Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ συζητά για την αποτυχία της Ρωσίας να καταλάβει το Κίεβο τον Φεβρουάριο του 2022, δύσκολα χάνεις τον λυπημένο τόνο του.
Τον περασμένο μήνα στον Λευκό Οίκο, συλλογιζόμενος το θέμα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ είπε: «Είχαν χίλια τανκς να ανεβαίνουν έναν καλοφτιαγμένο δρόμο… τίποτα να τους σταματήσει. Ο πόλεμος θα είχε τελειώσει σε μία ημέρα. Και αυτός ο πολύ ηλίθιος στρατηγός… Αποφάσισε να κάνει δεξιά στον αγρό… αντί να παραμείνει στον αυτοκινητόδρομο… Κατέληξε να κολλήσει στη λάσπη».
Όπως πολλά από αυτά που λέει ο Τραμπ, αυτή η περιγραφή της αποτυχίας της Ρωσίας να κατακτήσει το Κίεβο είναι μια συλλογή από μισές αλήθειες και φαντασίες. Ο ουκρανικός στρατός ήταν αυτός που σταμάτησε την προέλαση της Ρωσίας, εξαπολύοντας επιτυχημένη επίθεση κατά των προπορευόμενων οχημάτων της φάλαγγας που κινούνταν κατά της πρωτεύουσας της Ουκρανίας, και καταστρέφοντας γέφυρες.
Αυτά τα ρωσικά οχήματα που κόλλησαν στη λάσπη αναγκάστηκαν να βγουν από τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο από τις ουκρανικές αντεπιθέσεις.
Ωστόσο, η στεναχώρια του Τραμπ για μια εισβολή που πήγε στραβά μάλλον λέει πολλά. Κατά τη δική του περιγραφή, ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν φέρει καμία ευθύνη. Για την αποτυχημένη ολοκληρωτική εισβολή στην Ουκρανία έφταιγε ένας ηλίθιος υφιστάμενος. Ίσως ο Τραμπ να νοιώθει συμπάθεια για τον Ρώσο ηγέτη επειδή και ο ίδιος έκανε μια εντυπωσιακά παρόμοια γκάφα.
Στις 28 Φεβρουαρίου του 2026 –σχεδόν ακριβώς τέσσερα χρόνια μετά την αποτυχημένη έφοδο του Πούτιν στην Ουκρανία- οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επίθεση κατά του Ιράν. Ο στόχος ήταν να επιφέρουν μια ταχεία αλλαγή καθεστώτος. Αλλά το όραμα του Τραμπ για έναν σύντομο, νικηφόρο πόλεμο αποδείχθηκε πως ήταν αυταπάτη. Και ο ίδιος, όπως και ο Πούτιν, τώρα λυπάται για τις επιπτώσεις της δικής του λανθασμένης κρίσης.
Η αλληλουχία των γεγονότων που οδήγησαν τον Ρώσο και τον Αμερικάνο ηγέτη σε αυτό το σημείο έχει επίσης σημαντικές ομοιότητες. Και στις δυο περιπτώσεις, οι πρώιμες στρατιωτικές νίκες οδήγησαν σε επικίνδυνη υπερβολική αυτοπεποίθηση. Η προσάρτηση της Κριμαίας στην οποία προχώρησε ο Πούτιν το 2014 δεν αντιμετώπισε σημαντική αντίσταση από την Ουκρανία ή την ευρύτερη διεθνή κοινότητα. Αυτό μπορεί να έπεισε τον Πούτιν πως η κυβέρνηση Ζελένσκι στο Κίεβο ήταν ένας χάρτινος πύργος που θα κατέρρεε γρήγορα –και πως ο έξω κόσμος για μια ακόμα φορά θα αποδέχονταν ένα τετελεσμένο.
Ο Τραμπ έκανε προεκλογική εκστρατεία ως αντίθετος στους ξένους πολέμους. Αλλά «μέθυσε» με την επιτυχία της Αμερικής στον βομβαρδισμό των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων τον Ιούνιο του 2025 και στη συνέχεια την ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο, του προέδρου της Βενεζουέλας, στην αρχή αυτού του έτους.
Έτσι ο Τραμπ βρίσκονταν σε δεκτική και αλαζονική διάθεση όταν ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο ηγέτης του Ισραήλ, τον παρότρυνε να επιτεθεί και πάλι κατά του Ιράν, λίγες εβδομάδες μετά την επιχείρηση στη Βενεζουέλα.
Τόσο ο Πούτιν όσο και ο Τραμπ έχουν συγκεντρωμένη εξουσία και περιβάλλονται από οσφυοκάμπτες. Τα συστήματα διακυβέρνησης που δημιούργησαν ήταν ανίκανα να αντισταθούν σε έναν ηγέτη που ήταν έτοιμος να κάνε ένα καταστροφικό λάθος.
Αυτοί οι παραλληλισμοί μπορούν, βεβαίως, να παρατραβηχτούν. Ο Πούτιν προσπαθεί να ανατρέψει μια δημοκρατική κυβέρνηση στην Ουκρανία και να προσαρτήσει μεγάλα τμήματα του εδάφους του γείτονά του. Αντιθέτως, το ιρανικό καθεστώς είναι μια βίαιη δικτατορία που έχει σκοτώσει πολλές χιλιάδες πολίτες του στους δρόμους. Και ούτε οι ΗΠΑ, ούτε το Ισραήλ δεν προσπαθούν να προσαρτήσουν ιρανικό έδαφος.
Οι εσωτερικές διαφορές μεταξύ του αμερικανικού και του ρωσικού συστήματος είναι επίσης θεμελιώδεις –που σημαίνει πως οι επιπτώσεις ενός αποτυχημένου πολέμου είναι πολύ διαφορετικές για τις δυο χώρες.
Ο πόλεμος στο Ιράν –και η επίπτωσή του στον πληθωρισμό- ήταν θεμελιώδους σημασίας για την κατατρόπωση του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος στις ενδιάμεσες εκλογές της περασμένης εβδομάδας. Εξακολουθεί να είναι πιθανό πως η κυβέρνηση Τραμπ θα επανέλθει και θα εντείνει τις επιθέσεις κατά της χώρας. Αλλά η ιστορία υποδηλώνει πως το αμερικανικό πολιτικό σύστημα στο τέλος αναγκάζει τους προέδρους να αποσυρθούν από ένα πόλεμο που αποτυγχάνει.
Είναι ένα μοτίβο που ίσχυε στο Βιετνάμ, στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ –και τώρα στο Ιράν.
Ο αποτυχημένος πόλεμος του Πούτιν έχει επιφέρει αποτροπιαστικές και συνεχιζόμενες ζημιές στην Ουκρανία. και θα προκαλέσει επίσης μια διαρκή βλάβη και στην ίδια τη Ρωσία. Οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας λέγεται πως έχουν υποστεί 1,5 εκατ. απώλειες –σκοτωμένους ή τραυματίες.
Αλλά το ρωσικό σύστημα δεν έχει τους δημοκρατικούς ελέγχους που θα μπορούσαν να αναγκάσουν τον Πούτιν να βγει από την πορεία που έχει επιλέξει. Οι ρωσικές εκλογές είναι νοθευμένες. Τα αντιπολεμικά κόμματα έχουν απαγορευτεί από την εκλογική διαδικασία και οι πραγματικά αντιπολιτευόμενοι πολιτικοί όπως ο Αλεξέι Ναβάλνι και ο Μπόρις Νέμτσοφ τείνουν να καταλήγουν νεκροί. Και έτσι ο πόλεμος συνεχίζεται.
Ένα κρίσιμης σημασίας ερώτημα που αιωρείται τώρα στην παγκόσμια πολιτική είναι αν ο Σι Τζινπίνγκ θα πάρει μαθήματα από τις αποτυχίες του Πούτιν και του Τραμπ. Ο Κινέζος ηγέτης θεωρείται ευρύτερα πως έχει δώσει οδηγίες στις ένοπλες δυνάμεις της χώρας του να είναι έτοιμες να εισβάλουν στην Ταϊβάν μέχρι το 2027 (δηλαδή του χρόνου, στην περίπτωση που δεν το καταλάβατε).
Ο Σι προφανώς θα έχει παρατηρήσει τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν η Ρωσία και οι ΗΠΑ στην προσπάθειά τους να νικήσουν μικρότερα και πιο αδύναμα κράτη. Θα τον κάνει αυτό να ξανασκεφτεί πόσο σοφό είναι να προσπαθήσει να αποκλείσει την Ταϊβάν ή να εισβάλει εκεί; Ή θα πείσει τον εαυτόν του πως η δική του κατάσταση είναι διαφορετική –και πως οι Ταϊβανέζοι δεν έχουν τη βούληση ή την ικανότητα να αντισταθούν στην ισχύ του κινεζικού στρατού;
Μέχρι τώρα, ο πρόεδρος τη Κίνας έχει επιδείξει περισσότερη προσοχή και στρατηγικό όραμα από τους ηγέτες της Ρωσίας και των ΗΠΑ. Αλλά ο Σι –όπως ο Πούτιν και ο Τραμπ – είναι ένας «ισχυρός ηγέτης» που δεν ενθαρρύνει τη διαφωνία και που θέλει να μείνει στα βιβλία της ιστορίας.
Είναι μία ανησυχητική πραγματικότητα ότι με την Ταϊβάν -όπως και με την Ουκρανία και το Ιράν- η απόφαση για το αν θα πραγματοποιηθεί πόλεμος εναπόκειται στην κρίση ενός και μόνον ανθρώπου με ατέλειες.