Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει οδηγήσει στον πιο αιματηρό πόλεμο στην Ευρώπη από το 1945. Η σύρραξη μεταξύ του Ιράν, των ΗΠΑ και του Ισραήλ έχει οδηγήσει στην άμεση εμπλοκή 12 χωρών στη Μέση Ανατολή στις μάχες –καθιστώντας την τον πιο εκτεταμένο πόλεμο στην περιοχή εδώ και δεκαετίες.
Στην ανατολική Ασία, η Βόρεια Κορέα προχωρά σε ταχεία αύξηση του στρατού της και έχει αποκηρύξει τον στόχο της ειρηνικής επανένωσης με τον Νότο. Εν τω μεταξύ, η Κίνα έχει κλιμακώσει τις ναυτικές της ασκήσεις γύρω από την Ταϊβάν και φαίνεται πως κάνει πρόβα για αποκλεισμό των γραμμών ανεφοδιασμού του νησιού.
Αυτή τη στιγμή, αυτές οι περιφερειακές συγκρούσεις στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και στην Ασία είναι σε μεγάλο βαθμό διακριτές. Αλλά έχουν αρχίσει να αλληλεπικαλύπτονται. Προ ημερών το Ιράν είπε πως η Ουκρανία βύθισε ιρανικό εμπορικό πλοίο στην Κασπία Θάλασσα, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας ναύτης.
Οι Ουκρανοί έχουν παραδεχθεί πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς κατά ιρανικών πλοίων στην Κασπία, λέγοντας πως στόχο είχαν πλοία μεταφοράς στρατιωτικού υλικού που κατευθύνονταν προς τη Ρωσία. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, επίσης, μόλις προειδοποίησε πως η Βόρεια Κορέα προετοιμάζεται να στείλει άλλους 30.000 στρατιώτες για να συμμετάσχουν στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
Όταν η αρχική δύναμη των Βορειοκορεατών στρατιωτών έφτασε στην πρώτη γραμμή του μετώπου το 2024, ο Ουκρανός πρόεδρος περιέγραψε την ανάπτυξή τους ως «το πρώτο βήμα προς έναν Παγκόσμιο Πόλεμο». Τώρα που οι Ουκρανοί συγκρούονται άμεσα με το Ιράν, μπορεί να υποστηριχθεί πως έχει γίνει και ένα δεύτερο βήμα.
Ο Α’ και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, όπως υποδηλώνουν τα ονόματά τους, διεξήχθησαν σε αρκετές ηπείρους ταυτόχρονα. Και στους δυο πολέμους ενεπλάκησαν επίσης αναγνωρίσιμες παγκόσμιες συμμαχίες. Μεταξύ του 1939 και του 1945, οι δυνάμεις του Άξονα, δηλαδή η Γερμανία, η Ιταλία και η Ιαπωνία ήρθαν σε σύγκρουση με μια συμμαχία που είχε ως επίκεντρο το Ηνωμένο Βασίλειο, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την ΕΣΣΔ. Αυτοί οι δυο παγκόσμιοι πόλεμοι συνεπάγονταν επίσης άμεση σύγκρουση μεταξύ των ισχυρότερων χωρών του κόσμου.
Η σημερινή σειρά συγκρούσεων ήδη πληροί μερικά από αυτά τα κριτήρια. Οι αλληλεπικαλυπτόμενοι πόλεμοι εκτείνονται τώρα σε δυο ηπείρους -την Ευρώπη και την Ασία- και επηρεάζουν τις συρράξεις στην Αφρική. Η αυξανόμενη ευθυγράμμιση Ρωσίας, Κίνας, Ιράν και Βόρειας Κορέας έχει οδηγήσει ορισμένους στρατηγιστές στις ΗΠΑ να χαρακτηρίσουν αυτές τις τέσσερις χώρες ως έναν «άξονα αντιπάλων» (ή «άξονα της αναταραχής»).
Ωστόσο, η συχνά εχθρική στάση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι σε πολλούς από τους παραδοσιακούς συμμάχους της Αμερικής -καθώς και το γεγονός πως το Ισραήλ θεωρείται όλο και περισσότερο ένα κράτος-παρίας στην Ευρώπη και σε τμήματα του Κόλπου- δυσκολεύει την αναγνώριση ενός ενιαίου μπλοκ που θα αντισταθεί στην αντιαμερικανική ομάδα.
Η απόφαση της Ουκρανίας να τα βάλει με το Ιράν μπορεί εν μέρει να είναι μια προσπάθεια να δημιουργήσει ένα πιο συνεκτικό μπλοκ που θα αμφισβητήσει τον άξονα των αντιπάλων. Οποιαδήποτε ανάλυση των κινήτρων του Κιέβου οφείλει να είναι επιφυλακτική, αφού οι λεπτομέρειες για το τι συμβαίνει στην Κασπία αμφισβητούνται. Αλλά οι Ουκρανοί έχουν άφθονους λόγους να θέλουν να αντεπιτεθούν στο Ιράν -το οποίο προμηθεύει τη Ρωσία με τα drones Shahed που έχουν σκοτώσει πάρα πολλούς Ουκρανούς.
Την ίδια ώρα, το Κίεβο ίσως βλέπει μια ευκαιρία να βελτιώσει δραστικά τις σχέσεις του με την κυβέρνηση Τραμπ, δίνοντας έμφαση στην έκταση στην οποία η Ρωσία βοηθά το Ιράν να πολεμήσει τις ΗΠΑ. Ο Ζελένσκι έχει ήδη επισημάνει την παροχή πληροφοριών από τη Ρωσία που το Ιράν έχει χρησιμοποιήσει για να στοχεύσει Αμερικάνους στρατιώτες και βάσεις στην περιοχή.
Οι προσπάθειες των ΗΠΑ να αποκλείσουν το Ιράν εμποδίζονται επίσης από το γεγονός πως τα ιρανικά αγαθά και το πετρέλαιο μπορούν να περάσουν από την Κασπία προς τη Ρωσία. Η παρεμπόδιση αυτής της διαδρομής θα βοηθούσε οποιαδήποτε αμερικανική προσπάθεια για την κατάρρευση της οικονομίας του Ιράν.
Οι Ουκρανοί νιώθουν πως παίρνουν σιγά-σιγά το πάνω χέρι στον πόλεμό τους με τη Ρωσία. Αλλά η έλευση νέων στρατιωτών από τη Βόρεια Κορέα είναι σαφές πως θα βοηθούσε τον Πούτιν. Δυστυχώς, ο Κιμ Γιονγκ Ουν, ο τυραννικός ηγέτης της Βόρειας Κορέας, έχει κάθε κίνητρο να βοηθήσει το Κρεμλίνο –αφού η Ρωσία παρέχει στη Βόρεια Κορέα προηγμένη τεχνολογία και βοηθά το καθεστώς της Πιονγκγιάνγκ να βγει από την οικονομική και διπλωματική του απομόνωση.
Η βοήθεια της Κίνας τόσο προς το Ιράν, όσο και προς τη Ρωσία είναι πιο διακριτική. Αλλά οι στενοί παρατηρητές πιστεύουν πως είναι ζωτικής σημασίας, όπως και να έχει. Ο Τόμας Ράιτ, ο οποίος είχε διατελέσει ανώτερος διευθυντής στρατηγικού σχεδιασμού στον Λευκό Οίκο επί Τζο Μπάιντεν, επισήμανε πρόσφατα πως «η Κίνα έχει βοηθήσει τη Ρωσία να ξαναχτίσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες πολύ ταχύτερα απ’ όσο θα ήταν διαφορετικά εφικτό, προμηθεύοντας εργαλειομηχανές, μικροηλεκτρονικά και άλλες κρίσιμες τεχνολογίες ενώ ταυτόχρονα συνεργάζεται στην παραγωγή drones».
Οι Κινέζοι προμηθεύουν επίσης το Ιράν με «αγαθά διπλής χρήσης» -όπως καύσιμα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πυραύλους και για εμπορικές δορυφορικές εικόνες.
Δεν υπάρχει κάποια επίσημη συμμαχία μεταξύ του «άξονα των αντιπάλων». Αλλά η Κίνα, η Ρωσία και η Βόρεια Κορέα μοιράζονται κοινούς στόχους. Και οι τέσσερις χώρες θέλουν να επιταχύνουν την πτώση της αμερικανικής ισχύος και να κυριαρχήσουν στις γειτονιές τους.
Η Κίνα έχει επίσης ρεαλιστικές φιλοδοξίες να εκτοπίσει τις ΗΠΑ από τη θέση της ισχυρότερης χώρας του κόσμου. Οι φιλοδοξίες ενός ανερχόμενου κράτους να αντικαταστήσει την κυρίαρχη παγκόσμια δύναμη έχουν συχνά οδηγήσει σε πολέμους στο παρελθόν, ένα φαινόμενο που έχει ονομαστεί «η παγίδα του Θουκυδίδη» από τον ακαδημαϊκό του Χάρβαρντ Γκράχαμ Άλισον –και συζητείται πολύ από τον ηγέτη της Κίνας Σι Τζινπίνγκ.
Δεν υπάρχει αμφιβολία πως τόσο η Κίνα όσο και οι ΗΠΑ προετοιμάζονται ενεργά για πόλεμο μεταξύ τους. Αλλά τόσο η Ουάσινγκτον όσο και το Πεκίνο φαίνεται να προσπαθούν ταυτόχρονα να αποτρέψουν το ενδεχόμενο η αντιπαλότητά τους να μετατραπεί σε ξεκάθαρη σύρραξη. Αυτό είναι ενθαρρυντικό –αλλά δεν εγγυάται πως ένας ακόμα παγκόσμιος πόλεμος είναι αδύνατος.
Όπως έδειξε η ιστορία του 20ου αιώνα, οι περιφερειακές συγκρούσεις και οι λάθος υπολογισμοί των μεγάλων δυνάμεων μπορούν να είναι ένας θανατηφόρος συνδυασμός.