Financial Times: Ο Τραμπ αρκείται σε ανακωχή σκοπιμότητας με το Ιράν

Περισσότερες από 100 ημέρες μετά, ο πρόεδρος των ΗΠΑ χαιρετίζει μια συμφωνία που υπογραμμίζει όχι μόνο την ικανότητα της Ισλαμικής δημοκρατίας να αντέχει τους αμερικανο-ισραηλινούς βομβαρδισμούς, αλλά και το νεοαποκτηθέν πλεονέκτημά της μετά τη σοβαρή διατάραξη των ενεργειακών ροών δια των Στενών του Ορμούζ.

Αμερικανοί αξιωματούχοι λένε πως η συμφωνία όχι μόνο θα ανοίξει και πάλι τα Στενά, αλλά θα ανοίξει και έναν δρόμο προς τη διάλυση -επιτέλους- του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, που ήταν και μια από τις μακροχρόνιες απαιτήσεις του Τραμπ. Άλλοι όμως λένε πως ενώ η συμφωνία για να σταματήσει ο πόλεμος είναι καλοδεχούμενη, ωστόσο παραπέμπει στο μέλλον βασικά ζητήματα και εκθέτει το δίλημμα που αντιμετωπίζει ο Τραμπ μετά από 100 και πλέον ημέρες πολέμου.

«Είναι μια πολύ αδύναμη συμφωνία για τις ΗΠΑ, δεδομένου του ποιοι ήταν οι δηλωμένοι στόχοι στην αρχή» δήλωσε ο Dan Shapiro, πρώην ανώτατος αξιωματούχος των ΗΠΑ. «Επιχειρεί σε μεγάλο βαθμό να ξανανοίξει τα Στενά, που οπωσδήποτε είχε γίνει το πιο σημαντικό ζήτημα. Αλλά αυτό απλώς δείχνει το πόσο μεγάλο πλεονέκτημα είχε το Ιράν για να πείσει τον Τραμπ πως ήταν καλύτερα να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο ακόμα και με αδύναμους όρους, παρά να τον συνεχίσει».

Και οι δυο πλευρές τελικά ήθελαν μια συμφωνία. Αλλά ο Τραμπ αντιμετώπιζε όλο και πιο δύσκολες επιλογές να την οριστικοποιήσει, έχοντας ενθαρρυνθεί από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου να πάει σε πόλεμο, όπως αναφέρουν οι αναλυτές.

Αν οι ΗΠΑ κλιμάκωναν τα πλήγματα όπως είχε απειλήσει ο Τραμπ, τότε το ισλαμικό καθεστώς -που έχει σφυροκοπηθεί αλλά δεν έχει ηττηθεί- θα προέβαινε σε αντίποινα κατά συμμάχων της Αμερικής στον Κόλπο, επιδεινώνοντας περαιτέρω την ενεργειακή κρίση. Αν το status quo διατηρούνταν, τότε η παγκόσμια οικονομία θα πλήττονταν σκληρότερα.

«Ήμασταν σε μια δυναμική lose-lose και αν συνέχιζαν [με τον πόλεμο] η εναλλακτική θα ήταν απλά χειρότερη και για τις δύο πλευρές», σύμφωνα με τον Ali Vaez του think tank International Crisis Group.

Το μνημόνιο κατανόησης που συμφωνήθηκε μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν θα παρατείνει μια εύθραυστη εκεχειρία, η οποία συμφωνήθηκε στις 8 Απριλίου, κατά 60 ημέρες. Το Ιράν θα ανοίξει σταδιακά τα Στενά, ενώ ταυτόχρονα θα τα καθαρίζει από τις νάρκες, χωρίς να χρεώνει ναυτιλιακά τέλη καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Αυτό αντιμετωπίζει μια από τις άμεσες ανησυχίες του Τραμπ -την άμβλυνση της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης που προκάλεσε αυτός ο πόλεμος. Οι τιμές στα αμερικανικά βενζινάδικα έχουν ξεπεράσει τα 4 δολάρια το γαλόνι, ενώ σε λίγους μήνες το Ρεπουμπλικανικό κόμμα του προέδρου έχει να αντιμετωπίσει τις ενδιάμεσες εκλογές.

Ένας διπλωμάτης που έχει ενημερωθεί για τις διαπραγματεύσεις είπε πως με την παράταση των 60 ημερών «και οι δυο πλευρές παίρνουν κάτι», καθώς παρατείνει την εκεχειρία, ανοίγει και πάλι τα Στενά και θέτει τα θεμέλια για διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά με λιγότερη πίεση στο Ιράν. «Το μεγαλύτερο λάθος είναι να πιστέψει ο κόσμος πως αυτή είναι η τελική συμφωνία», σημείωσε ο διπλωμάτης. Πρόσθεσε πως ποτέ δεν θα υπάρξει «απόλυτη παράδοση, και οι ΗΠΑ το κατανοούν αυτό».

«Νομίζουν πως μπορούν να εργαστούν με την κυβέρνηση που υπάρχει τώρα. Αν πάνε για απόλυτη παράδοση, θα δώσουν δύναμη στους σκληροπυρηνικούς του Ιράν και αυτό θα οδηγήσει σε μια χειρότερη κατάσταση. Αυτή είναι μια συμφωνία για μακροχρόνια σταθερότητα».

Υπό τους όρους της συμφωνίας, το Ιράν επαναβεβαιώνει πως δεν θα προμηθευτεί, ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Η Τεχεράνη και η Ουάσιγκτον έχουν επίσης συμφωνήσει να επιλύσουν το θέμα της απόρριψης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου στο πλαίσιο ενός συμφωνημένου μηχανισμού.

Η ελάχιστη δέσμευση είναι όλο το ουράνιο να αραιωθεί επιτόπου, υπό την επίβλεψη της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, σύμφωνα με άτομο που έχει ενημερωθεί για τις συνομιλίες.

Το Ιράν έχει ένα απόθεμα άνω των 9.000 κιλών εμπλουτισμένου ουρανίου. Το περισσότερο είναι σε χαμηλά επίπεδα, αλλά 440 κιλά έχει εμπλουτιστεί σε επίπεδα που προσεγγίζουν αυτά για την κατασκευή όπλων -κάτι που ο Τραμπ περιγράφει ως πυρηνική σκόνη.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει επανειλημμένως επιμείνει το Ιράν να εγκαταλείψει την «πυρηνική σκόνη» του, αλλά οι κρίσιμες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα θα αρχίσουν στα σοβαρά μόλις υπογραφεί επισήμως το Μνημόνιο Κατανόησης την Παρασκευή -και το Ιράν είναι διαβόητο για την κωλυσιεργία του στις διαπραγματεύσεις.

Σε έναν πόλεμο με λίγους συνεκτικούς αμερικανικούς στόχους, η μία σταθερά από τον Τραμπ είναι η επιμονή του το Ιράν να μην έχει ποτέ την ικανότητα να αναπτύξει πυρηνικά όπλα.

Αυτό είναι κάτι που πάντα επέμενε πως ήταν το θέμα, επικαλούμενος έναν φετφά του μακαρίτη ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, που απαγόρευε τη χρήση πυρηνικών όπλων, παρότι το Ιράν εμπλούτιζε ουράνιο σε επίπεδα που πλησίαζαν αυτά για την κατασκευή όπλων.

Οποιαδήποτε ελάφρυνση των κυρώσεων κατά του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του ξεπαγώματος περιουσιακών στοιχείων, θα γίνει σταδιακά και θα εξαρτάται από την πρόοδο των πυρηνικών διαπραγματεύσεων, που θα ξεκινήσουν μόλις υπογραφεί η συμφωνία.

Αλλά οι ΗΠΑ θα δώσουν στο Ιράν μια άρση απαγόρευσης που θα επιτρέπει στη χώρα να πουλά πετρέλαιο κατά τη διάρκεια της 60ήμερης παράτασης της εκεχειρίας, όπως είπε το άτομο που έχει ενημερωθεί για τις διαπραγματεύσεις.

Η εξασφάλιση ενός οικονομικού μερίσματος θα είναι κρίσιμης σημασίας για τη δυνατότητα της Τεχεράνης να αρχίσει να επιδιορθώνει την τεράστια καταστροφή που προκάλεσαν οι βόμβες των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Το Ιράν έχει υποστεί καταστροφικά πλήγματα τον τελευταίο χρόνο -πρώτα στον 12ήμερο ισραηλινό πόλεμο κατά της Ισλαμικής δημοκρατίας τον Ιούνιο του 2025, κατά τη διάρκεια του οποίου οι ΗΠΑ βομβάρδισαν τις βασικές πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας, και στη συνέχεια όταν ο Τραμπ συντάχθηκε με τον Νετανιάχου και εξαπέλυσε την επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου.

Κατά την πρώτη ομοβροντία του πολέμου, τα ισραηλινά πλήγματα σκότωσαν τον Χαμενεΐ, ο οποίος ηγούνταν του Ιράν για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, καθώς και ανώτατους αξιωματούχους του τομέα της άμυνας και διοικητές.

Οι αμερικανικές και ισραηλινές βόμβες έχουν επίσης υποβαθμίσει την ικανότητα του Ιράν σε πυραύλους και drones και έχουν προκαλέσει σοβαρές ζημιές σε εργοστάσια χάλυβα και πετροχημικών, που αποτελούν βασική πηγή εσόδων από εξαγωγές εκτός πετρελαίου.  

Αλλά το καθεστώς έχει παραμείνει ανέπαφο, με τον γιο του Χαμενεΐ, Μοτζντάμπα Χαμενεΐ, να αναλαμβάνει τη θέση του ανώτατου ηγέτη και τους ισχυρούς Φρουρούς της Επανάστασης, που έχουν ηγηθεί της στρατιωτικής απάντησης του Ιράν, να έχουν ενισχυθεί ακόμα περισσότερο.

Μετά από χρόνια απειλών, η Τεχεράνη έχει αποδείξει την ικανότητά της να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ -δια μέσου των οποίων περνά κανονικά σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και αερίου- και τη δυνατότητά της να προβαίνει σε πλήγματα ακριβείας σε χώρες του Κόλπου και αμερικανικές βάσεις στην περιοχή.

Αυτό σημαίνει πως θα μπορούσε να πάει στις διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά «με μεγάλο πλεονέκτημα ως προς το πώς να απορρίψει το εμπλουτισμένο ουράνιο και με την ικανότητα, όπως κάνει πάντα, να κωλυσιεργήσει σε αυτές τις διαπραγματεύσεις» ανέφερε ο Shapiro, που τώρα είναι fellow στο Ατλαντικό Συμβούλιο.

«Οι ΗΠΑ θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν ένα αντιπλεονέκτημα, παρακρατώντας τη χαλάρωση των κυρώσεων μέχρις ότου ικανοποιηθούν στο θέμα του εμπλουτισμένου ουρανίου. Αλλά αυτή θα είναι μια θέση που θα είναι δύσκολο να διατηρηθεί».

Προσθέτει πως θα το έκανε «χωρίς μια πολύ αξιόπιστη αμερικανική στρατιωτική απειλή, επειδή η ιδέα πως σε 60 ημέρες από τώρα, δυο ή τρεις μήνες πριν τις ενδιάμεσες εκλογές, ο Τραμπ θα επιστρέψει σε σημαντικές στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν είναι πολύ αξιόπιστη».

Το Μνημόνιο Κατανόησης δεν αναμένεται να διευθετεί το οπλοστάσιο πυραύλων και drones του Ιράν, ούτε και το ζήτημα της υποστήριξης που παρέχει σε περιφερειακούς αντιπροσώπους.

Αυτά τα ζητήματα από καιρό αποτελούν βασική ανησυχία όχι μόνον του Ισραήλ αλλά και αραβικών κρατών, που προειδοποίησαν τον Τραμπ να μην πάει σε πόλεμο και έχουν υποστηρίξει τις προσπάθειες για τερματισμό του πολέμου. Οι χώρες αυτές ανησυχούν ότι θα πρέπει να μαζέψουν τα κομμάτια, με ένα πληγωμένο και πιο πολεμοχαρές καθεστώς στην αυλή τους.

Παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ στο ξεκίνημα του πολέμου πως οι ΗΠΑ θα «εξαλείψουν» την «πυραυλική βιομηχανία» του Ιράν, η Ισλαμική δημοκρατία συνέχισε να πλήττει τους γείτονές της.

Τα αραβικά κράτη θα τηρούν επίσης επιφυλακτική στάση ως προς το αν το Ιράν θα επιχειρήσει να χρεώσει τα πλοία που χρησιμοποιούν τα Στενά του Ορμούζ, κάτι που η Τεχεράνη επιμένει πως σχεδιάζει να κάνει.

Τόσο το μελλοντικό status των Στενών όσο και οι ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια υποτίθεται πως θα διευθετηθούν μέσω διαλόγου του Ιράν και των γειτόνων του, ανέφερε ο διπλωμάτης.

Ωστόσο, ο Vaez σημειώνει πως αν το καθεστώς δεν κάνει υποχωρήσεις, συμπεριλαμβανομένων αυτών στο πυρηνικό του πρόγραμμα, η συμφωνία δεν θα παράσχει στο Ιράν τη σημαντική ελάφρυνση που χρειάζεται για να διαχειριστεί την όλο και βαθύτερη οικονομική του κρίση, τις αυξανόμενες εσωτερικές πιέσεις και την απώλεια μεγάλου μέρους της νομιμοποίησής του στο εσωτερικό.

«Αυτό που προσφέρει αυτή η συμφωνία στο Ιράν στην πραγματικότητα δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα παυσίπονο. Δεν θα τους βοηθήσει να ανακάμψουν και να εμπλακούν στην ανοικοδόμηση μετά από αυτόν τον πόλεμο», είπε.

Ορισμένοι αναλυτές αμφισβητούν ότι η συμφωνία θα φτάσει στο επόμενο στάδιο, επικαλούμενοι το σχέδιο του Tραμπ να βάλει τέλος στον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς στη Γάζα, που βρίσκεται σε αδιέξοδο στο πρώτο του στάδιο από τότε που ανακοινώθηκε με τυμπανοκρουσίες τον περασμένο Οκτώβριο.

«Τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν είναι όμηροι ο ένας του άλλου, με τις ΗΠΑ να χρησιμοποιούν τις κυρώσεις και τις απειλές πληγμάτων, και τους Ιρανούς τα Στενά του Ορμούζ» σύμφωνα με τη Sanam Vakil του Chatham House. «Άρα, κατά κάποιον τρόπο, δεν έχει τελειώσει, αλλά γνωρίζοντας τον Τραμπ θα μπορούσαμε να παραμείνουμε σε αυτή τη φάση για περισσότερο από τις 60 ημέρες, κάτι που είναι επικίνδυνο».

Οι ειδικοί λένε πως χωρίς την υποστήριξη του Τραμπ, το Ισραήλ, που εξαρτάται από τις ΗΠΑ για την αεράμυνά του, θα πιεστεί πολύ να εξαπολύσει στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Και ο Νετανιάχου, που έχει μπροστά του εκλογική αναμέτρηση αργότερα φέτος, θα είναι απρόθυμος να έχει μια ακόμα δημόσια ρήξη με τον πρόεδρο των ΗΠΑ.

«Το Ισραήλ θα προτιμούσε να συνέχιζε η οικονομική πίεση στο Ιράν, τουλάχιστον, αλλά δεν γνωρίζουμε αν αυτό θα ήταν αποτελεσματικό», είπε η Shira Efron, fellow του Rand Corporation με έδρα στο Ισραήλ. «Η υπόθεση πως το Ιράν θα υποκύψει στη στρατιωτική πίεση… έχει γυρίσει μπούμερανγκ στο Ισραήλ. Θα είναι πολύ δύσκολο να παρουσιαστεί αυτό ως επιτυχία του Τελ Αβίβ».  

Η συμφωνία προβλέπει επίσης άμεσο και μόνιμο τερματισμό του πολέμου σε διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, όπως αναφέρουν οι μεσολαβητές. Αλλά οι αναλυτές προειδοποιούν πως υπάρχει κίνδυνος ο πόλεμος Ισραήλ-Χεζμπολάχ να υπονομεύσει τη συνολική συμφωνία με το Ιράν.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν ξεκαθαρίσει πως σκοπεύουν να συνεχίσουν να πλήττουν εκλαμβανόμενες απειλές σε οποιοδήποτε μέτωπο, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.

Ο Vaez είπε πως η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν θα «σταματήσει την αιμορραγία». Πρόσθεσε όμως πως «δεν θα επουλώσει την πληγή».

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation