Τα σύννεφα της ενεργειακής θύελλας, που δεν περιορίζονται στο Ορμούζ, αλλά απειλούν να επεκταθούν στην Ερυθρά Θάλασσα, χτυπώντας συναγερμό για ναυτιλία, ασφάλιστρα και Σουέζ, στέλνουν το πετρέλαιο στα 107 δολάρια και το αέριο στα 82 ευρώ και αυξάνονται επικίνδυνα πάνω από την Ευρώπη.
Τη συνταγή της τέλειας καταιγίδας που φέρνει πιο κοντά το κακό σενάριο ενόψει του χειμώνα και ανάγκασε χθες την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να αυξήσει τα επιτόκια για να συγκρατήσει ένα νέο κύμα πληθωρισμού, συνθέτουν όχι μόνο τη νέα ανάφλεξη στον Περσικό αλλά και η εντεινόμενη ανησυχία για τα χαμηλά επίπεδα στις ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου, βοηθούμενη και από την κερδοσκοπία που τη συνοδεύει.
Από τη μετακύλιση των επιπτώσεων στο ρεύμα και τις τιμές που θα κληθούν να πληρώσουν τους επόμενους μήνες νοικοκυριά και βιομηχανία, μέχρι την έξαρση των κυβερνοεπιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές στη Γερμανία που μας θυμίζουν τον πόλεμο που μαίνεται στην Ουκρανία για πέμπτη συνεχή χρονιά, είναι τόσα πολλά τα ανοικτά μέτωπα της διαφαινόμενης “πολυκρίσης”, που ενισχύουν τις φωνές για λάθος σχεδιασμό της Ευρώπης.
Τόσο για την ελλιπή προετοιμασία της ΕΕ προκειμένου να υπηρετήσει τον στόχο για πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο μετά το φθινόπωρο του 2027, όσο και από εκείνους που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την ενεργειακή υπερεξάρτηση της ηπείρου από μια μόνο πηγή, τις ΗΠΑ.
Σε αυτό το περιβάλλον, η μια μετά την άλλη οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, από την Κροατία που ανακοίνωσε χθες πακέτο ενισχύσεων 260 εκατ. ευρώ στο ρεύμα και το αέριο, μέχρι την Ελλάδα (211 εκατ. ευρώ), την Ιταλία και την Ισπανία που προς το παρόν παρέχουν επιδοτήσεις μόνο στα καύσιμα, εξετάζουν μέτρα.
Στη δική μας περίπτωση, η ανησυχία δεν αφορά, τουλάχιστον προς το παρόν, την επάρκεια στο φυσικό αέριο (η χώρα διαθέτει δύο ισχυρά τερματικά, τη Ρεβυθούσα του ΔΕΣΦΑ και το FSRU Αλεξανδρούπολης), αλλά τις εκτιμήσεις για τις τιμές σε καύσιμα και ρεύμα.
Στην πρώτη περίπτωση η λήψη πρόσθετων μέτρων από τον κουμπαρά των 130 εκατ. ευρώ που διαθέτει η κυβέρνηση ίσως αποδειχθεί αναπόφευκτη, όχι μόνο σε βενζίνη και ντίζελ (αμφότερα πάνω από 2 ευρώ/λίτρο), αλλά και ενόψει της διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης τον Οκτώβριο, η οποία αν ξεκινούσε σήμερα θα σήμαινε τιμές 1,90 ευρώ, δηλαδή 73% πάνω από πέρυσι.
Στη δεύτερη περίπτωση, η τιμή χονδρικής στο ρεύμα αυξάνεται καθημερινά και συγκρατείται μόνο χάρη στις ΑΠΕ (183€/MWh σήμερα), ενώ αν δεν υπάρξει κάποια ραγδαία αποκλιμάκωση, οι επιδοτήσεις θα πρέπει να θεωρούνται αναπόφευκτες. Ηδη, ο μέσος όρος για το πρώτο 10ήμερο του μήνα βρίσκεται στα 158,76 ευρώ/ MWh και είναι 19% υψηλότερος από τον Αύγουστο.
Κοιτάζοντας κανείς τη μεγάλη εικόνα, είναι πολλοί οι παράγοντες που υποδηλώνουν τον ερχομό μιας τέλειας καταιγίδας, ανάμεσα στους οποίους ξεχωρίζουν οι 10 παρακάτω.
Σενάρια για πόλεμο στο Ιράν ακόμη και μετά το 2029
Κορυφαίοι Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρονται να έχουν ενημερώσει τον Πρόεδρο Τραμπ, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, ότι ο πόλεμος μπορεί να συνεχιστεί καθ’ όλη την υπόλοιπη προεδρική του θητεία, έως και μετά την ορκωμοσία του επόμενου Προέδρου, τον Ιανουάριο του 2029.
Ο ίδιος πάντως ο Ντ. Τραμπ εκτίμησε χθες ότι ο πόλεμος θα τελειώσει μετά τις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ τον Νοέμβριο. Σε αυτό το περιβάλλον, τα παρατεταμένα κλειστά Στενά του Ορμούζ, ο κίνδυνος γεωγραφικής επέκτασης του πολέμου και η πτώση της παραγωγής από τη Σαουδική Αραβία, έστειλαν χθες το πετρέλαιο πάνω από τα 107 δολάρια και το φυσικό αέριο στα 82 ευρώ/ MWh. Η τιμή του τελευταίου είναι η υψηλότερη από τον Ιανουάριο του 2023.
Νέος συναγερμός για ναυτιλία, ασφάλιστρα και Σουέζ
Η κατάληψη από τους αντάρτες Χούθι της στρατηγικής πύλης του λιμανιού της Μόκα, φέρνει τη σύγκρουση πιο κοντά σε μια από τις βασικές αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου, δηλαδή τη νότια είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας (Μπαμπ Ελ Μαντέμπ) και μέσω αυτής, προς τη Διώρυγα του Σουέζ.
Η ενδεχόμενη σοβαρή διατάραξη της διαδρομής μέσω της Ερυθράς στην οποία στηρίζει τις εξαγωγές πετρελαίου η Σαουδική Αραβία, ο μεγαλύτερος παραγωγός στον κόσμο, θα μπορούσε να περιορίσει ακόμη περισσότερο την παγκόσμια προσφορά και να προκαλέσει νέα εκτίναξη των ενεργειακών τιμών.
Στην προκειμένη περίπτωση, το κρίσιμο ερώτημα για τη ναυτιλία είναι πόσο νοτιότερα μπορούν να κινηθούν οι Χούθι και εάν η κρίση των δύο στενών εξελιχθεί σε μία ενιαία γεωπολιτική κρίση για τις θαλάσσιες μεταφορές. Κι όλα αυτά, όταν χθες η Σ. Αραβία ανακοίνωσε ότι λόγω του πολέμου η παραγωγή της έπεσε κατά 23% τον Αύγουστο έναντι του Ιουλίου, στα χαμηλότερα επίπεδα από το 1990.
Τα χαμηλά αποθέματα της ΕΕ στο φυσικό αέριο
Σε αυτό το περιβάλλον, αναλυτές προειδοποιούν ότι τα αποθέματα φυσικού αερίου σε ολόκληρη την ΕΕ ενδέχεται να μειωθούν στο 15% της δυναμικότητας μέχρι το τέλος του χειμώνα, ακόμη και αν δεν επικρατήσουν ακραίες καιρικές συνθήκες, λόγω των χαμηλών επιπέδων αποθήκευσης και των συνεχιζόμενων διαταραχών εφοδιασμού. Τα τρέχοντα επίπεδα των αποθεμάτων στις ευρωπαϊκές αποθήκες αερίου κινούνταν χθες στο 67,3% έναντι 79,6% τέτοια εποχή πέρυσι.
Κερδοσκοπία
Η τιμή του φυσικού αερίου για τον Σεπτέμβριο είναι υψηλότερη από αυτήν που δείχνουν τα προθεσμιακά συμβόλαια για το χειμώνα, παρ’ ότι τότε η ζήτηση θα είναι μεγαλύτερη. Το ίδιο παράδοξο συνέβαινε και στο μεγαλύτερο τμήμα του Αυγούστου, παρ' ότι ο νούμερο ένα πελάτης του αερίου, δηλαδή οι βιομηχανίες, υπολειτουργούσαν ή ήταν κλειστές.
Το συμβόλαιο Οκτωβρίου σκαρφάλωσε χθες ακόμη και πάνω από τα 82 ευρώ/ MWh, όταν τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το χειμώνα δίνουν τιμές 80-81 ευρύ/ MWh.
Τέτοια σημάδια που προσομοιάζουν περισσότερο με πρακτικές κερδοσκοπίας, παρά με τα θεμελιώδη της αγοράς, πληθαίνουν, καθώς οι τρέχουσες τιμές δεν παρέχουν πλέον το οικονομικό κίνητρο στις εταιρείες να αναπληρώσουν τα αποθέματα των αποθηκών ενόψει χειμώνα, αγοράζοντας αέριο φθηνά σε περιόδους χαμηλής ζήτησης. Δεν συμφέρει πλέον μια εταιρεία να αγοράσει φυσικό αέριο σήμερα και να το πουλήσει αργότερα, όπως επισημαίνει με νέα ανάρτηση του ο υφυπουργός ΠΕΝ Νίκος Τσάφος. Διότι η τιμή είναι ουσιαστικά η ίδια, όπως δείχνει ο παρακάτω πίνακας.
“Είναι σαν η αγορά να αποθαρρύνει τις ευρωπαϊκές εταιρείες από το να ξαναγεμίσουν τις αποθήκες – ίσως προκειμένου να δημιουργηθεί έλλειψη”, σημειώνει ο ίδιος. Σε κάθε περίπτωση, αν δεν αλλάξει δραματικά κάτι, η πληρότητα στις ευρωπαϊκές αποθήκες δεν θα ξεπερνά το 74- 75% στα τέλη Οκτωβρίου, όπως εκτιμούν αναλυτές στο Montel, και θα υπολείπεται κατά 16-17 TWh του στόχου για 90% την 1η Νοεμβρίου. Η ελπίδα είναι ότι ο φετινός χειμώνας μπορεί να είναι σχετικά ήπιος (Ελ Νίνιο).
Υπερεξάρτηση από τις ΗΠΑ
Οι φωνές για τους κινδύνους που συνεπάγεται η υπερβολική πλέον εξάρτηση από το φυσικό αέριο μιας και μόνο χώρας, των ΗΠΑ, πληθαίνουν. «Το μεγάλο πρόβλημα είναι... ότι δεν εξαρτόμαστε από το ρωσικό φυσικό αέριο, εξαρτόμαστε από το αμερικανικό φυσικό αέριο», δήλωσε χθες ο Federico Tobias, επικεφαλής αναλυτής του Montel στην εκδήλωση “Austrian Energy Day” που έγινε στη Βιέννη.
Πόσο έτοιμη ήταν η Ευρώπη για τέλος στο ρωσικό αέριο
Ταυτόχρονα ενισχύονται και οι φωνές για την ελλιπή προετοιμασία της ΕΕ προκειμένου να εξυπηρετήσει τον στόχο της πλήρους απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο. Εκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου χτυπάει καμπανάκι ότι οι 27 κυβερνήσεις έχουν επενδύσει πολύ λιγότερα από τα 300 δισ. ευρώ τα οποία είχε αρχικά υπολογίσει η ΕΕ, προκειμένου να διασφαλίσουν την ενεργειακή τους ασφάλεια χωρίς ρωσικό αέριο.
Οι τιμές στο ρεύμα
Αναμενόμενο είναι να ενισχύεται η ανησυχία για τη μετακύληση του ακριβού φυσικού αερίου στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και από εκεί σε όλη την αλυσίδα παραγωγής και υπηρεσιών. Αν δει κανείς τον ευρωπαικό χάρτη για σήμερα, από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, μέχρι την Κροατία, την Ουγγαρία και την Αυστρία, τον τόνο δίνουν μέσες τιμές πάνω από τα 200 ευρώ/ MWh.
Το πιο ανησυχητικό αφορά τα προθεσμιακά συμβόλαια στο ρεύμα για το δ’ τρίμηνο.
Στον απόηχο της ανόδου του αερίου πάνω από τα 80 ευρώ, εκτινάχθηκαν γύρω στο 6% μέσα σε μια ημέρα, όλα τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το τελευταίο 3μηνο στις μεγάλες ευρωπαικές αγορές (Γερμανία, Ουγγαρία, Ιταλία, Ισπανία) και φυσικά στην ελληνική. Στα 174,09 ευρώ/ MWh το γερμανικό (+6,5%), 205,11 ευρώ το ουγγρικό (+5,8%), 217,79 ευρώ το ιταλικό (+6,2%) και 185,17 ευρώ το ελληνικό (+6,4%).
Αλυσιδωτές επιπτώσεις σε επιτόκια, επενδύσεις
Τα παραπάνω δημιουργούν προφανώς τις προϋποθέσεις για ένα νέο πληθωριστικό σοκ, με αλυσιδωτές επιπτώσεις. Από το ακριβότερο χρήμα, με το βασικό επιτόκιο της ΕΚΤ να διαμορφώνεται από χθες στο 2,5% (+0,25%), προκειμένου να συγκρατηθούν οι πληθωριστικές πιέσεις μέχρι τις τυχόν επιπτώσεις σε επενδύσεις, δηλαδή με τη μετάθεση της υλοποίησης κάποιων στο μέλλον, λόγω του πολύ υψηλού ενεργειακού κόστους.
Οι φόβοι της βιομηχανίας
Κάθε αύξηση στην τιμή του φυσικού αερίου μετακυλίεται αυτόματα στο βιομηχανικό κόστος. Η βιομηχανία επιμένει ότι το μέτρο της αντιστάθμισης που είχε ανακοινώσει προ μηνών η κυβέρνηση αφορά έναν σχετικά περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων, περίπου 60-70, ενώ υπάρχουν ακόμη 700 ενεργοβόρες εταιρείες που δεν εντάσσονται σε αυτό, για τις οποίες έχει ανακοινωθεί μόνο η μείωση κατά 50% των χρεώσεων ΥΚΩ από την 1η Ιουλίου. Σύμφωνα με την ΕΒΙΚΕΝ πρόκειται για μείωση περίπου 2 ευρώ ανά μεγαβατώρα, η οποία έχει περιορισμένο αντίκτυπο στο συνολικό ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας.
Αύξηση των κυβερνοεπιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές
Έκθεση του Κογκρέσου τον Αύγουστο έκανε λόγο για επικείμενη αύξηση των κυβερνοεπιθέσεων σε όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων επιθέσεων σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές. Πιο πρόσφατες οι επιθέσεις που δέχθηκε η Γερμανία, όπως αυτές σε υποσταθμούς ηλεκτρικής ενέργειας την περασμένη εβδομάδα. Στο ερώτημα πόσο καλά προετοιμασμένη είναι η Γερμανία, η απάντηση των ειδικών είναι ότι θα έπρεπε να είχε κάνει περισσότερα.