Ναι, καλά διαβάσατε. Την ώρα που οι αμερικανικές τράπεζες εκδίδουν αισιόδοξες συστάσεις για τις μετοχές της SpaceX, η Ρωσία και η Κίνα έχουν μια στρατηγική τριών σταδίων για να υπονομεύσουν την τεχνολογία της, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, υποτίθεται για να αντικρούσουν την αμερικανική επιθετικότητα. Και ενώ αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί από τη Μόσχα, το Πεκίνο ή την Ουάσινγκτον, παρομοιάζει με προηγούμενες αναλύσεις του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ και έχει εντυπωσιακές δυνητικές επιπτώσεις.
Η Starlink, άλλωστε, είναι κρίσιμης σημασίας για τον πόλεμο στην Ουκρανία. «[Αυτό] είναι πράγματι το αίμα ολόκληρης της επικοινωνιακής μας υποδομής πλέον», δήλωσε ο Μιχάιλο Φέντοροφ, ο πρώην υπουργός Άμυνας της Ουκρανίας (ο οποίος μόλις απομακρύνθηκε, σε μια εντυπωσιακά άστοχη κίνηση).
Πράγματι, εφόσον οι δορυφόροι στηρίζουν μεγάλο μέρος της σύγχρονης πολιτικής μας ζωής, όλοι μας θα πληττόμασταν σοβαρά από οποιαδήποτε απώλεια, όπως είδαμε σε μικρό βαθμό όταν μια πυρηνική δοκιμή των ΗΠΑ προκάλεσε ζημιές σε δορυφόρους το 1962.
Επομένως, αυτές οι αναφορές δεν πρέπει να αγνοηθούν. Κατ’ αρχάς, δείχνουν γιατί οι επενδυτές πρέπει να έχουν υπόψη την αναδυόμενη συνεργασία μεταξύ Ρωσίας και Κίνας, με την πρώτη να ανταλλάσσει πλέον ουσιαστικά την εμπειρία της από το πεδίο της μάχης και τις πρώτες ύλες της με κινεζική τεχνολογία.
«Αυτό είναι πραγματικό, είναι σοβαρό και είναι σε εξέλιξη», μου λέει ο Χρίστο Γκρόζεφ, ένας εκ των συντακτών της έρευνας.
Θα πρέπει επίσης να μας υπενθυμίζει ότι, ακόμη και καθώς παρακολουθούμε τις συγκρούσεις στα λασπωμένα ουκρανικά χωράφια ή στα Στενά του Ορμούζ, ο επόμενος πόλεμος μπορεί στην πραγματικότητα να διεξαχθεί στο διάστημα.
«Οι τροχιές είναι πλέον πεδία μάχης», ανέφερε ένα πρόσφατο σημείωμα της εταιρείας επιχειρηματικών κεφαλαίων Andreessen Horowitz, η οποία επενδύει σε στρατιωτική τεχνολογία.
«Μπορούμε... αφελώς να ελπίζουμε ότι η Κίνα και η Ρωσία θα τηρήσουν τις συνθήκες για την ειρηνική χρήση του διαστήματος [ή] να αντιμετωπίσουμε το διάστημα ως το πεδίο πολεμικών επιχειρήσεων που πραγματικά είναι».
Η ιστορία αναδεικνύει και ένα τρίτο σημείο: ο τωρινός τεχνολογικός ενθουσιασμός συχνά φαίνεται να αγνοεί τους γεωπολιτικούς κινδύνους. Ναι, οι τιμές των μετοχών της SpaceX και των hyperscalers υποχώρησαν πρόσφατα, και λιγότεροι επενδυτές αγοράζουν τα ομόλογά τους. Όμως οι νευρικοί επενδυτές φαίνεται κυρίως να ανησυχούν ότι οι σημερινές κολοσσιαίες κεφαλαιουχικές δαπάνες δεν θα καλυφθούν από μελλοντικά έσοδα· σπάνια ακούω πολλή συζήτηση για στρατιωτικές απειλές.
Γιατί; Το «Fomo», ή ο φόβος να μην χάσεις τις εξελίξεις, είναι ένας παράγοντας: οι θεσμικοί επενδυτές συνεχίζουν να «καταβροχθίζουν» την τεχνολογία, καθώς όσοι απέφευγαν τις αμερικανικές τεχνολογικές μετοχές στο παρελθόν υπέστησαν τις συνέπειες μιας «ηλεκτρικής παγίδας για έντομα» λόγω υποαπόδοσης, δήλωσε ο Μάικλ Τσεμπάλεστ της JPMorgan.
Στο βαθμό που οι επενδυτές γνωρίζουν για τις ρωσοκινεζικές απειλές, πολλοί πιθανώς ελπίζουν ότι αυτές θα εξουδετερωθούν από την αποτροπή της αμοιβαία εξασφαλισμένης καταστροφής. Μια τρομακτική ιδέα που κυκλοφορεί, και η οποία προφανώς εμφανίστηκε στο μυστικό ρωσοκινεζικό φόρουμ, είναι η τοποθέτηση σφαιριδίων σε τροχιά για την πρόκληση ζημιών στους δορυφόρους της SpaceX· επειδή όμως μια τέτοια κίνηση θα έθετε σε κίνδυνο και τους ρωσικούς και κινεζικούς δορυφόρους, φαίνεται απίθανο να συμβεί.
Υπάρχει και ένας άλλος παράγοντας που επηρεάζει την ψυχολογία των επενδυτών: το πλήθος των τρεχόντων ακραίων κινδύνων, συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου να εισβάλει η Κίνα στην Ταϊβάν, η Ρωσία να καταφύγει σε πυρηνικά πλήγματα, η ΑΙ να εξαλείψει θέσεις εργασίας (ή και την ανθρωπότητα) και ούτω καθεξής.
Αυτή η πολλαπλότητα είναι ικανή να ενθαρρύνει ένα μοιρολατρικό ανασήκωμα των ώμων· διπλά μάλιστα, δεδομένης της ψυχολογίας του επιζήσαντος. Παλαιότερα, οι επενδυτές συνήθιζαν να ανησυχούν για τέτοιους ακραίους κινδύνους ή να πανικοβάλλονται όταν συνέβαιναν πραγματικά ισχυρά σοκ.
Όμως τα τελευταία χρόνια είχαμε πολλαπλά σοκ: την οικονομική κρίση του 2008· την πανδημία του 2020· την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022· τους συνεχιζόμενους δασμούς των ΗΠΑ· και τώρα την επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν.
Ο αριθμός και μόνο έχει κάνει τους επενδυτές πιο σκληραγωγημένους· ακόμα περισσότερο αφού το οικονομικό και χρηματοπιστωτικό μας σύστημα φαίνεται να είναι ανθεκτικότερο απ’ όσο θεωρούνταν προηγουμένως.
«Τα πετρελαϊκά σοκ δεν είναι πλέον σοκαριστικά» σημείωνε ο Νουριέλ Ρουμπίνι, επισημαίνοντας πως μια σειρά παραγόντων, όπως η καταστροφή της ζήτησης, η αύξηση των αποθεμάτων καυσίμων, η ενεργειακή διαφοροποίηση και η δημιουργία νέων αγωγών, σημαίνουν πως οι τιμές του πετρελαίου δεν έχουν αυξηθεί τόσο όσο περίμεναν ορισμένοι εν μέσω του πολέμου στο Ιράν.
Το βασικό σημείο, λοιπόν, είναι ότι η χρήση της Νευτώνειας Φυσικής για την πρόβλεψη των αγορών με γραμμικές προεκτάσεις από το παρελθόν δεν είναι συνετή. Αντίθετα, είναι προτιμότερο να διαβάσει κανείς μια δυνατή πρόσφατη ομιλία του Ραβί Μενόν, πρώην κορυφαίου ρυθμιστή της Σιγκαπούρης, η οποία χρησιμοποιεί τη σχετικότητα και την κβαντική φυσική για να πλαισιώσει τη γεωοικονομία.
«Προφανώς αντιφατικές καταστάσεις μπορούν να συνυπάρχουν», δήλωσε. «Μακρινά πράγματα μπορούν να συνδέονται βαθιά [και] η αβεβαιότητα είναι ένα μη αναγώγιμο χαρακτηριστικό του συστήματός μας». Αμήν.
Κατά κάποιον τρόπο, αυτή η μεταβαλλόμενη νοοτροπία των επενδυτών αντιπροσωπεύει πρόοδο: η προσαρμογή και ανθεκτικότητα απέναντι στους ακραίους κινδύνους είναι καλό στοιχείο. Αλλά μπορεί επίσης να καλλιεργήσει έναν επικίνδυνο εφησυχασμό καθώς η παρέκκλιση θα κανονικοποιείται. Η είδηση για τους δορυφόρους αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Σήμερα, αυτό το, όχι και τόσο μυστικό, φόρουμ Ρωσίας-Κίνας μπορεί να μην μοιάζει με απειλή· τελικά όμως μπορεί να γίνει. Επομένως, οι επενδυτές τεχνολογίας θα πρέπει να παρακολουθήσουν την επόμενη συνάντησή του, η οποία σύμφωνα με πληροφορίες πρόκειται να πραγματοποιηθεί αργότερα φέτος στην Αγία Πετρούπολη.
Και μετά, ας προσευχηθούμε όλοι για ειρήνη -στη γη και στο διάστημα.