Σύνοψη
Οι εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο μετατρέπουν τη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες σε άτυπη ενεργειακή σύνοδο έκτακτης ανάγκης, με το Brent ήδη σε τριψήφια επίπεδα και τη ναυτιλιακή κίνηση μέσω των Στενών του Ορμούζ σχεδόν παγωμένη. Χώρες-μέλη αναζητούν άμεσες παρεμβάσεις στις τιμές ενέργειας, αλλά το χάσμα Βορρά–Νότου παραμένει βαθύ και αποτρέπει κοινή γραμμή. Εάν δεν τερματιστεί ο πόλεμος εντός δύο εβδομάδων, ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι στοχευμένα μέτρα ανακούφισης θα λάβουν πράσινο φως —με πιθανή εξαίρεσή τους από τον υπολογισμό ελλείμματος και χρέους. |
Οι δραματικές εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο και η εμπλοκή του Κατάρ μεταβάλλουν εκ των πραγμάτων τη σημερινή Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της ΕΕ σε μια άτυπη ενεργειακή σύνοδο, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να προσέρχονται στις Βρυξέλλες υπό τον φόβο νέας εκτίναξης τιμών και με ορατό τον κίνδυνο σοβαρής διαταραχής στην παγκόσμια προσφορά.
Οι εξελίξεις φέρνουν στο προσκήνιο το αίτημα πολλών χωρών για άμεση παρέμβαση. Δεν υπάρχει, όμως, προς το παρόν ομοφωνία, καθώς οι Βόρειοι θέλουν άλλες άμεσες παρεμβάσεις και οι Νότιοι άλλες.
Παρ' όλα αυτά, η πίεση πλέον δεν είναι θεωρητική. Με το πετρέλαιο σε τριψήφια επίπεδα και το φυσικό αέριο να ακολουθεί, η συζήτηση μετατοπίζεται από τη στρατηγική μετάβασης (την οποία η ΕΕ μελετά εδώ και καιρό αλλά δεν αποφασίζει) στην ανάγκη άμεσης συγκράτησης των τιμών για νοικοκυριά και βιομηχανία.
Αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, αναμένεται να ζητήσουν στοχευμένη στήριξη για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Οι παρεμβάσεις αφορούν μειώσεις έμμεσων φόρων στα καύσιμα, καθώς και παρεμβάσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας ώστε να περιοριστεί η επίδραση του φυσικού αερίου στις τιμές.
Τι αλλάζει τώρα
| Βασικές αλλαγές |
|---|
| ► Ανεβαίνουν οι τιμές πετρελαίου κατά ~80% από την αρχή του έτους, με το Brent σε τριψήφια επίπεδα για πρώτη φορά. |
| ► Παγώνει η ναυτιλιακή κίνηση μέσω Στενών του Ορμούζ — διέρχεται περίπου το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου και LNG. |
| ► Μετατοπίζεται η ατζέντα της Συνόδου Κορυφής ΕΕ από τη στρατηγική ενεργειακής μετάβασης σε άμεση συγκράτηση τιμών. |
| ► Επανεξετάζεται το σύστημα εμπορίας ρύπων (ETS — αγορά αδειών εκπομπής CO₂ για επιχειρήσεις) από χώρες του Νότου για μείωση κόστους ενέργειας. |
| ► Ενεργοποιείται ενδεχόμενη εξαίρεση στοχευμένων μέτρων από υπολογισμό ελλείμματος/χρέους, εάν χαρακτηριστούν προσωρινά. |
| ► Παρατείνεται πιθανώς το 2026 ως «μεταβατικό έτος» — και όχι έτος δημοσιονομικής προσαρμογής — εάν συνεχιστεί η κρίση. |
Εάν γίνει αυτό, η συζήτηση θα αφορά και στο δημοσιονομικό σκέλος, καθώς τα όποια μέτρα θα είναι προσωρινού χαρακτήρα και έτσι θα μπορούν να εξαιρεθούν από τον υπολογισμό του ελλείμματος και του χρέους.
Μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε στην πράξη ότι το 2026 ενδέχεται να παραμείνει «μεταβατικό έτος» και όχι έτος δημοσιονομικής προσαρμογής, όπως επιθυμούσαν κυρίως οι βόρειες χώρες.
Η Κομισιόν έχει κληθεί εκ νέου να αναπροσαρμόσει τις προτάσεις της και τα στοχευμένα μέτρα είναι πολύ πιθανό να λάβουν το πράσινο φως εάν δεν τερματιστεί ο πόλεμος άμεσα (εντός δύο εβδομάδων λένε ευρωπαίοι αξιωματούχοι) καθώς όσο περνάει ο καιρός και η ροή του πετρελαίου δεν ομαλοποιείται, ο φόβος μιας σοβαρής διαταραχής στην παγκόσμια προσφορά θα επισκιάσει τα πάντα.
Τί λένε οι «λιγοστές» πληροφορίες από το Ιράν
Ο κυβερνήτης του ενεργειακού και πετροχημικού κόμβου του Ιράν στο «Asaluyeh» δήλωσε ότι τα πλήγματα στις εγκαταστάσεις του South Pars σημαίνουν ότι «το εκκρεμές του πολέμου έχει μετακινηθεί» προς έναν «πλήρους κλίμακας οικονομικό πόλεμο».
«Η ενεργειακή ασφάλεια στην περιοχή έχει φτάσει στο μηδέν», ανέφερε σε δηλώσεις του στα κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Η κεντρική στρατιωτική διοίκηση του Ιράν δήλωσε ότι μια σφοδρή απάντηση στην επίθεση θα ακολουθήσει σύντομα. Υπενθυμίζεται ότι το Ιράν έχει απειλήσει με αντίποινα κατά πετρελαϊκών και αερίων κοιτασμάτων, καθώς και ενεργειακών υποδομών στη Σαουδική Αραβία, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Κατάρ.
Αύξηση τιμών μέχρι πότε;
Το Brent έχει ενισχυθεί σχεδόν κατά 80% από την αρχή του έτους, ενώ η ναυτιλιακή κίνηση μέσω των Στενών του Ορμούζ —από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και LNG (υγροποιημένο φυσικό αέριο)— έχει σχεδόν διακοπεί. Κάποια πλοία ρισκάρουν να περάσουν χωρίς να εκπέμπουν σήμα με τη θέση τους, ενώ σε κάποια άλλα παραχωρείται από το Ιράν ειδική άδεια.
Η σύγκρουση έχει προκαλέσει ελλείψεις καυσίμων στην Ασία και έχει εντείνει τις ανησυχίες για επιτάχυνση του παγκόσμιου πληθωρισμού. Τα ευρωπαϊκά συμβόλαια φυσικού αερίου σημείωσαν επίσης άνοδο, σύμφωνα με το Bloomberg.
Οι χώρες του Κόλπου εξακολουθούν να εφαρμόζουν εναλλακτικές λύσεις για την παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ. Το Ιράκ θα επαναλάβει τις εξαγωγές μέσω αγωγού που συνδέει την ημιαυτόνομη περιοχή του Κουρδιστάν με το τουρκικό λιμάνι Τζεϊχάν στη Μεσόγειο. Ωστόσο, η αναδρομολόγηση αυτή μπορεί να μεταφέρει μόνο ένα κλάσμα της παραγωγής της χώρας, η οποία έχει μειωθεί περίπου στο ένα τρίτο των επιπέδων πριν από τον πόλεμο.
Η προσοχή της αγοράς και της ΕΕ παραμένει στραμμένη στα Στενά του Ορμούζ.
Οι προτάσεις στο τραπέζι και το ρήγμα Βορρά-Νότου
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι ηγέτες φτάνουν στη Σύνοδο με διαφορετικές προτάσεις παρεμβάσεων, αποτυπώνοντας το βαθύ χάσμα εντός της ΕΕ.
Οι χώρες του Νότου —με πρώτες τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ελλάδα και την Ισπανία— πιέζουν για πιο επιθετική παρέμβαση στις τιμές. Κάνουν λόγο για στοχευμένες επιδοτήσεις, μειώσεις φόρων στα καύσιμα, καθώς και παρεμβάσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας ώστε να περιοριστεί η επίδραση του φυσικού αερίου στις τιμές.
Παράλληλα, αρκετές εξ αυτών ζητούν επανεξέταση του συστήματος εμπορίας ρύπων (ETS) (αγορά αδειών εκπομπής CO₂ για τη βιομηχανία), με στόχο τη μείωση του κόστους που μετακυλίεται στους λογαριασμούς ενέργειας.
Στον αντίποδα, οι χώρες του Βορρά —όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και οι σκανδιναβικές χώρες— εμφανίζονται πιο επιφυλακτικές απέναντι σε γενικευμένες παρεμβάσεις. Εστιάζουν σε στοχευμένη στήριξη, αποφεύγοντας οριζόντια μέτρα που θα μπορούσαν να επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά ή να διαταράξουν τη λειτουργία της αγοράς ενέργειας ή και ακόμα την εξέλιξη της νομισματικής πολιτικής από την ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα).
Παράλληλα, αντιδρούν σε βαθιές αλλαγές στο ETS, φοβούμενες ότι θα υπονομευτεί η «πράσινη μετάβαση».
Κρατώντας τα προσχήματα, η Γερμανία δηλώνει ότι κινείται κάπου ενδιάμεσα, στηρίζοντας μεν μέτρα στήριξης της βιομηχανίας —όπως επιδοτούμενες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας— αλλά απορρίπτοντας πιο δραστικές παρεμβάσεις, όπως ένα γενικευμένο πλαφόν στο φυσικό αέριο.
Από την πλευρά της, η Κομισιόν αναμένεται — για ακόμα μια φορά — να παρουσιάσει ένα «ισορροπημένο πακέτο» μέτρων που θα περιλαμβάνει τεχνικές προσαρμογές στο ETS, μεγαλύτερη ευελιξία στις κρατικές ενισχύσεις και μέτρα για τη μείωση των λογαριασμών ενέργειας, χωρίς όμως να ανατρέπεται το υφιστάμενο πλαίσιο.
Με άλλα λόγια, λίγο από όλα για να μείνουν όλοι ευχαριστημένοι.
Κάποιοι πιο υποψιασμένοι αναφέρουν ότι η παρούσα κρίση μπορεί να αποτελέσει και το πιο κατάλληλο πάτημα για την επιθυμία της Γερμανίας για Ευρώπη δύο ταχυτήτων.
Σε κάθε περίπτωση, οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη άμεσης ανακούφισης των οικονομιών τους και στη διατήρηση της δημοσιονομικής και ενεργειακής στρατηγικής της Ένωσης.
Οι κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο
Μέσα σε όλα αυτά, η μερική και πρόσκαιρη άρση των κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο γίνεται και πάλι επίκαιρη.
Η Ουγγαρία εμφανίζεται η μόνη χώρα που θέτει ανοιχτά θέμα άρσης των κυρώσεων, λέγοντας ευθέως ότι το ζήτημα αποτελεί πλέον ανάγκη ώστε να συγκρατηθούν οι τιμές ενέργειας. Στην ίδια γραμμή, όμως, κινείται και η Σλοβακία, η οποία, αν και λιγότερο δημόσια, αντιτίθεται σε νέα περιοριστικά μέτρα και στηρίζει μια πιο ευέλικτη προσέγγιση.
Δημιουργείται γκρίζα ζώνη;
Σε ορισμένες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, αλλά και μεμονωμένες φωνές στη Δυτική Ευρώπη, καταγράφονται τις τελευταίες μέρες σκέψεις για επανεξέταση της στάσης έναντι της Ρωσίας υπό το βάρος της ενεργειακής κρίσης, χωρίς όμως να διατυπώνεται επίσημα αίτημα άρσης κυρώσεων.
Η πλειονότητα όμως των κρατών-μελών —μεταξύ αυτών η Γερμανία, η Γαλλία, η Ισπανία και οι σκανδιναβικές χώρες— απορρίπτει κατηγορηματικά οποιαδήποτε επιστροφή στο ρωσικό πετρέλαιο, θεωρώντας ότι μια τέτοια κίνηση θα υπονόμευε τη στρατηγική της Ένωσης και θα έστελνε λάθος γεωπολιτικό μήνυμα.
Το ερώτημα που κυριαρχεί τώρα στις Βρυξέλλες είναι αν μπορεί να υπάρξει κοινή γραμμή και άμεσες αποφάσεις ή αν η ενεργειακή κρίση θα οδηγήσει σε περαιτέρω όξυνση του χάσματος μεταξύ Βορρά και Νότου —αλλά και σε νέες ρωγμές στη μέχρι σήμερα ενιαία στάση της ΕΕ απέναντι στη Ρωσία.
Watch Now
| Τι να παρακολουθήσετε |
|---|
| ► Παρακολουθήστε την κυκλοφορία πλοίων στα Στενά του Ορμούζ: οποιαδήποτε σταδιακή επανεκκίνηση κανονικής διέλευσης θα ήταν το ισχυρότερο σήμα αποκλιμάκωσης για τις τιμές πετρελαίου και LNG. |
| ► Παρακολουθήστε τα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής ΕΕ: εάν χώρες του Νότου εξασφαλίσουν εξαίρεση στοχευμένων μέτρων από τους δημοσιονομικούς κανόνες, το 2026 θα επαναπροσδιοριστεί ως «μεταβατικό» —με σημαντικές επιπτώσεις για προϋπολογισμούς και αγορές ομολόγων. |