Στις 16 Αυγούστου, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε τον σημαντικό περιορισμό των κοινών στρατιωτικών ασκήσεων με τη Νότια Κορέα.
Στις 19 Αυγούστου, ανακοίνωσε αυτό που πέντε ημέρες αργότερα θα ονομαζόταν «Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας» (Operation Economic Outcast) εναντίον του Ιράν, την οποία όρισε ως προσπάθεια να «καταστραφούν οι ζωτικοί οικονομικοί πόροι που στηρίζουν το ιρανικό καθεστώς».
Στις 21 Αυγούστου, οι εμπορικές συνομιλίες των ΗΠΑ με τον Καναδά κατέρρευσαν, αφού οι Αμερικανοί προέβαλαν νέες απαιτήσεις που περιόριζαν την ελευθερία του Καναδά να συνάπτει εμπορικές συμφωνίες με άλλες χώρες και την εφαρμογή των κανόνων του για την προστασία της γαλλικής γλώσσας.
Στις 28 Αυγούστου, ο Τραμπ ανακοίνωσε «ΤΗ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ!», η οποία θα έδινε στις ΗΠΑ τον έλεγχο του 55% της παραγωγής μιας νέας εταιρείας της Βενεζουέλας, η οποία θα ανέπτυσσε 17 κοιτάσματα με «αποδεδειγμένο δυναμικό» 65 δισεκατομμυρίων βαρελιών.
Πρόκειται για μια εκπληκτική σειρά ενεργειών μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες. Η ίδια η συμπεριφορά δεν προκαλεί έκπληξη. Αποκαλύπτει όμως το είδος του κόσμου στον οποίο πιστεύει ο Τραμπ. Είναι ένας κόσμος στον οποίο οι ΗΠΑ δεν έχουν συμμάχους αλλά δορυφόρους· ένας κόσμος στον οποίο οι ΗΠΑ μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν, όποτε θέλουν, σε όποιον θέλουν· ένας κόσμος στον οποίο μετράει μόνο η ισχύς· και, πάνω απ’ όλα, ένας κόσμος στον οποίο οι ΗΠΑ πιστεύουν ότι μόνο εκείνες διαθέτουν την ισχύ, με αυτή την ισχύ συγκεντρωμένη στα χέρια ενός ανθρώπου, ο οποίος, όχι συμπτωματικά, είναι ένας νταής.
Δεν ήταν πάντοτε έτσι. Το 1969, ο Ντιν Άτσεσον, υπουργός Εξωτερικών του Χάρι Σ. Τρούμαν από το 1949 έως το 1953, δημοσίευσε τα απομνημονεύματά του, στα οποία ανέπτυξε τη λογική της αμερικανικής πολιτικής μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στον πρόλογό του περιγράφει «μια ιστορία μεγάλων ιδεών, σπουδαίων επιτευγμάτων και ορισμένων αποτυχιών… Ήρωάς της είναι ο αμερικανικός λαός, υπό την ηγεσία δύο ανθρώπων σπάνιας ποιότητας, του Προέδρου Τρούμαν και του στρατηγού Μάρσαλ».
Στη συνέχεια εξηγεί ότι «η κολοσιαία αποστολή που τους είχε ανατεθεί» ήταν να «δημιουργήσουν μέσα από το χάος έναν μισό κόσμο, έναν ελεύθερο μισό κόσμο», «χωρίς να οδηγήσουν ταυτόχρονα ολόκληρο τον κόσμο στην καταστροφή. Το αξιοθαύμαστο είναι το εύρος όσων επιτεύχθηκαν».
Και πράγματι, ήταν αξιοθαύμαστο.
Χάρη σε όσα δημιούργησαν τότε, το μέχρι πρότινος πολιορκημένο «ελεύθερο μισό» κέρδισε τον Ψυχρό Πόλεμο, η τελευταία από τις μεγάλες ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες, η Σοβιετική Ένωση, κατέρρευσε και μεγάλο μέρος του κόσμου ονειρευόταν ειρήνη και ευημερία.
Όταν ο Τραμπ γράψει την αυτοβιογραφία του, ελπίζω να την ονομάσει «Παρόντες στην Καταστροφή» (Present at the Destruction). Όχι επειδή ήταν ο ίδιος προσωπικά υπεύθυνος για τον θάνατο αυτών των ονείρων. Αλλά είναι αναμφίβολα ο άνθρωπος που τώρα καρφώνει τα φέρετρά τους.
Ας εξετάσουμε απλώς τις τέσσερις ενέργειες που έκανε μέσα στις δύο εβδομάδες που αναφέρθηκαν συνοπτικά παραπάνω. Βρισκόμαστε σε έναν κόσμο άνομο και απρόβλεπτο. Ο Τραμπ δεν είναι ο δημιουργός αυτού του κόσμου. Είναι όμως αναμφίβολα ο βασικός μοχλός των εξελίξεων.
Ας ξεκινήσουμε με την ιστορία της Νότιας και της Βόρειας Κορέας. Ο πόλεμος της Κορέας άρχισε όταν η δεύτερη εισέβαλε στην πρώτη το 1950. Οι συνολικές απώλειες αυτής της σύγκρουσης ανήλθαν περίπου σε 5 εκατομμύρια ανθρώπους. Οι ίδιες οι ΗΠΑ έχασαν 37.000 στρατιώτες στα τρία χρόνια της σύγκρουσης. Η σημερινή μακροχρόνια ανακωχή -όχι πραγματική ειρήνη- ήταν το αποτέλεσμα.
Όταν εξηγεί την απόφασή του να περιορίσει τις στρατιωτικές ασκήσεις φέτος, ο Τραμπ επικαλείται την «πολύ καλή σχέση του με τον Κιμ Γιονγκ Ουν», τον κληρονομικό ηγέτη ενός κομμουνιστικού καθεστώτος. Και μάλιστα δεν πρόκειται για οποιοδήποτε κομμουνιστικό καθεστώς: η Βόρεια Κορέα είναι η πιο ολοκληρωτική χώρα στον κόσμο.
Η Νότια Κορέα, αντίθετα, είναι προϊόν ενός από τα μεγαλύτερα οικονομικά θαύματα στον κόσμο και σήμερα είναι μια δημοκρατία που αξιολογείται από το Freedom House υψηλότερα από τις ΗΠΑ. Οι ασκήσεις δεν προκάλεσαν ποτέ πόλεμο. Όμως η εγκατάλειψη της Νότιας Κορέας μπορεί να το κάνει.
Ας στραφούμε τώρα στον εμπορικό πόλεμο εναντίον του Καναδά. Κι αυτό είναι εκπληκτικό. Πίσω του βρίσκονται τρεις χαρακτηριστικές πεποιθήσεις του Τραμπ: ότι ο Καναδάς δεν είναι κυρίαρχη χώρα· ότι τα εμπορικά πλεονάσματα συνιστούν οικονομική εκμετάλλευση· και ότι οι συνεχείς αλλαγές στην εμπορική πολιτική δεν έχουν κόστος. Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα αυτών των πεποιθήσεων είναι η αταξία. Για τον Τραμπ, όμως, το χάος είναι ευκαιρία, όχι πρόβλημα. Το λατρεύει.
Και πάλι, ας το συγκρίνουμε με αυτό που εξήρε ο Άτσεσον. Τα μεγάλα δημιουργήματα της εποχής του Τρούμαν περιλάμβαναν το Σχέδιο Μάρσαλ και τη Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου (GATT). Για τον Τραμπ, όμως, αυτά είναι ιδεαλιστικές ανοησίες. Θα λειτουργήσει ο εμπορικός πόλεμος με τον Καναδά; Όχι. Θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμα και σε πόλεμο μεταξύ αυτών των πρώην φίλων και γειτόνων; Ποιος ξέρει;
Έπειτα υπάρχει το επόμενο στάδιο του πολέμου με το Ιράν. Καθώς οι εχθροπραξίες έχουν ξαναρχίσει, επιστρέφουμε στο να αναρωτιόμαστε ποιες αναταράξεις θα ακολουθήσουν. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το αποτέλεσμα απέχει πολύ από εκείνο που είχε υποσχεθεί ο Τραμπ όταν ξεκίνησε η σύγκρουση τον Φεβρουάριο.
Οποιοδήποτε άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ παραμένει εύθραυστο. Εξακολουθεί επίσης να είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς κάποιο θετικό μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα αυτού του πολέμου για τις ΗΠΑ ή τους συμμάχους τους, είτε στον Κόλπο είτε αλλού.
Είναι πιθανό η «Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας» να κάνει τη διαφορά;
Κατά τη γνώμη μου, όχι, για τρεις λόγους: πρώτον, το ιρανικό καθεστώς έχει επιβιώσει από παρατεταμένη εχθρότητα και τώρα από πόλεμο· δεύτερον, οι ηγέτες του γνωρίζουν τι είναι πιθανό να τους συμβεί αν χάσουν την εξουσία· και, τρίτον, όταν ο Τραμπ ακύρωσε το 2018 τη συμφωνία για τα πυρηνικά που είχε συνάψει ο Μπαράκ Ομπάμα, υποσχέθηκε ότι το τότε νέο πρόγραμμά του για «μέγιστη πίεση» θα πετύχαινε τον στόχο.
Απέτυχε.
Θα πετύχει περισσότερο αυτή η νέα εκδοχή; Όπως υποστηρίζει ο Πολ Κρούγκμαν, η Κίνα είναι πιθανό να διασφαλίσει ότι δεν θα συμβεί αυτό.
Τέλος, έχουμε τη νέα συμφωνία για τη Βενεζουέλα, μια αποικιοκρατική πρακτική βγαλμένη κατευθείαν από τον 19ο αιώνα.. Είμαι βέβαιος ότι πολλοί Βενεζουελάνοι χαίρονται που ο Νικολάς Μαδούρο βρίσκεται σε αμερικανική φυλακή. Αλλά πιθανότατα ήλπιζαν στην ανατροπή της δικτατορίας, όχι στην αντικατάστασή της από έναν νέο αποικιακό αφέντη που θα έχει τα χέρια του πάνω στο πετρέλαιό τους.
Άραγε θα λειτουργήσει έστω αυτό προς όφελος των ΗΠΑ; Αμφιβάλλω. Ποιος μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια των νέων ιδιωτών επενδυτών;
Όταν προσπαθεί κανείς να κατανοήσει την κοσμοθεωρία του Τραμπ, είναι αδύνατο να αναζητήσει ιδέες ή αρχές. Δεν πρόκειται καν για επιστροφή στον ρεαλισμό του Πάλμερστον. Πρόκειται, μάλλον, για την αντίθεση σε όλα όσα δημιουργήθηκαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Είμαστε όλοι «παρόντες στην καταστροφή».
Η σημερινή αταξία είναι το δώρο του Τραμπ προς τον κόσμο.