική ρητορική και οι γραφειοκράτες «οπλουργοί» της εργάζονται επιμελώς.
Όμως, μέχρι οι κυβερνήσεις της ΕΕ να πειστούν συλλογικά ότι αυτή είναι η σωστή προσέγγιση και να είναι προετοιμασμένες να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε αντίποινα από το Πεκίνο, τα όπλα θα συνεχίσουν να συσσωρεύονται αχρησιμοποίητα.