Η στρατηγική «Ντράγκι και drones» που επιδιώκει η Ευρώπη

Αντιθέτως, πρόκειται για μια συμβολική διαμάχη. Πέρυσι το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανακοίνωσε την πιθανή έκδοση ενός νομίσματος δολαρίου για την 250η επέτειο της Αμερικής, που θα φέρει τυπωμένο το πρόσωπο του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Αυτό εξόργισε ορισμένους γερουσιαστές των Δημοκρατικών, που έγραψαν μια καυτή επιστολή υποστηρίζοντας πως «η τοποθέτηση της προτομής ενός ζώντα προέδρου σε ένα νόμισμα… έρχεται σε αντίθεση με το ποιοι είμαστε ως έθνος». Υπάρχει μια μακρά αμερικανική πολιτική συνθήκη που εναντιώνεται στην εμφάνιση νυν προέδρων πάνω σε νομίσματα.

Ωστόσο, ο Τραμπ έχει γεμίσει με τους ακόλουθούς του την ομάδα που εξετάζει τα σχέδια για νομίσματα –την Επιτροπή Καλών Τεχνών- έχοντας απολύσει τα προηγούμενα μέλη της. Εν τω μεταξύ, ένα σχέδιο της εποχής Μπάιντεν να μπει στο χαρτονόμισμα των 20 δολαρίων η Χάριετ Τούμπαν, η ακτιβίστρια των δικαιωμάτων των μαύρων, (μια κίνηση με ισχυρή λαϊκή υποστήριξη), φαίνεται πως έχει μπει στον «πάγο». Ο συμβολισμός είναι ξεκάθαρος –και άσχημος.

Ενώ ο ναρκισσισμός του Τραμπ εξαπλώνεται και στη σφαίρα των νομισμάτων, έχουν αρχίσει να ξεσπούν και άλλοι καβγάδες για τους νομισματικούς συμβολισμούς, με πιο αξιοσημείωτο αυτόν στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Αυτό το δεύτερο σίριαλ είναι εξίσου αποκαλυπτικό, και όχι μόνο επειδή είναι τόσο διαφορετικό από το παραλήρημα για την κίνηση του προέδρου των ΗΠΑ να προσωποποιήσει το δολάριο.

Το ζήτημα στη Φρανκφούρτη είναι πως το ευρώ είναι ένα πολιτισμικό περίεργο σύμφωνα με τα ιστορικά δεδομένα, αφού όχι μόνο έχει δομή ομοσπονδιακής διακυβέρνησης, αλλά τα χαρτονομίσματά του και τα περισσότερα μεταλλικά του νομίσματα δεν έχουν μια πανευρωπαϊκή δημιουργική περσόνα.

Ενώ τα δολάρια προβάλλουν τους «ιδρυτές πατέρες», τα χαρτονομίσματα του ευρώ προβάλλουν φανταστικά παράθυρα και πόρτες. Αυτό επειδή όταν λανσαρίστηκε το ευρώ οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ φοβούνταν μήπως οι «πραγματικοί» εθνικοί ήρωες ή τα μνημεία ήταν πολύ διχαστικά.

Έτσι αναπαραστάσεις κτιρίων όπως η Νοτρ Νταμ ή το Κολοσαίο, ιστορικές μορφές όπως ο αρχαίος Ευρωπαίος βασιλιάς Καρλομάγνος, ή ακόμα και οι ιδρυτές της ΕΕ, αποκλείστηκαν. Αντι αυτών, υιοθετήθηκαν ψεύτικα παράθυρα και γέφυρες για να «συμβολίσουν το ευρωπαϊκό πνεύμα της ανοικτότητας και της συνεργασίας», για να μνημονεύσουμε την ΕΚΤ.

Αυτό ακούγεται αξιέπαινο. Και έπειτα επετράπη να εμφανίζονται ορισμένα εθνικά σύμβολα στη μια πλευρά των μεταλλικών νομισμάτων ευρώ.

Ωστόσο, όπως γνωρίζει ο οποιοσδήποτε ανθρωπολόγος, είναι δύσκολο να δημιουργηθεί κοινωνική συνοχή χωρίς έναν μύθο δημιουργίας και ένα ηρωικό «πρόσωπο»· οι άνθρωποι είναι έτσι φτιαγμένοι ώστε να προτιμούν ανθρώπους και ιστορίες αντί των αφηρημένων ιδεών. Έτσι η έλλειψη πανευρωπαϊκών προσώπων μπορεί να θεωρηθεί ως ένα ακούσιο σύμβολο της αχίλλειου πτέρνας της περιοχής: της αστάθειας της κοινής ταυτότητας των ψηφοφόρων.

Αυτό δυσκολεύει την ΕΕ να δημιουργήσει μια αποτελεσματική και γρήγορη δομή διακυβέρνησης, ή να προβάλλει δύναμη στο παγκόσμιο σκηνικό, ιδιαίτερα εν όψει μιας Αμερικής που ενστερνίζεται τον πόλεμο και μιας λατρείας λαϊκιστικών προσωπικοτήτων. Η προώθηση της ειρήνης μέσω τεχνοκρατικών συνεργασιών δεν είναι ένα λαϊκιστικό μήνυμα.

Επιπλέον, οι προσπάθειες να αναζωογονηθεί η Ευρώπη με αυτό που θα μπορούσε κάποιος να χαρακτηρίσει στρατηγική «Ντράγκι και drones» -δηλαδή την άμεση εφαρμογή των οικονομικών μεταρρυθμίσεων που περιέγραψε ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι, μαζί με ενισχυμένες στρατιωτικές δαπάνες – είναι δύσκολες σε μια κουλτούρα στην οποία κυριαρχεί η επιφυλακτική διαβούλευση, ή, για να επικαλεστούμε τα χλευαστικά λόγια του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ, «την τρομερή ευρωπαϊκή ομάδα εργασίας».

Μπορεί να αλλάξει αυτό; Η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ προσπαθεί (αξιέπαινα), τουλάχιστον με τα χαρτονομίσματα. Το 2021 η κεντρική τράπεζα αποφάσισε να ξανασχεδιάζει το νόμισμά της, χρησιμοποιώντας μια ακόμα επιτροπή (την Συμβουλευτική Ομάδα Μοτίβου). Μετά από δημοσκόπηση σε 365.000 Ευρωπαίους, έχει τώρα αναγνωρίσει δυο σχεδιαστικά θέματα.

Το ένα είναι η «κουλτούρα», αφού οι Ευρωπαίοι «μοιράζονται την δημιουργικότητα, τη γνώση και τις δεξιότητές τους για αιώνες». Άρα μορφές όπως η Μαρί Κιουρί και ο Λεονάρντο ντα Βίντσι μελλοντικά θα προβάλλονται στα νομίσματα, μαζί με «πραγματικά» κτήρια κεντρικών τραπεζών. «Πρέπει να δώσουμε ένα πρόσωπο στα χαρτονομίσματα που δεν είναι ένα ψεύτικο μνημείο», μου λέει η Λαγκάρντ.

Το δεύτερο θέμα είναι «ποτάμια και πουλιά», για να προβληθεί η άνευ συνόρων ενότητα και μια αγάπη για τη φύση. Αυτό διαφέρει πολύ από τη χρήση των πτηνών από την Αμερική: αυτόν τον μήνα στο Νταβός ένας θυμωμένος αετός αγριοκοίταζε από τα κεντρικά γραφεία της αμερικανικής αντιπροσωπείας, προβάλλοντας δύναμη.

Ο επανασχεδιασμός του ευρώ σηματοδοτεί μια πρόοδο. Αλλά η «συμπεριληπτική» διαδικασία είναι τόσο αργή που τα νέα χαρτονομίσματα δεν θα τυπωθούν πριν λήξει η θητεία της Λαγκάρντ. «Δεν θα μπορέσω να υπογράψω τα νομίσματα επειδή έχει πάρει τόσο πολύ καιρό-αυτό είναι ένα από τα πράγματα για τα οποία λυπάμαι», λέει.

Και εξακολουθεί να μην υπάρχει ένας ισχυρός πανευρωπαϊκός ηγέτης - ούτε ιστορικού τύπου, που να απεικονίζεται στα τραπεζογραμμάτια, ούτε με τη σύγχρονη γεωπολιτική έννοια, που θα μπορούσε να αντισταθμίσει τον Τραμπ.

Ίσως αυτό να είναι ένα πλεονέκτημα. Οι ναρκισσιστικές λαϊκιστικές λατρείες είναι, άλλωστε, επικίνδυνες. Αλλά η σκληρή αλήθεια είναι ότι, επειδή είναι τόσο δύσκολο για μια τεχνοκρατική ομοσπονδία να αντιμετωπίσει έναν επιθετικό ηγέτη με ισχυρή προσωπικότητα, η ΕΕ μοιάζει σήμερα με τους προσκόπους που αντιμετωπίζουν τη μαφία.

Σκεφτείτε το αυτό την επόμενη φορά που θα κοιτάξετε ένα χαρτονόμισμα ευρώ. Μερικές φορές τα χρήματα όντως μιλάνε και στέλνουν άβολα μηνύματα. Η Ευρώπη έχει μια επικίνδυνη συμβολική τρύπα στην καρδιά της.

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation