Μετά από αρκετούς μήνες διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ που φαίνεται να μην έχουν οδηγήσει πουθενά, η Κούβα βρίσκεται σε οριακό σημείο.
Η οικονομία της χώρας υφίσταται το είδος της κατάρρευσης που συνήθως παρατηρείται μόνο σε περιόδους πολέμου, εν μέρει λόγω της πίεσης από τις ΗΠΑ και εν μέρει λόγω της δικής της κακοδιαχείρισης.
Πολλά νοικοκυριά έχουν ρεύμα μόνο για λίγες ώρες την ημέρα και ορισμένες άλλες βασικές υπηρεσίες καταρρέουν. Τουλάχιστον το 10% του πληθυσμού έχει αποχωρήσει από την εποχή της Covid, γεγονός που επιτάχυνε την οικονομική ύφεση· περισσότεροι μπορεί να φύγουν καθώς η καλοκαιρινή ζέστη επιδεινώνει τη δυστυχία.
Απομονωμένη και χωρίς φίλους, η Κούβα δεν έχει άλλη επιλογή από το να καταλήξει σε συμφωνία με τις ΗΠΑ, στο πλαίσιο της οποίας θα έπρεπε να αρχίσει να απελευθερώνει την οικονομία της και να εισάγει μετριοπαθείς πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Η εναλλακτική λύση είναι μια επιδεινούμενη ανθρωπιστική κρίση.
Ενώ οι συνομιλίες βρίσκονται σε εξέλιξη, η Αβάνα φαίνεται να προσπαθεί να κερδίσει χρόνο, ελπίζοντας ίσως ότι μια σημαντική οπισθοδρόμηση για την κυβέρνηση Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές θα αναγκάσει την Ουάσιγκτον να επικεντρωθεί περισσότερο στο εσωτερικό της.
Ίσως δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η ηγεσία της Κούβας, που είναι ανελαστική ακόμη και στις καλύτερες στιγμές της, εμφανίζεται απρόθυμη να υποχωρήσει. Στο βαθμό που η επανάσταση διατηρεί ακόμη κάποια νομιμότητα, αυτό οφείλεται στη φήμη της ότι αψηφά τον αμερικανικό εκφοβισμό.
Αυτός ο εκφοβισμός έχει γίνει ακόμη πιο έντονος. Μετά τη στρατιωτική της παρέμβαση στη Βενεζουέλα, η οποία έστελνε στο παρελθόν επιδοτούμενο πετρέλαιο στην Αβάνα, οι ΗΠΑ εφαρμόζουν μερικό αποκλεισμό των εισαγωγών ενέργειας στην Κούβα. Η Ουάσιγκτον έχει επίσης αρχίσει να εγείρει την προοπτική ανάληψης στρατιωτικής δράσης, με την απαγγελία κατηγοριών για φόνο κατά του πρώην προέδρου Ραούλ Κάστρο τον περασμένο μήνα να παρέχει ένα πιθανό νομικό πρόσχημα.
Δεν συζητείται σχεδόν καθόλου στη δημόσια ζωή των ΗΠΑ, αλλά αυτός είναι ένας βαθύτατα σκληρός τρόπος άσκησης διπλωματικής πίεσης -το σύγχρονο ισοδύναμο μιας πολιορκίας. Ακόμη και η καλύτερα διοικούμενη οικονομία στον κόσμο θα αντιμετώπιζε ακραίες οικονομικές δυσκολίες εάν διακόπτονταν εντελώς οι εισαγωγές πετρελαίου.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο καταφέρθηκε τον περασμένο μήνα κατά της Αβάνας για οικονομική ανικανότητα, επιβάλλοντας ταυτόχρονα νέες κυρώσεις που στοχεύουν στην αποκοπή ορισμένων από τις ελάχιστες μεθόδους που διαθέτει ακόμη η Κούβα για την απόκτηση συναλλάγματος.
Το πρόβλημα για την κουβανική ηγεσία είναι ότι η χώρα κάθε άλλο παρά διοικείται καλά. Ακόμη και εν μέσω αμερικανικών κυρώσεων, μεγάλο μέρος των οικονομικών προβλημάτων της Κούβας είναι εγχώριο. Η επιχειρηματικότητα καταπνίγεται συνεχώς από την δαιδαλώδη γραφειοκρατία. Η Gaesa, μια εταιρεία που ελέγχεται από τον στρατό, κυριαρχεί, εκτοπίζοντας κάθε ανταγωνιστή.
Η κρίση στο ενεργειακό σύστημα της χώρας είναι εν μέρει συνέπεια μιας κρατικής απόφασης να δοθεί προτεραιότητα στην κατασκευή νέων ξενοδοχείων αντί για επενδύσεις σε πρόσθετους σταθμούς παραγωγής ενέργειας.
Όποια κι αν είναι η αμφίβολη ηθική των μεθόδων της Ουάσιγκτον, η ατζέντα που προωθεί για την οικονομία της Κούβας είναι στην πραγματικότητα προς το συμφέρον της Αβάνας. Για να έχει οποιαδήποτε πιθανότητα αναζωογόνησης του βιοτικού επιπέδου, η Κούβα πρέπει τουλάχιστον να επιτρέψει στον ιδιωτικό τομέα να διαδραματίσει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην οικονομία -πράγμα που θα σήμαινε μείωση της δύναμης τόσο της κρατικής γραφειοκρατίας, όσο και της Gaesa.
Θα χρειαστεί επίσης να επιτρέψει περισσότερες ξένες επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένων αυτών από τη διασπορά στις ΗΠΑ.
Η προοπτική μιας αμερικανικής παρέμβασης εάν η Κούβα δεν συμφωνήσει να λάβει τέτοια μέτρα είναι επίσης πολύ πραγματική -παρά τα πολλά πισωγυρίσματα που υπέστησαν στο Ιράν και τον υψηλό κίνδυνο να οδηγήσει αυτό την Ουάσιγκτον σε ένα νέο τέλμα.
Οι ηγέτες της Κούβας φοβούνται ότι το άνοιγμα της οικονομίας θα απελευθερώσει ευρύτερες δυνάμεις που θα μπορούσαν να τους εκδιώξουν από την εξουσία. Μέχρι τώρα ήταν σε θέση να αποφεύγουν τη λήψη δύσκολων αποφάσεων χάρη στην καλοσύνη εξωτερικών δυνάμεων - πρώτα της Σοβιετικής Ένωσης και πιο πρόσφατα της Βενεζουέλας. Όμως αυτή η βοήθεια έχει εξαφανιστεί. Ακόμη και οι Κινέζοι τους παροτρύνουν εδώ και καιρό να απελευθερώσουν την οικονομία.
Στο μυαλό της κουβανικής ηγεσίας, η υποχώρηση στην πίεση της Ουάσιγκτον θα αποτελούσε ταπείνωση -και προδοσία όλων όσων υπερασπίζονταν πάντα. Όμως οι επιλογές τους εξαντλούνται.