Το στοίχημα, οι ελληνικές πύλες εισόδου μαζί με τα δίκτυα των γειτονικών χωρών να καταφέρουν να λειτουργήσουν ως ένα ενιαίο σύστημα που θα τροφοδοτεί με αμερικανικό LNG τις αγορές της Κεντρικής και Αν. Ευρώπης, καλούνται πλέον να κερδίσουν οι 9 χώρες της διαδρομής, ενόψει και του οριστικού τέλους των ρωσικών εισαγωγών από τα τέλη του 2027.
Στη πραγματικότητα, η επίσημη ένταξη από χθες στο κορμό του Κάθετου Διαδρόμου της Β.Μακεδονίας και της Σερβίας, πέρα από τη προφανή γεωπολιτική της σημασία και την ανάδειξη του στρατηγικού ρόλου της Ελλάδας, όπως ανέφερε ο ΥΠΕΝ Σταύρος Παπασταύρου, μεγαλώνει τη δυσκολία του στοιχήματος, καθώς το τέλος του ρωσικού αερίου μεταφράζεται για τις χώρες της ΝΑ Ευρώπης σε περίπου 20 δισ κυβικά μέτρα.
Αυτό το μεγάλο κενό προμήθειας καλείται να καλύψει η διαδρομή με τη νέα της πλέον μορφή, που πλέον δεν αποσκοπεί -όπως ο αρχικός σχεδιασμός- στην τροφοδοσία κυρίως της Ουκρανίας, αλλά φιλοδοξεί ακόμη και μέσα από νέες διασυνδέσεις μεταξύ των 9 χωρών να προμηθεύσει με φυσικό αέριο σε ανταγωνιστικές τιμές όλη αυτή την τεράστια περιοχή.
Από τα Δ.Βαλκάνια, δηλαδή τη Β.Μακεδονία και τη Σερβία, μέχρι την Ουγγαρία, τη Σλοβακία (η δεύτερη διεύρυνση) και φυσικά την αγορά της Ουκρανίας, που ωστόσο δεν είναι πλέον ο βασικός και κυρίως, ο μοναδικός στόχος.
Σε μια συγκυρία, όπου το τέλος του ρωσικού αερίου θα δημιουργήσει ένα τεράστιο κενό, το οποίο μπορεί να μεγαλώσει περαιτέρω τόσο από την απόσυρση πεπαλαιωμένων μονάδων άνθρακα σε Σερβία και Ρουμανία, όσο και την γενικότερη αύξηση της ενεργειακής ζήτησης στη περιοχή την επόμενη 10ετία, ο Κάθετος Διάδρομος καλείται να λειτουργήσει ως καταλύτης.
Πραγματικά ανταγωνιστική διαδρομή
Αυτό όμως προϋποθέτει με τη σειρά του να καταφέρει να λειτουργήσει ως μια πραγματικά εμπορικά ανταγωνιστική διαδρομή.
Τόσο μέσα από μακροχρόνια συμβόλαια με πελάτες της περιοχής, όσο και μέσα από το σχεδιασμό νέων πιο ευέλικτων προϊόντων, πιθανώς ακόμη καλύτερων χρεώσεων, πιο αποτελεσματικό συντονισμό μεταξύ των Διαχειριστών των Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου των εννέα χωρών.
Αν και η μεγένθυση του Κάθετου Διαδρόμου αυξάνει τη γεωγραφική του επιρροή, συνεπάγεται και σημαντικές προκλήσεις, καθώς μετά και τη προσθήκη των δύο νέων μελών, συγκεντρώνει πλέον τις παρακάτω εταιρείες:
* Ελλάδα: ΔΕΣΦΑ, Gastrade
* Βουλγαρία: ICGB, Bulgartransgaz
* Ρουμανία: Transgaz
* Ουγγαρία: FGSZ
* Σλοβακία: Eustream
* Ουκρανία: GTSU
* Μολδαβία: Vestmoldtransgaz
* Β.Μακεδονία: NOMAGAS
* Σερβία: Transportgas Serbia
Τα μακροχρόνια συμβόλαια και το επόμενο 3μηνο
Το ίδιο ισχύει και ως προς τη πιθανή ανάγκη νέων επενδύσεων. Από το αν επαρκεί η υφιστάμενη δυναμικότητα και σε ποια σημεία απαιτούνται πρόσθετα έργα, μέχρι το πόσο αυτά θα κοστίσουν και φυσικά ποιος θα τα χρηματοδοτήσει, όλα αυτά τα ερωτήματα θα πρέπει να έχουν απαντηθεί μέσα στο επόμενο 3μηνο, όπως είπε χθες στο 10th Southeast Europe Energy Forum της Θεσσαλονίκης, η επικεφαλής του ΔΕΣΦΑ Μαρία Σφερούτσα.
Το εγχείρημα προϋποθέτει το σχεδιασμό από κοινού με τη Κομισιόν, νέων προϊόντων (πέραν των γνωστών “Route” 1,2,3), προκειμένου να βγουν σε δημοπρασία τον επόμενο Ιούλιο για το έτος φυσικού αερίου 2027-2028, κατά το οποίο, βάση του πλάνου της ΕΕ, δεν θα κυκλοφορεί πλέον ρωσικό αέριο στην Ευρώπη.
Κυρίως όμως προϋποθέτει μακροχρόνια συμβόλαια, με την επικεφαλής της AKTOR LNG, Μαρία Ρίτα Γκάλι (φωτό) να επισημαίνει ότι για να κερδηθεί το στοίχημα θα πρέπει τουλάχιστον το 60-70% της δυναμικότητας του Κάθετου Διαδρόμου να δεσμευτεί μέσα από μακροχρόνια συμβόλαια. Η αποκλειστική εξάρτηση από τη βραχυπρόθεσμη αγορά, το μόνο που θα φέρει στη περιοχή θα είναι προβλήματα στην ασφάλεια εφοδιασμού και στις τιμές, όπως είπε.
Στην πράξη, το τέλος των ρωσικών αγωγών θα σκληρύνει περαιτέρω τον ανταγωνισμό σε επίπεδο τιμών και προϊόντων ανάμεσα στον Κάθετο Διάδρομο και τις αντίστοιχες οδεύσεις μέσω Γερμανίας, Πολωνίας και άλλων χωρών της Β.Ευρώπης, που βρίσκονται πλησιέστερα στα μεγάλα κέντρα κατανάλωσης και διεκδικούν εκείνες τη τροφοδοσία τους.
Το FSRU Αλεξανδρούπολης και η πρόκληση
Την έκταση της πρόκλησης περίγραψε χθες και ο επικεφαλής της Gastrade, Κώστας Σιφναίος, που συνυπέγραψε το Μνημόνιο για την επέκταση σε Β.Μακεδονία και Σερβία και μίλησε για τις νέες προοπτικές που δημιουργούνται και για το FSRU της Αλεξανδρούπολης.
Τόσο η Ουκρανία, όσο και η Σερβία έχουν ήδη δεσμεύσει δυναμικότητα στον τερματικό σταθμό και η επέκταση του διαδρόμου μπορεί - όπως είπε- να καταστήσει εφικτή τη μεταφορά LNG από την Αλεξανδρούπολη προς αυτές τις αγορές και ακόμη βορειότερα.
“Αλλά τα παραπάνω από μόνα τους δεν αρκούν. Χρειάζονται ημερήσια, εποχικά και μικρότερης διάρκειας προϊόντα, ώστε οι έμποροι να μπορούν να δεσμεύουν δυναμικότητα όταν πραγματικά τη χρειάζονται. Ταυτόχρονα, πρέπει να δημιουργηθεί ένα ανταγωνιστικό ενιαίο προϊόν μεταφοράς και να συμφωνηθεί ο δίκαιος επιμερισμός των εσόδων μεταξύ των Διαχειριστών. Αυτό προϋποθέτει αλλαγές στο ρυθμιστικό πλαίσιο και στενή συνεργασία με τη Κομισιόν”, ανέφερε ο επικεφαλής της Gastrade.
Σαφέστερη εικόνα για τα νέα προϊόντα, την κατεύθυνση ανάπτυξης του Διαδρόμου και τη χρηματοοικονομική του βιωσιμότητα εκτιμάται ότι θα υπάρχει προς τα τέλη του 2026.
Έχει τη σημασία του ότι περίπου το 80% του ρωσικού φυσικού αερίου που φθάνει σήμερα στην περιοχή εισέρχεται από τα ανατολικά. Εφόσον γίνουν όλα τα παραπάνω, τότε με την κατάργηση αυτών των ροών μέσα στους επόμενους δώδεκα έως δεκατρείς μήνες, ο Κάθετος Διάδρομος θα προσφέρει μία από τις λίγες διαθέσιμες εναλλακτικές οδούς εφοδιασμού για τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη.