Ανεξάρτητα από το αν το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) διαθέτει δρόμο προς την εξουσία στο μικρό ανατολικό κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ, η συντριπτική νίκη του στις περιφερειακές εκλογές της Κυριακής αποτελεί τρομερή αντανάκλαση της καταρρέουσας πολιτικής κεντρικής τάσης της χώρας. Προμηνύει σοβαρά προβλήματα για τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και τη Χριστιανοδημοκρατική Ένωσή του, το ποσοστό των οποίων κατέρρευσε, επισημαίνει άρθρο γνώμης των Financial Times.
To ποσοστό 44% είναι το υψηλότερο αποτέλεσμα για ένα ακροδεξιό κίνημα σε περιφερειακές ή εθνικές εκλογές από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο -και μάλιστα για ένα κόμμα που έχει χαρακτηριστεί εξτρεμιστικό από την υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας της Γερμανίας.
Το ποσοστό του CDU υποχώρησε ακόμη περισσότερο από ό,τι προέβλεπαν οι δημοσκοπήσεις πριν από τις εκλογές, περισσότερο από το μισό, στο 17,4%, από τις τελευταίες εκλογές του κρατιδίου το 2021.
Όταν ο Μερτς διεκδίκησε για πρώτη φορά την ηγεσία του κόμματός του το 2018, δήλωσε ότι θα μείωνε στο μισό την εκλογική στήριξη της AfD. Αργότερα ανακάλεσε την υπερήφανη αυτή δήλωσή του, καθώς η AfD συνέχιζε την αδιάκοπη προέλασή της.
Πόσο γρήγορα, όμως, έχουν αντιστραφεί οι εκλογικοί συσχετισμοί εις βάρος του κεντροδεξιού κόμματός του. Πολλοί βουλευτές των Χριστιανοδημοκρατών σε ολόκληρη τη Γερμανία θα ανησυχούν τώρα για τις θέσεις τους.
Οι εθνικοί μέσοι όροι των δημοσκοπήσεων τοποθετούν το CDU στο 21% και την AfD στο 28% -αντιστροφή των ποσοστών τους στις περυσινές ομοσπονδιακές εκλογές. Μόλις το ένα τρίτο των Γερμανών στηρίζει πλέον τα δύο κόμματα -το CDU και τους κεντροαριστερούς Σοσιαλδημοκράτες- που κυβερνούν από κοινού σε ομοσπονδιακό επίπεδο.
Οι ελπίδες της AfD να αναλάβει την εξουσία στη Σαξονία-Άνχαλτ φαίνεται αρχικά να στηρίζονται στο αριστερό εθνικιστικό Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW), το οποίο προβλέπεται να περάσει οριακά το όριο με 5,1%. Η ιδρύτριά του, Σάρα Βάγκενκνεχτ, έχει αφήσει να εννοηθεί ότι το κόμμα της θα μπορούσε να απέχει σε ψηφοφορία για την ανάδειξη κυβέρνησης της AfD και στη συνέχεια να τη στηρίζει κατά περίπτωση, ανάλογα με το ζήτημα.
Εδώ και καιρό έχει επικρίνει την «υγειονομική ζώνη» («firewall»), στο πλαίσιο της οποίας άλλα κόμματα έχουν αρνηθεί να συνεργαστούν με την AfD, θεωρώντας την απειλή για τη δημοκρατία.
Ωστόσο, ο Ούλριχ Ζίγκμουντ, ηγέτης της AfD στο κρατίδιο, δήλωσε επίσης ότι θα προσπαθήσει να προσελκύσει βουλευτές από άλλα κόμματα. Δεν πρόκειται για κενή απειλή. Η «υγειονομική ζώνη» θα δοκιμαστεί πλέον, ενδεχομένως μέχρι σημείου κατάρρευσης.
Μια εναλλακτική περιφερειακή κυβέρνηση απέναντι στην AfD θα απαιτούσε τη συναίνεση και, ενδεχομένως, τη συμμετοχή της άκρας Αριστεράς, στην οποία το CDU επίσης παραδοσιακά αντιτίθεται. Ορισμένα τοπικά στελέχη του CDU ενδέχεται ακόμη και να εγκαταλείψουν το κόμμα για την AfD προκειμένου να την αποτρέψουν.
Οι χριστιανοδημοκράτες επικριτές της «υγειονομικής ζώνης» υποστηρίζουν ότι έχει αποδειχθεί αυτοϋπονομευόμενη. Σε μια εποχή πολιτικού κατακερματισμού και συρρίκνωσης της στήριξης προς τα κάποτε ευρείας βάσης κόμματα της κεντρικής πολιτικής σκηνής, υποχρεώνει το CDU να μοιράζεται την εξουσία με αριστερούς αντιπάλους σε συχνά δυσλειτουργικούς συνασπισμούς του ελάχιστου κοινού παρονομαστή.
Οι ψηφοφόροι που επιθυμούν πιο συντηρητική πολιτική στρέφονται προς την AfD. Αντί να ανακόπτει τη ροή στήριξης προς την ακροδεξιά, υποστηρίζουν οι επικριτές, την ενθαρρύνει.
Οι υποστηρικτές της πολιτικής αυτής στο CDU επισημαίνουν τα εξτρεμιστικά στοιχεία στην AfD ως απειλή για τη δημοκρατική τάξη της Γερμανίας, ενώ θεωρούν τη στήριξη του κόμματος προς τη Ρωσία και την εχθρότητά του απέναντι στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ ανάθεμα. Ο Μερτς θα δεχθεί έντονες πιέσεις από ορισμένα τμήματα του κόμματός του να εγκαταλείψει ή τουλάχιστον να χαλαρώσει την υγειονομική ζώνη. Είτε το πράξει είτε όχι, το CDU θα μπορούσε να διασπαστεί.
Η εντυπωσιακή νίκη της AfD αφήνει τον ίδιο τον Μερτς σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Στελέχη του CDU είχαν ήδη αρχίσει να χάνουν την εμπιστοσύνη τους στην ηγεσία του μετά από έναν αποτυχημένο ανασχηματισμό αυτό το καλοκαίρι.
Τα ιστορικά χαμηλά ποσοστά του στις δημοσκοπήσεις παρασύρουν το κόμμα προς την αφάνεια. Οι ψηφοφόροι αποθαρρύνονται από την αλαζονεία του και την αποτυχία του να υλοποιήσει οτιδήποτε πλησιάζει τις τολμηρές εξαγγελίες του. Η απαίτηση για αλλαγή ηγεσίας θα μπορούσε να αποδειχθεί ακαταμάχητη, ιδίως εάν το CDU καταρρεύσει και σε άλλες περιφερειακές εκλογές αυτόν τον μήνα.
Ο Χέντρικ Βουστ, ο 51χρονος πρωθυπουργός του CDU στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, είναι το πρόσωπο που πρέπει να παρακολουθήσουμε. Θα προσέφερε αλλαγή γενιάς και θα διεύρυνε την απήχηση του κόμματός του, ιδίως μεταξύ των γυναικών. Ωστόσο, το κατά πόσον θα μπορούσε να προσελκύσει ξανά τους συντηρητικούς, αναζωογονώντας παράλληλα έναν συνασπισμό με την κεντροαριστερά, είναι λιγότερο σαφές.
Η περισσότερο αγροτική Σαξονία-Άνχαλτ, στην πρώην κομμουνιστική Ανατολική Γερμανία, δεν είναι αντιπροσωπευτική του υπόλοιπου της χώρας. Ωστόσο, η ισχύς της στήριξης προς ένα εξτρεμιστικό κόμμα εκεί αποτελεί καταδίκη για την αποτυχία του πολιτικού κέντρου να διατυπώσει πειστικές απαντήσεις στα προβλήματα της Γερμανίας, ιδίως στη στάσιμη οικονομία. Εάν δεν καταφέρει να βελτιώσει γρήγορα την επίδοσή του, αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα.