Αλλά μακριά από τα χειροκροτήματα, αξιωματούχοι στο Βερολίνο και σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ήταν πολύ λιγότερο εντυπωσιασμένοι από την απόφαση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να υποσχεθεί κάτι που όχι μόνον δεν υπάρχει, αλλά δεν έχει και την εξουσία να το δώσει.
Ο εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης Στεφάν Κορνέλιους σημείωσε άμεσα πως ενώ το Βερολίνο είναι ανοικτό να «συζητήσει νέα μοντέλα συνεργασίας» με τον Καναδά, ο όρος «συνδεδεμένο μέλος» θα πρέπει να «επανεξεταστεί».
Στις Βρυξέλλες, διπλωμάτες προέβλεψαν μια σύγκρουση μεταξύ της επικεφαλής του εκτελεστικού οργάνου της ΕΕ και των κρατών μελών στα οποία λογοδοτεί.
«Δεν μπορούμε να αποφασίσουμε για κάτι που δεν υπάρχει», είπε σκωπτικά ένας διπλωμάτης. Ένας δεύτερος είπε πως η ιδέα πιθανότατα θα «πεθάνει» στις διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη. «Είναι η κλασική [φον ντερ Λάιεν]», σημείωσε ένας τρίτος. «Πρώτα υποσχέσου και πάρε την έγκριση αργότερα».
Η φον ντερ Λάιεν δήλωσε την Τετάρτη πως οι στενότεροι δεσμοί με τον Καναδά θα περιλαμβάνουν αμυντική-βιομηχανική συνεργασία, μια τεχνολογική συμμαχία, κοινά projects στην Αρκτική, καθώς και πρωτοβουλίες για την ενέργεια, τα κρίσιμα μέταλλα και την οικονομική ασφάλεια.
«Εν ολίγοις, θέλουμε να φέρουμε τη σχέση με τον Καναδά στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν.
Ο Κάρνεϊ, που έλαβε ένα μέρος της μόρφωσής του στο Ηνωμένο Βασίλειο και υπηρέτησε ως διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, ξεκίνησε την πρωθυπουργία του με ένα ταξίδι στην Ευρώπη όταν κήρυξε πως ο Καναδάς είναι «η πιο ευρωπαϊκή από τις μη ευρωπαϊκές χώρες». Η ώθησή του για βαθύτερους δεσμούς με την ΕΕ έχει επιταχυνθεί τους τελευταίους μήνες, καθώς η σχέση του με την κυβέρνηση Τραμπ έχει ψυχρανθεί.
Τον Ιανουάριο, ο Κάρνεϊ έκανε μια φλογερή έκκληση στο οικονομικό φόρουμ του Νταβός να ενωθούν οι «μεσαίες δυνάμεις» για να αντισταθούν στις ΗΠΑ και στην Κίνα. Τέσσερις μήνες αργότερα, στο περιθώριο συνόδου στην Αρμενία, ο Κάρνεϊ και η φον ντερ Λάιεν ζωγράφισαν με αδρές γραμμές αυτό το καθεστώς του «συνδεδεμένου μέλους».
Σε εκείνη τη συνάντηση, ο Καναδός ηγέτης δέχθηκε επίσης την πρόσκλησή της να ταξιδέψει στο Στρασβούργο για την ομιλία της για την «Κατάσταση της Ένωσης» -και να μιλήσει ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ο Κάρνεϊ μίλησε την Πέμπτη στους Ευρωβουλευτές.
«Χρειαζόμαστε εταίρους» δήλωσε ο Κάρνεϊ σε ανώτατους Ευρωπαίους αξιωματούχους τον Μάιο, σύμφωνα με άτομα που έχουν ενημερωθεί για τις συζητήσεις στο Γερεβάν. Επικαλέστηκε τους δασμούς του Τραμπ στα καναδικά προϊόντα και την γενικότερη επιθετικότητα της Ουάσινγκτον προς την Οτάβα.
Αλλά τις ημέρες πριν από την ομιλία της φον ντερ Λάιεν, οι σύμβουλοι αναθεωρούσαν επανειλημμένως το πώς θα περιέγραφε το προτεινόμενο στάτους του Καναδά, σύμφωνα με άτομα που έχουν ενημερωθεί για τη διαδικασία –ένδειξη της λεπτής ισορροπίας που πρέπει να τηρήσει μεταξύ της πρότασης φιλόδοξων ιδεών στις πρωτεύουσες της ΕΕ και της διατήρησης της στήριξής τους.
«Πρέπει επειγόντως να επαναπροσδιορίσουμε τις εταιρικές μας σχέσεις» δήλωσε τελικά στους Ευρωπαίους νομοθέτες η φον ντερ Λάιεν. «Θα ήθελα, λοιπόν, να συνεργαστώ μαζί σας για να ανοίξουμε την πόρτα ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Πολλοί πρεσβευτές της ΕΕ με τους οποίους υπήρξαν διαβουλεύσεις πριν γίνει η ομιλία εξέφρασαν επιφυλάξεις προς οποιαδήποτε σημαντική αναβάθμιση των δεσμών με τον Καναδά, επικαλούμενοι την αποτυχία πλήρους εφαρμογής της εμπορικής συμφωνίας Ceta του 2017, τους κινδύνους να τεθεί η Οτάβα σε προτεραιότητα έναντι άλλων σημαντικών εταίρων και τον κίνδυνο να προκληθεί ο Τραμπ (σ.τ.μ.: ήδη ο πρόεδρος των ΗΠΑ, λίγες ώρες μετά την ομιλία της φον ντερ Λάιεν, προειδοποίησε πως «αν το κάνουν, κι αν θεωρήσω πως πρόκειται για εχθρική ενέργεια, θα επιβάλλω βαρύτατους τελωνειακούς δασμούς ή θα τερματίσω το εμπόριο με την Ευρώπη». )
Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, που τον Μάιο απέρριψαν γερμανική πρόταση να χορηγηθεί κάποιου είδους καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» στην Ουκρανία, αντιτίθενται επίσης ιστορικά στη δημιουργία ad hoc ειδικών κατηγοριών για τρίτες χώρες.
Ακόμη και ορισμένοι από τους αξιωματούχους της ίδιας της φον ντερ Λάιεν εξέφρασαν σκεπτικισμό. Ο επίτροπος Εμπορίου Μαρος Σέφτσοβιτς δήλωσε σε δημοσιογράφους μετά την ομιλία πως δεν θα υπάρξει ειδική μεταχείριση για την Οτάβα, δεδομένου ότι εταίροι όπως η Νορβηγία και η Ελβετία ακολουθούν τους κανόνες της ΕΕ και μάλιστα συμβάλλουν και στον κοινό προϋπολογισμό του μπλοκ.
«Σε ό,τι αφορά την ενιαία αγορά, οι κανόνες είναι οι ίδιοι για όλους» είπε, προσθέτοντας: «αλλά νομίζω πως, με τον Καναδά έχουμε ακόμα να διερευνήσουμε πολλές πιθανότητες».
Πολλοί στο Στρασβούργο ήταν ενθουσιασμένοι με την «πάσα» της φον ντερ Λάιεν. «Γνωρίζουμε πως δεν μπορούμε να αναστατώσουμε τα κράτη μέλη, αλλά επίσης δεν μπορούμε να αναστατώσουμε τρίτες χώρες που θέλουν στενότερους δεσμούς» ανέφερε Ευρωπαίος αξιωματούχος, υπερασπιζόμενος της απόφασης της φον ντερ Λάιεν.
«Και τι έπρεπε να πει; Ο Κάρνεϊ καθόταν μπροστά της, σε μια αίθουσα γεμάτη Ευρωπαίους βουλευτές που τον λατρεύουν», πρόσθεσε. «Αν δεν σπρώξεις τον φάκελο, μένεις πίσω».
Η Βαλερι Χάγιερ, πρόεδρος της φιλελεύθερης πολιτικής ομάδας Renew Europe και στενή σύμμαχος του προέδρου Εμμανουέλ Μακρόν, δήλωσε πως είναι «πανευτυχής» που η πρόεδρος της Κομισιόν υιοθέτησε το πάγιο αίτημά της για μια «βαθύτερη, πιο στρατηγική συνεργασία ΕΕ-Καναδά».
«Ο Καναδάς θέλει να στραφεί στην Ευρώπη και σε αυτόν τον πιο επικίνδυνο κόσμο, πρέπει να είμαστε θαρραλέοι και να τους αγκαλιάσουμε», δήλωσε στους FT.
Ωστόσο, η πρόεδρος της Κομισιόν θα δυσκολευτεί να πείσει τις πρωτεύουσες να συμφωνήσουν με την πρότασή της πριν τη σύνοδο με τον Κάρνεϊ στον Καναδά στις 23 Οκτωβρίου, όπως επισημαίνουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι.
«Δεν υπάρχει διάθεση [στις πρωτεύουσες της ΕΕ] να ορίσουν ένα προηγούμενο που θα μπορούσε αργότερα να εφαρμοστεί σε άλλες υποψήφιες χώρες» ανέφερε τέταρτος Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Σε ένα αισιόδοξο σενάριο, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια στενότερη εμπορική σχέση και μια ή δύο επιπλέον συνόδους».
«Το να γίνει ο Καναδάς το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ θα μπορούσε να είναι ένα σημαντικό βήμα προς την ολοκληρωμένη εταιρική σχέση που χρειάζεται η ΕΕ με ομόφρονες χώρες», ανέφερε ο Φαμπιαν Ζουλεεγκ, διευθύνων σύμβουλος του think tank European Policy Centre. «Αλλά η ταμπέλα πρέπει τώρα να αποκτήσει συγκεκριμένο περιεχόμενο και να μην παραμείνει μια ακόμη ανακοίνωση».