Το Παρίσι, το Βερολίνο και άλλες πρωτεύουσες εξετάζουν επιλογές που περιλαμβάνουν την αφαίρεση εξουσιών από την επικεφαλής διπλωμάτη του μπλοκ Kaja Kallas και την ύψους 1 δισ. ευρώ ετησίως Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS) της, και επιστροφή τους στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα κράτη μέλη, σύμφωνα με πέντε ανώτατους αξιωματούχους που έχουν ενημερωθεί για τις συζητήσεις.
«Είναι ξεκάθαρο πως [η EEAS] δεν λειτουργεί όπως πρέπει στον σημερινό κόσμο. Eίναι δυσλειτουργική» είπε ο ένας αξιωματούχος. «Το πρόβλημα είναι δομικό και έτσι η δομή πρέπει να ανοικοδομηθεί».
Τα τελευταία χρόνια, η ΕΕ κλυδωνίζεται από τους πολέμους στην Ουκρανία και στο Ιράν, τα καπρίτσια του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και την αυξανόμενη χρήση των δασμών, του οικονομικού εξαναγκασμού και των ενεργειακών προμηθειών ως εργαλεία εξωτερικής πολιτικής, με πολλούς να αμφισβητούν την ικανότητα της EEAS να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του συντονισμού αποτελεσματικών αντιδράσεων.
Η πρόταση, που θα αντέστρεφε τους στόχους της προ 16 ετών απόφασης για τη δημιουργία της EEAS ως αυτόνομης υπηρεσίας, είναι μια από τις πολλές επιλογές που περιγράφονται λεπτομερώς σε γαλλική κρατική αξιολόγηση η οποία κοινοποιήθηκε σε άλλα κράτη μέλη.
Μια ιδέα που πρότεινε το Παρίσι είναι να περιοριστεί η αυτονομία της κορυφαίας διπλωμάτη –που επί του παρόντος έχει έναν διπλό ρόλο να λογοδοτεί στα κράτη μέλη και στην Κομισιόν- και να χαλαρώσει ο έλεγχός της επί του δικτύου των περισσότερων από 140 αντιπροσωπειών που λειτουργεί η EEAS σε χώρες ανά τον κόσμο.
«Οι πρωτεύουσες είναι ενοχλημένες και θέλουν έναν αποτελεσματικό τρόπο για να ενεργούμε με ενότητα στο εξωτερικό» ανέφερε άλλος αξιωματούχος. «Υπάρχει ένας πραγματικός κίνδυνος να διαλυθεί [η EEAS]».
Οι υπέρμαχοι της αναδιάρθρωσης της διπλωματικής υπηρεσίας πιστεύουν πως είναι εφικτό χωρίς να αλλάξει η συνθήκη της ΕΕ, που ορίζει ότι η EEAS θα πρέπει να «βοηθά» τον κορυφαίο διπλωμάτη υπό όρους που έχουν συμφωνηθεί από τα κράτη μέλη και που χρονολογούνται από το 2010. Οποιεσδήποτε αλλαγές σε αυτούς τους όρους θα απαιτούσαν ομόφωνη στήριξη από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ.
Αρκετές χώρες έχουν υποστηρίξει κατ’ ιδίαν πως υπάρχει υπερβολική αλληλεπικάλυψη και έλλειψη συντονισμού μεταξύ της EEAS, των εθνικών υπουργείων εξωτερικών και των διευθύνσεων εξωτερικών σχέσεων της Κομισιόν και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, όπως σημειώνουν οι αξιωματούχοι.
Αυτές οι ανησυχίες έχουν επιδεινωθεί από το γεγονός ότι η Kallas φαίνεται να εκφράζει τη δική της άποψη σε ζητήματα όπως οι σχέσεις ΕΕ-Κίνας και καταθέτει προτάσεις που δεν είχαν ακόμα εγκριθεί από τις πρωτεύουσες.
Την ίδια ώρα, η EEAS και η Κομισιόν υπό την ηγεσία της Ursula von der Leyen βρίσκονται εγκλωβισμένες σε μια μάχη επικράτησης για τα θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας.
Η von der Leyen –πρώην υπουργός Άμυνας της Γερμανίας- έχει επεκτείνει τον ρόλο της πέραν των παραδοσιακών παραμέτρων του, λειτουργώντας μια αυτοαποκαλούμενη «γεωπολιτική Επιτροπή», διορίζοντας τον πρώτο Επίτροπο Άμυνας του μπλοκ και αναλαμβάνοντας συστηματικά την πρωτοβουλία για την απάντηση του μπλοκ στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Έχει επίσης εξετάσει το ενδεχόμενο δημιουργίας μιας μονάδας διαμοιρασμού πληροφοριών, παρόμοια με αυτήν που ήδη υπάρχει εντός της EEAS –ιδέα στην οποία αντιτίθεται η Kallas.
Τρεις αξιωματούχοι είπαν πως η αναδιάρθρωση της EEAS θα μπορούσε επίσης να επηρεαστεί από τη συνεχιζόμενη συζήτηση αναφορικά με τον επόμενο κοινό προϋπολογισμό του μπλοκ, όπου πολλά κράτη μέλη απαιτούν εξοικονόμηση κόστους και απλούστευση διαδικασιών στις Βρυξέλλες.
Η μεταφορά εξουσιών της EEAS σε διευθύνσεις εντός της Κομισιόν και του Συμβουλίου θα μπορούσε να εξοικονομήσει χρήματα μέσω της κατάργησης θέσεων, σημείωσαν οι αξιωματούχοι. Η κατάρτιση λιστών κυρώσεων και προτάσεων για στρατιωτικές αποστολές, για παράδειγμα, θα μπορούσαν να μεταφερθούν στο Συμβούλιο, ενώ η καθημερινή διπλωματία θα μπορούσε να επιβλέπεται από την Κομισιόν.
Οι ιδέες για τον ανασχηματισμό της ευρωπαϊκής διπλωματικής υπηρεσίας λαμβάνονται επίσης υπόψη στη σύνταξη μιας νέας στρατηγικής ασφάλειας που πρόκειται να δημοσιευθεί από την Κομισιόν αυτό το καλοκαίρι, όπως δήλωσαν δύο από τους αξιωματούχους.
Η γαλλική αξιολόγηση των πιθανών λύσεων, που είναι προκαταρκτική, συζητείται διμερώς σε ανώτερο επίπεδο μεταξύ των κυβερνήσεων της ΕΕ και είναι μια από τις πολλές επιλογές που έχουν πέσει στο τραπέζι αναφορικά με το μέλλον της EEAS, ανέφεραν οι αξιωματούχοι. Το Παρίσι έχει καταστήσει σαφές πως όλες οι επιλογές έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα.
Το Μέγαρο Ελιζέ αρνήθηκε να σχολιάσει.
Εκπρόσωπος της Kallas δήλωσε στους FT πως είναι «απολύτως προσηλωμένη στην υλοποίηση της εντολής της» προσθέτοντας πως «ένα σημαντικό μέρος (της εντολής αυτής) είναι η περαιτέρω ενίσχυση τόσο της EEAS όσο και της Κομισιόν για την εφαρμογή των συνθηκών στον τομέα της εξωτερικής δράσης και της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας».
«Η εξωτερική πολιτική της ΕΕ είναι ισχυρή όταν τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι ενωμένα» πρόσθεσε ο εκπρόσωπος.
Το υπουργείο Εξωτερικών της Γαλλίας παρέπεμψε σε σχόλια του υπουργού Jean-Noël Barrot τον Μάρτιο ότι η ΕΕ χρειάζεται ισχυρότερη διπλωματική υπηρεσία που «εργάζεται σε στενό συντονισμό με τα κράτη μέλη, και διασφαλίζει πως οι συγκεκριμένες ικανότητες του κάθε θεσμού γίνονται σεβαστές, ιδιαίτερα στην μελλοντική ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας».
Όταν ερωτήθηκε από τους FT για τις προτάσεις, Γερμανός αξιωματούχος δήλωσε: «σε έναν κόσμο που αλλάζει, είναι σαφές πως χρειαζόμαστε μια ισχυρότερη ΕΕ, και έναν ισχυρότερο βραχίονα ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής. Γι’ αυτό, από τότε που δημιουργήθηκε η EEAS, προσπαθήσαμε και συνεχίζουμε να προσπαθούμε να βελτιώσουμε τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και να ενισχύσουμε την κοινή εξωτερική μας πολιτική».
Η EEAS επίσης διεξάγει μελέτες εσωτερικά αναφορικά με δυνητικές ιδέες μεταρρύθμισης, πρόσθεσαν οι αξιωματούχοι.
Ο Stefan Lehne, πρώην αξιωματούχος της ΕΕ και νυν senior fellow του Carnegie Europe στις Βρυξέλλες, δήλωσε: «αν κοιτάξετε την εξέλιξη της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής τα τελευταία πέντε χρόνια, είναι σαφές πως τα αποτελέσματα δεν ήταν θετικά.
Υπάρχει ανάγκη για αντίδραση στο αρνητικό περιβάλλον γύρω μας, και η θεσμική αλλαγή είναι ένας τρόπος για να γίνει αυτό», πρόσθεσε. «Θα ήταν περίεργο να μην προσαρμοστούν τα εργαλεία και η δομή στη νέα πραγματικότητα που αντιμετωπίζει σήμερα η ΕΕ».