Φίλτατοι, καλή σας ημέρα!
Όλα άρχισαν, κατά κάποιον τρόπο, από έναν χαλασμένο λέβητα.
Για την ακρίβεια, από πολλούς. Μαθητές γαλλικών λυκείων άρχισαν πριν από μερικές εβδομάδες να διαμαρτύρονται για τις συνθήκες στα σχολεία τους. Για αίθουσες με 35 μαθητές, ελλείψεις καθηγητών, εγκαταστάσεις που χρειάζονται επισκευές και σχολεία στα οποία κάνει κρύο τον χειμώνα και ζέστη το καλοκαίρι.
Από εκεί φθάσαμε στις εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων που βγήκαν το Σάββατο στους δρόμους, στην επιστροφή των «κίτρινων γιλέκων», στις συγκρούσεις, στις λεηλασίες και στις πυρπολήσεις.
Μία ουσιώδης διευκρίνιση. Η Γαλλία έχει μακρά παράδοση κοινωνικών κινητοποιήσεων, απεργιών και συγκρούσεων με την εκάστοτε εξουσία. Και η συντριπτική πλειονότητα όσων διαδήλωσαν το Σάββατο δεν έκαιγε δημαρχεία ούτε λεηλατούσε καταστήματα. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 550.000 έως 800.000 διαδηλωτές, οι περισσότεροι εκ των οποίων πορεύθηκαν ειρηνικά. Θα ήταν, λοιπόν, λάθος να ταυτίσουμε την κοινωνική διαμαρτυρία με τις μολότοφ.
Η Γαλλία είναι μία από τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου, διαθέτει ισχυρό κοινωνικό κράτος και οι συνθήκες διαβίωσης του μέσου Γάλλου παραμένουν, σε σειρά δεικτών, καλύτερες από εκείνες του μέσου Έλληνα.
Ταυτόχρονα, όμως, επί δεκαετίες δυσκολεύεται να πραγματοποιήσει και κυρίως να ολοκληρώσει μεταρρυθμίσεις που θα καταστήσουν βιώσιμο αυτό το μοντέλο. Σήμερα βρίσκεται παγιδευμένη ανάμεσα στο υψηλό δημόσιο χρέος και τα ελλείμματα, από τη μία πλευρά, και σε μία κοινωνία που ζητά καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες, μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη και διατήρηση των κοινωνικών παροχών, από την άλλη.
Υπάρχει και μία ακόμη διάσταση.
Σημαντικό τμήμα των Γάλλων δεύτερης ή τρίτης γενιάς μεταναστευτικής καταγωγής αισθάνεται ότι δεν συμμετέχει ισότιμα στο γαλλικό κοινωνικό οικοδόμημα. Και όμως, οι αριθμοί δείχνουν και μια διαφορετική εικόνα.
Οι απόγονοι μεταναστών ανεβαίνουν συχνότερα στην κοινωνική κλίμακα σε σχέση με τους γονείς τους και οι επαγγελματικές τους θέσεις έχουν πλησιάσει εκείνες του υπόλοιπου πληθυσμού. Κι όμως, μεταξύ των απογόνων μεταναστών μη ευρωπαϊκής προέλευσης το αίσθημα διάκρισης όχι μόνον δεν εξαφανίζεται αλλά ενισχύεται. Περισσότεροι από ένας στους τέσσερις θεωρούν ότι οι άλλοι δεν τους βλέπουν ως Γάλλους.
Εδώ ακριβώς το υποκειμενικό συναντά το αντικειμενικό.
Μπορεί να έχεις γεννηθεί στη Γαλλία, να έχεις πάει σε γαλλικό σχολείο, να ζεις καλύτερα από τους γονείς σου και παρ' όλα αυτά να αισθάνεσαι αποκλεισμένος από το κυρίως σώμα της κοινωνίας και ιδίως από τα ανώτερα κλιμάκιά της.
Και στην πολιτική, καλώς ή κακώς, δεν ψηφίζουν οι στατιστικές. Ψηφίζουν οι άνθρωποι.
Εδώ βρίσκεται και το μάθημα για εμάς. Η Ελλάδα δεν είναι Γαλλία και οι δύο περιπτώσεις δεν πρέπει να εξομοιωθούν. Όπως όμως δεν αρκεί να κοιτάζουμε τις μολότοφ για να καταλάβουμε τι συμβαίνει στη Γαλλία, έτσι δεν αρκεί να κοιτάζουμε ανάπτυξη, πλεονάσματα, επενδύσεις ή οποιονδήποτε άλλον μακροοικονομικό δείκτη για να αντιληφθούμε τι συμβαίνει σε μία κοινωνία.
Διότι ο πολίτης δεν ζει μέσα στον μέσο όρο. Ζει με τον μισθό του, πληρώνει το νοίκι του, πηγαίνει στο νοσοκομείο, στέλνει το παιδί του στο σχολείο και μετρά τι του μένει στο τέλος του μήνα.
Δεν αρκεί να πηγαίνουν καλά οι αριθμοί. Πρέπει κάποια στιγμή να το καταλαβαίνει και ο πολίτης. Διαφορετικά, όταν η απόσταση ανάμεσα στους αριθμούς και στη ζωή του μεγαλώνει, μεγαλώνει μαζί της και η δυσπιστία προς εκείνους που του λένε ότι όλα πηγαίνουν καλύτερα.
Και τότε η κρίση έχει ήδη αρχίσει. Πολύ πριν από τις μολότοφ.