Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ συγκεντρώνονται στην Άγκυρα για την ετήσια σύνοδό τους προσευχόμενοι ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν θα κάνει περαιτέρω ζημιά σε μια συμμαχία που έχει εγγυηθεί την ειρήνη στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το ΝΑΤΟ είναι ταυτόχρονα ισχυρότερο απ’ όσο ήταν πριν από 18 μήνες, όταν ο Τραμπ επέστρεψε ως πρόεδρος των ΗΠΑ, αλλά και πολύ πιο αδύναμο.
Είναι σε καλύτερη κατάσταση επειδή, χάρη στις πιέσεις του Τραμπ, τα κράτη εκτός ΗΠΑ δαπάνησαν μαζί 139 δισ. δολάρια περισσότερα το 2025 απ’ όσο το 2024 και επενδύουν στην ετοιμότητα και τον επανεξοπλισμό. Αρχίζει να παίρνει μαθήματα καινοτομίας και προσαρμογής από τη γενναία αντίσταση της Ουκρανίας στη ρωσική επιθετικότητα. Οι Ευρωπαίοι αναλαμβάνουν περισσότερους ηγετικούς ρόλους την ώρα που ο αμερικανικός στρατός παραμένει επαγγελματίας και πλήρως δεσμευμένος.
Την ίδια ώρα το ΝΑΤΟ είναι πολύ πιο αδύναμο επειδή η εμπιστοσύνη πως η κυβέρνηση Τραμπ θα σταθεί στο πλευρό των συμμάχων αν δεχθούν επίθεση έχει καταρρεύσει. Δεν είναι μόνο ότι ο Λευκός Οίκος δεν θεωρεί τη Ρωσία ως πραγματική απειλή για την ασφάλεια των ΗΠΑ, αλλά δεν φαίνεται πλέον να μοιράζεται τις αξίες των εταίρων του, ή ακόμα και την ίδια την ιδέα της συνεργασίας.
Θεωρητικά, εξακολουθεί να είναι πιθανό ένα μεγάλο διατλαντικό παζάρι: οι Ευρωπαίοι θα αναλάβουν την πρωταρχική ευθύνη για τη συμβατική άμυνα της Ευρώπης βάσει ενός συμφωνημένου και σταδιακού χρονοδιαγράμματος, και οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν την πυρηνική τους ομπρέλα. Αλλά ποιος μπορεί να πει -και να το πιστεύει- πως ο Τραμπ θα διακινδυνεύσει, ας πούμε, να θέσει σε κίνδυνο το Μαρ-α-Λάγκο για να σώσει τη Βαρσοβία;
Η αμερικανική κυβέρνηση φαίνεται επίσης πως στερείται της πειθαρχίας που χρειάζεται για να εκπονήσει κάποιο σχέδιο για τη μετακύλιση των βαρών. Προτιμά να απευθύνεται στο κοινό Maga υποτιμώντας τους Ευρωπαίους «καθυστερημένους».
Ο υπουργός Άμυνας Πητ Χέγκσεθ έχει απειλήσει με παρακράτηση των αμερικανικών εισφορών προς το ΝΑΤΟ και έχει αφήσει να εννοηθεί πως οι ΗΠΑ θα προσαρμόσουν τη θέση των δυνάμεών τους στην Ευρώπη αναλόγως του ποιος ξοδεύει τι, αντί να πηγαίνει σύμφωνα με τις στρατιωτικές ανάγκες. Τέτοιες απειλές μειώνουν περαιτέρω την ενότητα και την ισχύ της συμμαχίας.
Είναι αλήθεια πως ορισμένοι σύμμαχοι δεν κάνουν αυτό που τους αναλογεί. Η Γερμανία και οι Σκανδιναβοί και Βαλτικοί γείτονές της προβαίνουν σε μεγάλες δαπάνες. Η Γαλλία και η Βρετανία, έχοντας αποτύχει να λάβουν τις απαραίτητες σκληρές πολιτικές επιλογές, δεν διαθέτουν τους πόρους για τις στρατιωτικές τους φιλοδοξίες και έναν αξιόπιστο δρόμο προς την επίτευξη του στόχου του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες 3,5% του ΑΕΠ.
Η βαρύτητά τους εντός της συμμαχίας είναι μοιραίο πως θα συρρικνωθεί και η ανυπομονησία του Λευκού Οίκου πιθανόν θα αυξηθεί. Ο κίνδυνος είναι οι ΗΠΑ να αποσύρουν βιαστικά δυνάμεις και πόρους από την Ευρώπη, αφήνοντας κενά στις επιχειρησιακές δυνατότητες και επιτρέποντας στη Μόσχα να νομίσει πως έχει ένα παράθυρο ευκαιρίας για να δοκιμάσει τα όρια της ενότητας της συμμαχίας.
Για να σωθεί η συμμαχία, και δεδομένου ότι δεν υπάρχει κάποια πραγματική εναλλακτική, οι Ευρωπαίοι πρέπει να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. Θα πρέπει να γίνουν πιο ενεργητικοί στη συλλογική μείωση της εξάρτησής τους από τις πληροφορίες, τη στοχοποίηση, τις μεταφορές, την αεράμυνα και την υπόλοιπη ραχοκοκαλιά της υποστήριξης που παρέχει ο αμερικανικός στρατός.
Θα μπορούσε να εξεταστεί ακόμα ένας γύρος κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού. Οι διαδικασίες προμήθειας όπλων παραμένουν υπερβολικά δυσκίνητες και οι περιορισμοί στην παραγωγή πρέπει ακόμα να ξεπεραστούν. Η Ουκρανία μπορεί να βοηθήσει. Χρειάζεται επίσης να επενδύσουν πιο γρήγορα στον εξοπλισμό προτεραιότητας, όπως τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και οι πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς, και να αυξήσουν την ετοιμότητα των δυνάμεών τους. Θα πρέπει να αναλάβουν όσο το δυνατόν περισσότερες αρμοδιότητες από τους Αμερικάνους στον σχεδιασμό και τις δομές διοίκησης του ΝΑΤΟ.
Αυτά τα πιεστικά ζητήματα είναι απίθανο να τύχουν της προσοχής που αξίζουν στη συνεδρίαση του ΝΑΤΟ στην Τουρκία. Φαίνεται πως θα είναι μια ακόμα επίδειξη σχεδιασμένη για να ικανοποιήσει τη ματαιοδοξία του Τραμπ, διαφημίζοντας μεγάλα νούμερα για αυξήσεις δαπανών και για ευρωπαϊκές αγορές αμερικανικών όπλων. Δεν μπορεί να συγκαλύψει το διατλαντικό ρήγμα.
Οι Ευρωπαίοι πρέπει να εντείνουν τις δικές τους προετοιμασίες για να υπερασπιστούν τον εαυτό τους με πολύ λιγότερη αμερικανική βοήθεια, και ενδεχομένως χωρίς καθόλου αμερικανική βοήθεια.