Αυτή τη στιγμή οι δυο βασικές καταναλωτικές έρευνες, από το Conference Board και το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα που είναι τυπικά σε μια ύφεση και όχι σε μια σταθερή επέκταση. Μάλιστα, μετρήσεις που δείχνουν χαμηλότερη εμπιστοσύνη έχουν καταγραφεί μόνο δυο φορές τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, μεταξύ άλλων και κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008.
Η ίδια αποσύνδεση είναι ορατή σε βασικές μετρήσεις της επιχειρηματικής εμπιστοσύνης. Αρκετές φορές μετά την πανδημία, οι έρευνες του ISM για στους κλάδους της μεταποίησης και των υπηρεσιών έχουν δώσει σήμα για ύφεση, η οποία όμως δεν ήρθε ποτέ. Οι πιο πρόσφατες, ευρύτερες επιχειρηματικές έρευνες της S&P ήταν πιο κοντά στον στόχο, αλλά παρά την πρόσφατη ανάκαμψη, όλες αυτές οι μετρήσεις παραμένουν σε επίπεδα χαμηλότερα από αυτά του δείχνει η εικόνα της πραγματικής ανάπτυξης.
Η δημοσίευση των μηνιαίων ερευνών θα τύχει μεγάλης προσοχής από τα μέσα ενημέρωσης και τη Wall Street, πράγμα κάπως περίεργο αφού τα αποτελέσματα είναι ουσιαστικά ελαττωματικά. Τα μειούμενα ποσοστά ανταπόκρισης διαστρεβλώνουν τα ευρήματά τους. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φαίνεται να τροφοδοτούν τη δυσαρέσκεια, ασχέτως του πόσο γρήγορα αναπτύσσεται η οικονομία.
Σε ένα πολωμένο περιβάλλον, οι κομματικοποιημένοι ψηφοφόροι πάντα θεωρούν πως οι συνθήκες είναι ζοφερές όταν ένα αντίπαλο κόμμα βρίσκεται στην εξουσία. Για αυτούς και άλλους λόγους, οι πρόσφατες έρευνες έχουν βρει πως η αξιοπιστία των μεγάλων ερευνών μειώνεται, όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά και στην ευρωζώνη και στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ίσως το σημαντικότερο είναι ότι οι έρευνες στρεβλώνονται εκ φύσεως από την αυξανόμενη ανισότητα. Σε αντίθεση με τα συνολικά μεγέθη της ανάπτυξης του ΑΕΠ, οι έρευνες αποδίδουν την ίδια βαρύτητα σε κάθε ερωτώμενο. Επομένως, δεν πρόκειται ποτέ να αποτυπώσουν ή να προβλέψουν το πλήρες εύρος της ανάπτυξης του ΑΕΠ, όταν η ανάπτυξη εξαρτάται όλο και περισσότερο από τις δαπάνες των λίγων. Και αυτό είναι που συμβαίνει τώρα. Στις ΗΠΑ, το πλουσιότερο 10% αντιπροσωπεύει το ήμισυ των καταναλωτικών δαπανών, έναντι του ενός τρίτου πριν από τρεις δεκαετίες. Δεν θα έπρεπε να εκπλήσσει το γεγονός ότι η πλειονότητα εκφράζει απαισιοδοξία.
Αφού διευρυνόταν επί χρόνια, το πολιτικό χάσμα έχει επίσης φτάσει σε εντυπωσιακά ακραία επίπεδα. Από κάθε άποψη, από τον πληθωρισμό έως την ανεργία, η οικονομία των ΗΠΑ φαίνεται ουσιαστικά η ίδια φέτος υπό τον Ντόναλντ Τραμπ με το 2024, το τελευταίο έτος υπό τον πρόεδρο Τζο Μπάιντεν. Ωστόσο, το ποσοστό των ψηφοφόρων που λένε πως η οικονομία βρίσκεται σε πολύ ή αρκετά καλή κατάσταση μειώθηκε σε αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα από το 70% στο 5% μεταξύ των Δημοκρατικών, ενώ αυξήθηκε από περίπου 5% σε 70% μεταξύ των Ρεπουμπλικάνων.
Από το 2016, ο τόνος των οικονομικών ειδήσεων έχει «αποσυνδεθεί» από την ανάπτυξη του ΑΕΠ και έχει γίνει ολοένα και πιο αρνητικός, γεγονός που μπορεί να εξηγήσει την επίμονη αδυναμία του καταναλωτικού συναισθήματος, σύμφωνα με έκθεση του Brookings Institution. Παράλληλα, προβάλλοντας υπερβολικά τον τρόπο ζωής των υπερπλουσίων, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν δώσει σχεδόν σε όλους έναν λόγο να αισθάνονται μειονεκτικά σε σύγκριση με αυτούς.
Έπειτα ήρθε μια ανατροπή: τους τελευταίους μήνες η εμπιστοσύνη άρχισε να αυξάνεται μεταξύ των Αμερικανών με υψηλότερα εισοδήματα, καθώς οι μετοχές κατέγραψαν νέα ιστορικά υψηλά, αλλά συνέχισε να υποχωρεί μεταξύ των καταναλωτών με χαμηλότερα εισοδήματα, οι οποίοι έχουν εξαντληθεί από τον υψηλότερο πληθωρισμό. Το ποσοστό των καταναλωτών που δηλώνουν ότι βρίσκονται σε χειρότερη οικονομική κατάσταση λόγω του πληθωρισμού έχει εκτιναχθεί μετά την πανδημία από το 10% στο 40%.
Οι επιχειρηματικές έρευνες διασπώνται επίσης. Οι κυριότερες έρευνες στον τομέα της μεταποίησης εστιάζουν στις μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν καλύτερα τις αβεβαιότητες που προκαλεί ο πληθωρισμός σε σχέση με τις μικρές. Πρόσφατα, καθώς το ηθικό των μεγάλων κατασκευαστών ανέκαμψε κάπως, οι έρευνες για τις μικρές επιχειρήσεις έδειξαν συνεχή πτώση, αντανακλώντας το κλίμα των καταναλωτών με χαμηλότερα εισοδήματα.
Πριν από την πρόσφατη άνοδό της, η έρευνα του ISM υποχωρούσε εν μέσω bull market, πράγμα εξαιρετικά ασυνήθιστο -και ένας παραπλανητικός δείκτης. Ακόμη και τώρα, οι έρευνες στον τομέα της μεταποίησης σηματοδοτούν αποδόσεις της αγοράς και κέρδη χαμηλότερα από τα πραγματικά αποτελέσματα. Και η Federal Reserve έχει αρχίσει να αμφιβάλλει για την προγνωστική αξία των ερευνών, δεδομένου ότι, όπως το έθεσε ο πρώην πρόεδρος της Τζέι Πάουελ, οι Αμερικανοί συνεχίζουν να εκφράζουν «απαισιόδοξες» απόψεις για την οικονομία «και μετά βγαίνουν έξω και αγοράζουν καινούριο αυτοκίνητο».
Αυτό είναι κάτι περισσότερο από μια περίπτωση «κακής ψυχολογίας», όπως το περιγράφουν ορισμένοι. Τα απαισιόδοξα αποτελέσματα των ερευνών αντανακλούν την απογοήτευση με τα πραγματικά ελαττώματα σε ένα σύστημα που πολλοί θεωρούν ότι είναι στημένο υπέρ των πλουσιότερων ανθρώπων και των μεγαλύτερων εταιρειών. Άρα μέχρι να αλλάξει το σύστημα, και δημιουργήσει μια μεγαλύτερη αίσθηση δικαιοσύνης, οι έρευνες οικονομικού κλίματος θα έχουν μικρή προγνωστική ισχύ.
*Ο συγγραφέας του άρθρου είναι πρόεδρος του Rockefeller International. Το τελευαίο του βιβλίο έχει τίτλο ‘What Went Wrong With Capitalism’