Φίλτατοι, καλή σας ημέρα!
Υπάρχουν ορισμένες λέξεις που στην ελληνική πολιτική ζωή μοιάζουν καταδικασμένες να επανέρχονται διαρκώς, ανεξαρτήτως κυβερνήσεων και εποχών. «Αλλαγή». «Εκσυγχρονισμός». «Μεταρρυθμίσεις». Λέξεις που υπόσχονται ένα καλύτερο αύριο, αλλά συχνά μετατρέπονται σε μόνιμο άλλοθι για όσα δεν έγιναν χθες.
Από το 2019 μέχρι σήμερα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει τοποθετήσει τις μεταρρυθμίσεις στο επίκεντρο του πολιτικού του αφηγήματος. Ειδικά, δε, την ψηφιοποίηση του κράτους.
Ένα κράτος λιγότερο γραφειοκρατικό, περισσότερο αποτελεσματικό, πιο φιλικό προς τον πολίτη και την επιχειρηματικότητα. Ένα κράτος στο οποίο η τεχνολογία περιορίζει την αυθαιρεσία, ενισχύει τη διαφάνεια και απομακρύνει τις ευκαιρίες για μικρές και μεγάλες συναλλαγές κάτω από το τραπέζι.
Και πρέπει να του αναγνωριστεί ότι σε σημαντικό βαθμό το πέτυχε. Το gov.gr άλλαξε την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών. Πιστοποιητικά που απαιτούσαν ουρές, υπογραφές και χαμένες εργατοώρες εκδίδονται πλέον από ένα κινητό τηλέφωνο. Η ταλαιπωρία μειώθηκε. Χρόνος εξοικονομήθηκε. Το κράτος έγινε, σε πολλές εκφάνσεις του, πιο λειτουργικό.
Ακριβώς γι' αυτό, όμως, προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα. Αν αυτή είναι η σωστή κατεύθυνση, γιατί επτά χρόνια μετά εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως υπόσχεση για το μέλλον;
Μόλις πριν από λίγες ημέρες, στην εκδήλωση του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης για τα έξι χρόνια του gov.gr, ο πρωθυπουργός μίλησε για το «Κράτος του 2030». Περιέγραψε ξανά την τεχνολογία ως μοχλό μετασχηματισμού. Την τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο εξορθολογισμού των δημόσιων συμβάσεων. Νέες εξοικονομήσεις πόρων. Περισσότερη διαφάνεια. Καλύτερη εξυπηρέτηση.
Με άλλα λόγια, περιέγραψε ξανά τον ίδιο στρατηγικό στόχο που περιγράφει από το 2019. Εδώ, δε, είναι το «δια ταύτα» της υπόθεσης. Οι μεταρρυθμίσεις δεν αμφισβητούνται ως προς την ορθότητά τους. Σχεδόν όλοι συμφωνούν ότι η Ελλάδα χρειάζεται ένα πιο σύγχρονο, ψηφιακό και αποτελεσματικό κράτος. Κρίνονται από την ταχύτητα, το βάθος και την αποφασιστικότητα με την οποία υλοποιούνται.
Η πραγματικότητα, μάλιστα, επέλεξε να γίνει ιδιαίτερα άβολη για το κυβερνητικό αφήγημα. Την ώρα που παρουσιάζονταν οι επόμενοι σταθμοί του ψηφιακού μετασχηματισμού, στην επικαιρότητα κυριαρχούσε το σκάνδαλο των πολεοδομιών. Ένα φερόμενο κύκλωμα δωροδοκιών και δωροληψιών για τακτοποιήσεις ακινήτων, έκδοση αδειών και διευθετήσεις φακέλων. Έξι συλλήψεις, δεκάδες εμπλεκόμενοι και καταγγελίες για «ταρίφες» που, ανάλογα με την περίπτωση, κυμαίνονταν από χίλια έως τριάντα χιλιάδες ευρώ.
Ακολούθησε η παραίτηση του γενικού γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, Ευθύμιου Μπακογιάννη. Και λίγες ημέρες αργότερα, η παραίτηση του γενικού γραμματέα του υπουργείου Πολιτισμού, Γιώργου Διδασκάλου.
Η κυβέρνηση, διά του Παύλου Μαρινάκη, δηλώνει «όλα στο φως» και ότι υπάρχει μηδενική ανοχή σε κάθε εστία διαφθοράς. Και σωστά πράττει.
Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι μόνο να εντοπίζονται και να τιμωρούνται οι επίορκοι όταν αποκαλύπτονται. Το ζητούμενο είναι να οικοδομούνται θεσμοί και διαδικασίες που καθιστούν δυσκολότερη τη δράση τους εξαρχής.
Διότι η ουσία της ψηφιοποίησης δεν εξαντλείται στην ηλεκτρονική έκδοση ενός εγγράφου. Βρίσκεται στη δημιουργία μηχανισμών ελέγχου, στην καταγραφή κάθε βήματος μιας διοικητικής πράξης, στη μείωση των αδιαφανών διακριτικών ευχερειών και στην ενίσχυση της λογοδοσίας.
Όχι, η τεχνολογία δεν καταργεί τη διαφθορά. Καμία χώρα στον κόσμο δεν το έχει πετύχει αυτό. Μπορεί, όμως, να την περιορίσει, να την εκθέσει ευκολότερα και να στενέψει τους χώρους όπου αυτή αναπτύσσεται. Και γι' αυτό ακριβώς οι μεταρρυθμίσεις είναι κάτι περισσότερο από επιθυμητές.
Είναι αναγκαίες.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: πόσες φορές μπορεί μια κυβέρνηση που βρίσκεται ήδη επτά χρόνια στην εξουσία να υπόσχεται τις ίδιες μεταρρυθμίσεις ως πρόγραμμα της επόμενης ημέρας; Κάποια στιγμή οι πολίτες παύουν να αξιολογούν τις προθέσεις και κρίνουν τα αποτελέσματα. Δεν αρκούνται πλέον στο όραμα. Αναζητούν τον απολογισμό.
Διότι η μεγαλύτερη παθογένεια του ελληνικού κράτους ίσως δεν είναι μόνο η γραφειοκρατία, η αναποτελεσματικότητα ή η πολυνομία. Είναι η διαχρονική του ικανότητα να μεταθέτει τις αναγκαίες αλλαγές λίγο πιο πέρα, στην επόμενη τετραετία, στο επόμενο σχέδιο, στον επόμενο ορίζοντα.
Οι μεταρρυθμίσεις, ιδίως στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, δεν μπορούν να παραμένουν διαρκώς προεκλογική εξαγγελία. Γιατί κάποια στιγμή, το «κλικ και έγινε» ακούγεται ως υπόσχεση «Μαυρογιαλούρου» και το “θα” τιμωρείται.