Η Eurostat και η UBS δίνουν μια διαφορετική εικόνα για την οικονομική κατάσταση των Ελλήνων πολιτών, αλλά η διαφορά βασίζεται στο γεγονός ότι η Eurostat αναφέρεται στα εισοδήματα, ενώ η UBS στον πλούτο των Ελλήνων.
Με βάση τα στοιχεία της Eurostat, το 87,1% του ελληνικού πληθυσμού τα βγάζει δύσκολα πέρα, το οποίο είναι το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), με δεύτερη την Βουλγαρία στο 77,2% και τον μέσο ευρωπαϊκό όρο στο 41,6%. Επιπλέον, το διάμεσο ετήσιο διαθέσιμο εισόδημα, προσαρμοσμένο για τις διαφορές τιμών μεταξύ των χωρών της ΕΕ, ανήλθε σε 13,612 μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS) το 2025 έναντι 22,630 που ήταν ο μέσος όρος στην ΕΕ.
Από την άλλη πλευρά, με βάση τα στοιχεία της UBS για τον πλούτο, οι Έλληνες εμφανίζονται να είναι ανάμεσα στους 30 πλουσιότερους λαούς στον κόσμο με βάση την ακίνητη και την κινητή περιουσία (αποταμιεύσεις, μετοχές, ομόλογα κ.τ.λ.) που διαθέτουν.
Οι Έλληνες καταλαμβάνουν την 30η θέση με βάση τον μέσο πλούτο, με 143 χιλιάδες δολάρια. Ενώ με βάση το διάμεσο κατά κεφαλήν πλούτο, η Ελλάδα καταλαμβάνει την 29η θέση, με 59 χιλιάδες δολάρια, πάνω από την Γερμανία η οποία καταλαμβάνει την 30η θέση με 53 χιλιάδες δολάρια.
Ο υψηλός κατά κεφαλήν πλούτος οφείλεται στο γεγονός ότι οι Έλληνες, κατά την μεταπολεμική περίοδο, είχαν την τάση να αποταμιεύουν μέσω της κατοχής ακίνητης περιουσίας, ενώ οι περισσότεροι λαοί της Ευρώπης αποταμιεύουν μέσω των χρηματοοικονομικών εργαλείων (μετοχές, ομόλογα κλπ.).
Για την Ελλάδα, σχετική μελέτη του Πανεπιστημίου Πειραιώς (2009) έχει υπολογίσει ότι η αξία του συνολικού οικιστικού δυναμικού της χώρας ανερχόταν στα 950 δισεκατομμύρια ευρώ πριν την κρίση του 2008.
Αυτό σημαίνει ότι το οικιστικό δυναμικό της χώρας το 2008, πριν την μεγάλη κρίση, ήταν περίπου 4πλάσιο του ΑΕΠ, μειώθηκε σημαντικά στη συνέχεια, αλλά σήμερα έχει επανέλθει στις αποτιμήσεις της περιόδου πριν το 2008.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης, όμως, αφορούσε την κατοχή πρώτης και δεύτερης κατοικίας από άτομα ηλικίας 50+. Εκτιμήθηκε ότι οι Έλληνες ηλικίας 50+ είχαν σε ποσοστό 83,9% ιδιόκτητη πρώτη κατοικία (το δεύτερο μεγαλύτερο ποσοστό στην ΕΕ, μετά την Ισπανία με 86.5%). Όμως, οι Έλληνες άνω των 50 ετών ήταν πρώτοι στην Ευρώπη με ποσοστό 37,1 % στην κατοχή πρώτης και δεύτερης κατοικίας. Η διάμεση τιμή της αξίας των πάγιων περιουσιακών στοιχείων για άτομα ηλικίας 50+ ήταν 120.000 ευρώ για την Ελλάδα.
Ακόμα πιο ενδιαφέρον ήταν το εύρημα ότι η διάμεση τιμή της αξίας των παγίων στοιχείων του φτωχότερου 25% των ατόμων ηλικίας 50+ στην Ελλάδα προσέγγιζε το 75% της αντίστοιχης αξίας του συνόλου των ατόμων 50+. Αυτό δεν συμβαίνει στις περισσότερες άλλες χώρες της Ευρώπης.
Επίσης, εκτιμήθηκε ότι στην Ελλάδα το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 50+ που έχουν χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία (ομόλογα, μετοχές, αμοιβαία κεφάλαια, και ασφαλίσεις Ζωής) ήταν κάτω από το 2% (από τα χαμηλότερα στην ΕΕ). Το 90% της συνολικής περιουσίας των Ελλήνων ηλικίας 50+ είναι σε πάγια στοιχεία και μόνο το 10% σε χρηματοοικονομικά στοιχεία.
Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι στην Ελλάδα (καθώς και στις νότιες χώρες της Ευρώπης: Ιταλία και Ισπανία) στην μεταπολεμική περίοδο έγινε μια πρωτογενής συσσώρευση κεφαλαίου σε πάγια περιουσιακά στοιχεία (κυρίως κατοικίες), σε αντίθεση με την Β. Ευρώπη που οι πολίτες επένδυσαν σε χρηματοοικονομικά μέσα.
Τα παραπάνω στοιχεία δείχνουν ότι οι συνταξιούχοι της χώρας είναι, σε πολύ μεγάλο ποσοστό, κάτοχοι πάγιων περιουσιακών στοιχείων μέσης αξίας περίπου 100.000 ευρώ. Το κεφάλαιο αυτό μπορεί να μετατραπεί, μέσω των αντίστροφων ενυπόθηκων δανείων (Reverse Mortgages), σε συμπληρωματικό εισόδημα, που μπορεί να καλύψει τις εξής τρεις κατηγορίες αναγκών των ηλικιωμένων:
- Αποπληρωμή των «κόκκινων δανείων» (NPLs) Φυσικών Προσώπων, τα οποία ανέρχονται (έτος 2025) σε 41 δισεκατομμύρια ευρώ (25 είναι τα στεγαστικά και 16 τα καταναλωτικά). Η συντριπτική πλειονότητα των οφειλετών είναι άνω των 60 ετών. Η αδυναμία εξόφλησης των κόκκινων δανείων, στα τελευταία 15 χρόνια, έχει επιφέρει αλλεπάλληλες νομοθετικές ρυθμίσεις, οι οποίες όμως δεν έχουν επιλύσει το πρόβλημα, διότι (α) οι δανειολήπτες δεν έχουν τα μέσα για την εξόφληση των δανείων, και (β) οι πλειστηριασμοί έχουν ως αποτέλεσμα την έξωση του δανειολήπτη από το σπίτι του. Και τα δύο αυτά προβλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με τα Reverse Mortgages.
- Συμπληρωματικές συνταξιοδοτικές παροχές. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί αδήριτη ανάγκη για τις διαδοχικές γενιές συνταξιούχων, διότι οι τεράστιες μειώσεις των συντάξεων που επεβλήθησαν με τα τρία Μνημόνια θα προκαλέσουν αναπόφευκτα την αναζήτηση από τις διαδοχικές γενιές των συνταξιούχων για συμπληρωματικές πηγές εισοδημάτων. Τα αντίστροφα ενυπόθηκα δάνεια θα αποτελέσουν τον κύριο μηχανισμό υποστήριξης των συνταξιούχων.
- Χρηματοδότηση μέρους των δαπανών για Μακροχρόνιες Φροντίδες Ηλικιωμένων. Πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου Πειραιώς ανεβάζει το συνολικό ετήσιο κόστος του νέου ασφαλιστικού συστήματος στα 5,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Μέρος αυτού του κόστους θα καλυφθεί από τους ίδιους τους ηλικιωμένους. Και στην περίπτωση αυτή, τα αντίστροφα ενυπόθηκα δάνεια θα αποτελέσουν την μοναδική διέξοδο για την συντριπτική πλειονότητα των ηλικιωμένων.
* Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς